<html>਀ 
<head>਀㰀洀攀琀愀 栀琀琀瀀ⴀ攀焀甀椀瘀㴀∀䌀漀渀琀攀渀琀ⴀ吀礀瀀攀∀ 挀漀渀琀攀渀琀㴀∀琀攀砀琀⼀栀琀洀氀㬀 挀栀愀爀猀攀琀㴀甀渀椀挀漀搀攀∀㸀 
<title>Chương II: Phật giáo với thời thế</title>਀㰀猀琀礀氀攀㸀 
<!--਀栀㈀ 
	{margin-top:18.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 
	margin-bottom:12.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 
	text-align:center;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:14.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:maroon;਀ऀ紀 
h3਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	margin-right:0cm;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀㘀⸀　瀀琀㬀 
	margin-left:0cm;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy}਀瀀⸀䈀漀搀礀吀攀砀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:#333399; margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀䘀䘀　　　　㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀㬀 
	vertical-align:baseline;}਀猀瀀愀渀⸀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀䌀栀愀爀 
	{color:navy;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀椀琀愀氀椀挀㬀 
	}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䠀礀瀀攀爀氀椀渀欀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀渀漀渀攀㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀紀 
-->਀㰀⼀猀琀礀氀攀㸀 
</head>਀ 
<body>਀ 
<h2><a name="_03"></a>CHƯƠNG II: <br>਀倀䠀가吞 䜀䤀섀伀 嘀�䤞 吀䠀�䤞 吀䠀븀㰞⼀栀㈀㸀 
<h3><a name="_031"></a>1- MỘT QUAN NIỆM KHÁI QUÁT VỀ THỜI THẾ:</h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䬀栀椀 渀椀 ᄀ뼁渞 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 ᄀ挞 倀栀관琞 ᄀ뀁ꄁ渁最 渀栀椀渀 氀 挀栀준„琀栀�椞 欀„ 
khoảng thế kỷ thứ năm, thứ sáu, trước Tây lịch; ở thời kỳ này, Ấn Ðộ, về mọi ਀瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞Ⰰ 渀栀ꔀ琞 氀 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 氀쬀挞栀 猀Ⱎ 氀 洀�琞 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 洀 戀ꔀ琞 氀甀관渞 欀栀ꌀ漞  
sát về sự phát triển dân tộc, quan hệ chính trị hay học thuật nhất ban, đều có ਀猀„戀椀뼀渞 挀栀甀礀쌀渞 爀ꔀ琞 氀�渞⸀ 䜀椀�„洀甀턀渞 戀椀뼀琞 焀甀愀 渀栀渞最 琀爀漀 氀뀀甁 �„琀栀�椞 欀„渀礀 琀爀뀀�挞 栀뼀琞  
phải nói rõ cái xu thế của nền văn hóa nhất ban đã.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䠀礀 戀꼀琞 ᄀ꜁甞 欀栀ꌀ漞 猀琀 琀„瘀椀 ᄀ椀 瘀̀渁 栀愀⸀ 퀀뼀渞 琀栀�椞 欀„渀礀Ⰰ 欀栀甀  
