CHƯƠNG CHÍN
PHÁP MÔN BẤT NHỊ[1]

Bấy giờ, Duy-ma-cật nói với các Bồ-tát hiện diện: “Thưa các nhân giả, thế nào là Bồ-tát vào cửa pháp bất nhị?[1] Mong các vị hãy tùy chỗ sở thích của mình mà trình bày.”

1. Trong hội có Bồ-tát Pháp Tự Tại[2] nói: “Thưa chư nhân giả, sinh và diệt là hai.[3] Pháp trước vốn không sinh, nay tất không diệt. Lãnh hội pháp nhẫn vô sinh này là vào cửa pháp bất nhị.”

2. Bồ-tát Đức Thủ[4] nói: “Ngã và ngã sở là hai.[5] Nhân bởi có ngã nên có ngã sở.[6] Nếu không có ngã thì không có ngã sở. Đó là vào cửa pháp bất nhị.”

3. Bồ-tát Bất Huyến[7] nói: “Thọ và bất thọ[8] là hai. Nếu không thọ các pháp thì không khả đắc.[9] Vì không khả đắc cho nên không thủ, không xả, không tác, không hành. Đó là vào cửa pháp bất nhị.”

4. Bồ-tát Đức Đỉnh[10] nói: “Cáu bẩn và thanh tịnh là hai. Thấy được tính của cáu bẩn thì không còn tướng tịnh, thuận theo tướng tịch diệt. Đó là vào cửa pháp bất nhị.”

5. Bồ-tát Thiện Tú[11] nói: “Động và niệm[12] là hai. Không động thì không niệm. Không niệm thì không phân biệt.[13] Đạt đến chỗ này là vào cửa pháp bất nhị.”

6. Bồ-tát Thiện Nhãn[14] nói: “Nhất tướng với vô tướng là hai. Hiểu được nhất tướng rốt ráo là vô tướng, không chấp vào vô tướng để thể nhập bình đẳng, đó là vào cửa pháp bất nhị.”

7. Bồ-tát Diệu Tý[15] nói: “Tâm Bồ-tát với tâm Thanh văn là hai. Quán tướng của tâm vốn rỗng không, hư ảo, thì chẳng có tâm nào là tâm Bồ-tát hay tâm Thanh văn. Đó là vào cửa pháp bất nhị.”

8. Bồ-tát Phất-sa[16] nói: “Thiện và bất thiện là hai. Nếu không khởi thiện hay bất thiện là nhập thật tế của vô tướng. Thông suốt như vậy là vào cửa pháp bất nhị.”

9. Bồ-tát Sư Tử[17] nói: “Tội, phước[18] là hai. Hiểu được tính của tội chẳng khác tính của phước. Lấy trí huệ kim cang mà quyết rõ tướng này, không ràng buộc, chẳng giải mở; đó là vào cửa pháp bất nhị.”

10. Bồ-tát Sư Tử Ý[19] nói: “Hữu lậu và vô lậu là hai. Nếu chứng các pháp là bình đẳng thì chẳng khởi tưởng hữu lậu hay vô lậu, không vướng vào tướng, không trụ vô tướng, đó là vào cửa pháp bất nhị.”

11. Bồ-tát Tịnh Giải[20] nói: “Hữu vi, vô vi là hai.[21] Nhưng nếu lìa các số[22] thì tâm như hư không,[23] trí huệ thanh thịnh chẳng còn chỗ trở ngại, đó là vào cửa pháp bất nhị.”

12. Bồ-tát Na-la-diên[24] nói: “Thế gian và xuất thế gian là hai nhưng tính của thế gian là không thì cũng là xuất thế gian. Ở trong đó không vào, không ra, không đầy,[25] không tan, đó là vào cửa pháp bất nhị.”

13. Bồ-tát Thiện Ý[26] nói: “Sinh tử và Niết-bàn là hai. Nếu thấy được tính của sinh tử thì chẳng còn sinh tử, không trói buộc không cởi mở, không sinh, không diệt.[27] Hiểu được vậy là vào cửa pháp bất nhị.”