vực văn minh của Ấn Ðộ đại khái cũng không khác gì với thời kỳ trước đó, đó là ਀琀„䐀愀挀挀愀 琀爀�„氀渀 瀀栀愀 戀꼀挞 ᄀꄁ椞 氀挞Ⰰ 琀挞 ᄀ쬁愞 瀀栀뀀ꄁ渁最 琀愀洀 最椀挀 �„戀꼀挞 戀�Ⱎ 挀栀„挀栀뀀愁  
lan tràn xuống bán đảo. Mà cuộc vận động trong thời kỳ này để đưa văn hóa xuống ਀欀栀甀 瘀挞 戀渀 ᄀꌁ漞 瘀꬀渞 挀栀뀀愁 琀栀ꔀ礞 ᄀ뀁挞 琀椀뼀渞 栀渀栀 洀�琞 挀挀栀 爀 爀윀琞Ⰰ 戀�椞 瘀관礞Ⰰ 渀뼀甞 渀栀관渞  
xét một cách đại thể, ta có thể bảo thời kỳ này cũng không khác gì với cuối thời ਀欀„琀爀뀀�挞 ᄀ 挀ꌀ⸞ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ 挀 ᄀ椁섀甞 氀ꄀ„氀 琀爀甀渀最ⴀ琀洀ⴀᄀ椁쌀洞 瘀̀渁 洀椀渀栀 琀栀 欀栀渀最 最椀턀渞最  
với thời kỳ trước. Cách đó một vài trăm năm trước, căn cứ địa văn minh là các ਀欀栀甀 瘀挞 �„琀栀뀀渞最 氀뀀甁 猀渀最 䠀넀渞最Ⰰ 渀栀뀀 䬀甀爀甀欀猀攀琀渀愀 ⠀䌀甀 䰀뀀⤁Ⰰ 倀愀渀挀氀愀 ⠀䈀ⴀ䌀愀ⴀ䰀愀⤀Ⰰ  
Matsya (Ma-dã), và Suracena (Tú-noa-sắc-na) v.v… là các quốc gia và chủng tộc có ਀琀栀뼀„氀挞 瘀 ᄀ섁甞 氀ꔀ礞 欀栀甀 瘀挞 渀礀 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀 瘀̀渁 栀愀 瘀 挀栀渀栀 琀爀쬀„挀愞 栀촀⸞ 一最뀀�椞  
Bà-La-Môn gọi địa phương ấy là Trung quốc (Medhyadesa) và xây dựng một cơ sở ਀瘀渞最 挀栀꼀挞 琀ꄀ椞 ᄀ礀⸀ 一栀뀀渁最 挀挀 焀甀턀挞 最椀愀 ⠀琀挞 挀栀渞最 琀�挞⤀ �„瀀栀愀 一愀洀 瘀 瀀栀愀 퀀渀最 氀  
Kosala (Câu-Tát-La), Kase (Ca-thi), Videba (Vi-đề-ba) v.v… tuy có tiếp xúc với ਀瘀̀渁 洀椀渀栀 吀爀甀渀最 儀甀턀挞Ⰰ 猀漀渀最 瘀꬀渞 挀栀뀀愁 瀀栀琀 栀甀礀 ᄀ뀁挞 ᄀ뜁挞 猀꼀挞 挀愞 渀㰀猀甀瀀㸀⠀㄀⤀㰀⼀猀甀瀀㸀⸀  
Lại như Magadha (Ma-Ha-Ðà) thì từ A-Thát-Bà-Phệ-đà cho đến Kiện-Ðà-La v.v… đều ਀戀쬀„挀漀椀 氀 欀栀渀最 挀 瘀̀渁 栀愀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㔀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Cứ theo pháp điển Bà-La-Môn thì những chủng tộc đó bị coi là hạ đẳng, bán dã ਀洀愀渀Ⰰ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㘀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
không có một chút thế lực nào. Nay thời thế bỗng đổi thay, không những chỉ khu ਀瘀挞 吀爀甀渀最 儀甀턀挞Ⰰ 搀⤀ 渀栀椀渀 洀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„挀挀 ᄀ쬁愞 瀀栀뀀ꄁ渁最 挀椀 ᄀ섁甞 戀꼀琞 ᄀ꜁甞 猀甀礀 ᄀ팁椞⸀ 一栀渞最  
chủng tộc ở mạn biên thùy đông nam trước kia bị văn minh Bà-La-Môn coi là mọi ਀爀Ⱎ 渀愀礀 戀휀渞最 渀栀椀渀 戀�挞 瀀栀琀 瘀 瘀섀„戀ꔀ琞 挀„氀⤀渁栀 瘀挞 渀漀Ⰰ ᄀ섁甞 挀栀椀뼀洞 ᄀ쬁愞 瘀쬀„瘀 琀栀뼀„ 
lực trung tâm: đây thật là một hiện tượng chuyển biến thời đại rất đáng chú ý. ਀嘀 挀挀 搀渀 琀�挞 渀礀 ᄀ 挀 氀관渞 琀渀栀 渀最甀礀윀渞 琀栀愀洀 挀栀椀뼀渞 ⠀渀栀뀀 挀甀�挞 ᄀꄁ椞 挀栀椀뼀渞 ᄀ뀁挞  
miêu tả trong Ðại-Tự-Sự-Thi chẳng hạn) ở <i>Trung Quốc; </i>khi trở về xứ sở, họ ਀戀꼀琞 ᄀ꜁甞 渀最栀⤀ 欀뼀„渞最 搀渞最 渀섀渞 瘀̀渁 洀椀渀栀 栀촀„ᄀ 栀ꔀ瀞 琀栀„ᄀ쌁„氀洀 挀栀漀 渀뀀�挞 最椀甀 搀渀  
mạnh.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䌀„琀栀뼀Ⱎ 琀栀뼀„氀挞 挀愞 栀촀„洀휀椞 渀最礀 洀�琞 琀̀渁最 洀 琀ꄀ漞 渀渀 洀�琞 砀甀  
thế văn minh Nam Tiến, tức các nước ở biên thùy cũng lần lượt khai phát, để rồi ਀挀椀 砀甀 琀栀뼀„渀栀ꔀ琞 戀愀渀 ꔀ礞Ⰰ ᄀ 氀洀 挀栀漀 猀„戀椀뼀渞 ᄀ�渞最 瘀⤀ ᄀꄁ椞 欀쌀„琀爀渀 戀�琞 瀀栀琀⸀ 嘀漀  
thời gian này, các nước kế cận (nói cách nghiêm khắc, là các chủng tộc độc lập) ਀挀„渀턀椞 琀椀뼀瀞 渀栀愀甀 洀 焀甀관琞 欀栀�椞⸀ 吀栀攀漀 挀挀 欀椀渀栀 ᄀ椁쌀渞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ ᄀ뼁渞 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞Ⰰ  
đại ước có mười sáu nước lớn<a name="_ftnref17" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn17"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[17]</span></span></a> ਀瘀 洀휀椞 渀뀀�挞 ᄀ섁甞 挀 ᄀ뜁挞 猀꼀挞 瘀 琀栀뼀„氀挞 挀愞 洀�琞 焀甀턀挞 最椀愀 洀�椞 瘀豈渀最 搀관礞⸀ 吀甞 琀爀甀渀最Ⰰ  
thành Xá-Vệ (Savatthi) thuộc Câu-Tát-La, thành Vương-Xá (Rajagaha) thuộc ਀䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀Ⰰ 琀栀渀栀 䬀椀섀甞ⴀ吀栀뀀�渞最ⴀ䐀椀 ⠀䬀漀猀愀洀戀椀⤀ 琀栀甀�挞 嘀愀洀ⴀ䐀椀 ⠀嘀愀洀猀愀⤀ 瘀 倀栀윀ⴞ堀ⴀ䰀椀  
(Vasali) thuộc Bạt-Kỳ. v.v… đều là những đô thị mới rất nổi tiếng lúc bấy giờ, ਀瘀 氀 琀爀甀渀最ⴀ琀洀ⴀᄀ椁쌀洞 挀愞 琀ꔀ琞 挀ꌀ„挀挀 挀甀�挞 瘀관渞 ᄀ�渞最 瘀̀渁 栀愀 挀栀쬀甞 戀�椞 氀묀Ⱎ 挀挀 焀甀턀挞  
gia mới này về mặt biểu diện, mặc dù ảnh hưởng văn hóa Bà-La-Môn, nhưng nền tảng ਀欀栀渀最 猀甀 砀愀 渀栀뀀 挀挀 ᄀ쬁愞 瀀栀뀀ꄁ渁最 㰀椀㸀吀爀甀渀最 儀甀턀挞㬀㰀⼀椀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀 
<a name="_ftnref18" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn18">਀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀 瘀ꌀ„氀ꄀ椞Ⰰ 瘀섀„渀栀渀 挀栀渞最 琀甀礀  
có giống người Aryan nhưng không phải từ Trung Quốc di cư đến, mà huyết thống ਀挀愞 栀촀„挀椀渁最 ᄀ 瀀栀愀 琀爀�渞 渀栀椀섀甞 挀„欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 琀栀甀꜀渞 挀栀渞最 渀愞⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㤀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Và mặc dầu chịu ảnh hưởng của văn minh Trung Quốc nhưng chính nó lại hợp với sự ਀栀渀栀 琀栀渀栀 挀愞 洀�琞 渀섀渞 瘀̀渁 洀椀渀栀 ᄀ뜁挞 琀栀豈⸀ �„ᄀ礀Ⰰ 挀 ᄀ椁섀甞 琀愀 渀渀 挀栀切 ﴀ 氀 猀„戀�琞  
khởi của Ma-Ha-Ðà, Ma-Ha-Ðà là nói theo pháp điển Bandhayana dharma sutra, hầu ਀渀栀뀀 琀栀甀�挞 最椀턀渞最 栀휀渞 栀甀礀뼀琞 ⠀猀愀渀最 䴀氀⤀ 倀栀윀ⴞ堀 瘀 吀栀ⴞ퀀Ⰰ 氀 洀�琞 焀甀턀挞 最椀愀 洀 琀爀뀀�挞  
Phật một thời kỳ, tức vào khoảng 600 năm trước Tây lịch; không đáng được chú ý ਀ᄀ뼁渞⸀ 䬀쌀„琀„欀栀椀 匀椀猀甀渀愀最愀 猀椀猀甀渀愀最愀 ⠀栀ⴀ琀甀ⴀ渀愀ⴀ最椀⤀ 搀渞最 渀渀 洀�琞 瘀뀀ꄁ渁最 焀甀턀挞 琀栀 戀휀渞最  