14. Bồ-tát Hiện Kiến[28] nói: “Tận và bất tận là hai. Trong cứu cánh, pháp tận cũng như bất tận đều chính là tướng vô tận.[29] Tướng vô tận tức là Không.[30] Không thì không có tướng tận hay bất tận. Vào chỗ đó là vào cửa pháp bất nhị.”

15. Bồ-tát Phổ Thủ[31] nói: “Ngã và vô ngã là hai. Ngã còn không thể nắm bắt được, phi ngã làm sao nắm bắt? Nhìn ra thật tính này của ngã thì không khởi nhị nguyên nữa; đó là vào cửa pháp bất nhị.”

16. Bồ-tát Điện Thiên[32] nói: “Minh, vô minh là hai. Nhưng thật tính của vô minh chính là minh. Minh cũng không thể thủ, lìa hết thảy số.[33] Ở trong đó mà bình đẳng không hai, đó là vào cửa pháp bất nhị.”

17. Bồ-tát Hỷ Kiến[34] nói: “Sắc và Sắc Không là hai.[35] Sắc chính là Không, không phải do sắc diệt mà Không, nhưng tính của Sắc tự nó là Không. Thọ, Tưởng, Hành và Thức cũng vậy. Thức và Không là hai. Thức cũng chính là Không, không phải do Thức diệt mà Không, vì tính của Thức chính là Không vậy. Thông đạt chỗ này là vào cửa pháp bất nhị.”

18. Bồ-tát Minh Tướng[36] nói: “Bốn đại chủng và không đại chủng[37] là hai. Tính của bốn đại chủng chính là không đại chủng. Cũng như tiền tế và hậu tế đều là không, cho nên trung tế cũng là không. Thấu suốt tính này của bốn đại chủng là vào cửa pháp bất nhị.”

19. Bồ-tát Diệu Ý[38] nói: “Con mắt, và sắc là hai. Nếu biết tính của con mắt, thì ở nơi sắc chẳng khởi tham, sân, si, đó là tịch diệt. Cũng vậy, tai với âm thanh, mũi với mùi, lưỡi với vị, thân với xúc, ý với các pháp là hai. Nếu biết thật tính của ý, thì ở nơi pháp chẳng khởi tham, sân, si, đó là tịch diệt. An trụ trong đây là vào cửa pháp bất nhị.”

20. Bồ-tát Vô Tận Ý[39] nói: “Bố thí và hồi hướng đến Nhất thiết trí là hai. Nhưng tính của bố thí chính là sự hồi hướng đến Nhất thiết trí. Cũng vậy, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ với hồi hướng Nhất thiết trí là hai. Nhưng tính của trí tuệ là tính của hồi hướng Nhất thiết trí. Ở trong đây mà thâm nhập nhất tướng, là vào cửa pháp bất nhị.”

21. Bồ-tát Thâm Huệ[40] nói: “Đây là Không, đây là Vô tướng, đây là Vô tác, là hai. Nhưng Không tức là Vô tướng. Vô tướng tức là Vô tác. Không, Vô tướng, Vô tác tức không tâm, không ý, cũng không thức. Ở trong một giải thoát môn cũng chính cả ba giải thoát môn. Đó là vào cửa pháp bất nhị.”

22. Bồ-tát Tịch Căn[41] nói: “Phật, Pháp, Chúng là hai. Phật tức là Pháp. Pháp tức là Chúng. Tam bảo này tướng vô vi, bình đẳng với hư không, hết thảy các pháp cũng vậy. Thấu suốt pháp này là vào cửa pháp bất nhị.”

23. Bồ-tát Tâm Vô Ngại[42] nói: “Thân với thân diệt[43] là hai. Thân cũng chính là thân diệt. Vì sao? Vì thấu rõ thật tính của thân thì không còn khởi ý niệm về thân hay thân diệt, vì cả hai rốt ráo là bất nhị, không khác. Ở trong đó mà không kinh, không sợ, là vào cửa pháp bất nhị.”

24. Bồ-tát Thượng Thiện[44] nói: “Thân, khẩu, ý thiện[45] là hai. Tướng của ba nghiệp này là vô tác. Tướng vô tác của thân tức là tướng vô tác của miệng. Tướng vô tác của miệng tức là tướng vô tác của ý. Tướng vô tác của ba nghiệp này tức là tướng vô tác của hết thảy pháp. Nếu có thể tùy theo trí huệ vô tác như vậy là vào cửa pháp bất nhị.”

25. Bồ-tát Phước Điền[46] nói: “Phước hành, tội hành và bất động hành[47] là hai. Thật tính của ba hành là không. Không thì không phước hành, không tội hành, không bất động hành. Không khởi ba hành này là vào cửa pháp bất nhị.”

26. Bồ-tát Hoa Nghiêm[48] nói: “Từ ngã mà khởi nhị nguyên,[49] đó là hai. Thấy thật tướng của ngã, nhị nguyên này sẽ không khởi. Nếu không trụ nơi pháp nhị nguyên thì không có thức. Không có gì được nhận thức, đó là vào cửa pháp bất nhị.”

27. Bồ-tát Đức Tạng[50] nói: “Tướng của hữu sở đắc là phân hai.[51] Nếu không sở đắc thì không thủ cũng không xả. Không thủ, không xả là vào cửa pháp bất nhị.”

28. Bồ-tát Nguyệt Thượng nói:[52] “Tối, sáng là hai. Không tối, không sáng thì không hai. Vì sao? Như nhập diệt thọ tưởng định thì chẳng còn tối hay sáng. Tướng của hết thảy các pháp cũng như vậy. Ở trong đó bình đẳng mà vào, đó là vào cửa pháp bất nhị.”

29. Bồ-tát Bảo Ấn Thủ[53] nói: “Vui thích Niết-bàn, không vui thích thế gian là sự hai. Nếu không vui thích Niết-bàn, không chán ghét thế gian, thế thì không có hai. Vì sao? Nếu có buộc mới có cởi. Nhưng nếu chẳng có buộc ràng thì ai mong cầu cởi trói? Không ràng buộc, không cởi mở, tức không thích cũng không chán; đó là vào cửa pháp bất nhị.”

30. Bồ-tát Châu Đỉnh Vương[54] nói: “Chính đạo và tà đạo là hai. Người trụ ở chính đạo tất không phân biệt chính, tà.[55] Lìa hai thái cực này là vào cửa pháp bất nhị.”

31. Bồ-tát Lạc Thật[56] nói: “Thật, bất thật là hai. Người thấy sự thật còn không cho đó là thật, huống gì là cái bất thật. Vì sao? Đó là cái mà mắt thịt không thể thấy, chỉ có con mắt huệ mới nhìn ra. Nhưng con mắt huệ thì không có sự thấy, cũng không có sự không thấy. Đó là vào cửa pháp bất nhị.”

32. Chư Bồ-tát đã lần lượt từng vị trình bày xong, liền hỏi Văn-thù-sư-lợi: “Thế nào là Bồ-tát vào cửa pháp bất nhị?”

Văn-thù-sư-lợi nói: “Theo ý tôi, đối với hết thảy pháp không nói, không thuyết, không chỉ thị, không nhận thức;[57] vượt ngoài vấn đáp. Đó là vào bất nhị pháp môn.”

33. Đoạn Văn-thù hỏi Duy-ma-cật: “Chúng tôi mỗi người đã nói rồi, xin Nhân giả cho biết thế nào là Bồ-tát vào cửa pháp bất nhị?”

Bấy giờ, Duy-ma-cật lặng im không nói.

Văn-thù-sư-lợi tán thán: “Lành thay, lành thay! Cho đến không còn văn tự và ngôn thuyết, ấy mới thật là vào cửa pháp bất nhị.”

Khi thuyết phẩm vào cửa pháp bất nhị này, năm ngàn Bồ-tát trong hội đều vào cửa pháp bất nhị, đắc vô sinh pháp nhẫn.*

Ban Tu Thư Phật Học

Cập nhật: 07/11/2006