trở nên giàu mạnh. Ðến thời đại Phật thì ngoài Câu-Tát-La ra, không một nước nào ਀挀 琀栀쌀„ᄀ쬁挞栀 氀ꄀ椞 ᄀ뀁挞 猀„挀뀀�渞最 琀栀쬀渞栀 挀愞 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀⸀ 嘀섀„ᄀ쬁愞 最椀�椞 琀栀 瀀栀愀 一愀洀 最椀瀀  
núi Tần-đô-da, phía Bắc giáp sông Hằng, Ðông giáp tiếp với sông Thiệm Ba, và ਀瀀栀愀 吀礀 挀栀ꄀ礞 猀甀턀琞 ᄀ뼁渞 猀渀最 匀愀ⴀ渀愀 ⠀匀漀渀愀⤀⸀ 퀀ꔀ琞 ᄀ 爀�渞最Ⰰ 琀栀뼀„氀ꄀ椞 洀ꄀ渞栀 渀渀 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀  
lúc đó đã xưng bá tại Ấn Ðộ.<a name="_ftnref20" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn20"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[20]</span></span></a> ਀瘀 瀀栀琀 栀甀礀 洀�琞 渀渀 瘀̀渁 洀椀渀栀 ᄀ뜁挞 栀甞 ᄀ쌁„琀栀挀栀 渞最 瘀�椞 挀椀 焀甀턀挞 琀栀뼀„ᄀ⸀ 吀栀攀漀  
truyền thuyết; vào thời vua Tần-Tỳ-Sa-La, Ma-Ha-Ðà đã đặt ra niên lịch riêng, cứ ਀砀攀洀 琀栀뼀„琀栀 ᄀ„爀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㈀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㈀㄀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㈀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Còn đối với tư tưởng mới cũng có những nổ lực phát huy đặc sắc của nó, từ phái ਀䰀挞ⴀ匀뀀 渀픀椞 琀椀뼀渞最 ᄀ뼁渞 挀挀 挀甀�挞 瘀관渞 ᄀ�渞最 琀뀀 琀뀀�渞最 洀�椞 挀栀턀渞最 氀ꄀ椞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 ᄀ섁甞 氀ꔀ礞  
đó làm trung tâm để phát triển. Có thể là lúc đầu Phật giáo cũng hưng khởi từ ਀ᄀ⸀ 堀攀洀 琀栀뼀„琀栀 ᄀꄁ椞 戀椀쌀甞 挀栀漀 挀挀 渀뀀�挞 洀�椞 瘀豈渀最 搀관礞 氀 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀 洀 渀섀渞 瘀̀渁 洀椀渀栀  
mới của Ma-Ha-Ðà cũng là đại biểu cho các nền văn minh mới lúc bấy giờ: đây ਀欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 渀栀관渞 ᄀ쬁渞栀 焀甀 ᄀ渀最⸀ 䐀甀礀 �„琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞Ⰰ 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀 ᄀ 挀豈渀最 琀爀愀渀栀  
hùng với Câu-Tát-La và khi Phật luống tuổi thì dần dần đã áp đảo được Câu-Tát-La ਀氀 洀�„洀渀 挀栀漀 猀„琀栀턀渞最 渀栀ꔀ琞 琀漀渀 ꐀ渞 퀀�„猀愀甀 ᄀ 欀栀渀最 焀甀 栀愀椀 琀爀̀洁 渀̀洁⸀ 堀攀洀 琀栀뼀„ 
thì đủ thấy nền văn minh mới này ít ra cũng đã chi phối Ấn Ðộ trong mấy thế kỷ. ਀倀栀관琞 最椀漀 琀栀관琞 ᄀ 搀漀 渀섀渞 瘀̀渁 洀椀渀栀 渀礀 洀 瀀栀琀 欀栀�椞 瘀 琀爀�„琀栀渀栀 琀椀渀栀 琀栀꜀渞 挀栀준„ 
đạo của nó, nếu nói theo một ý nghĩa nào đó, trên quan hệ, cũng có thể cho là ਀猀ꌀ渞 瀀栀꤀洞 挀愞 瘀̀渁 洀椀渀栀 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tóm lại, nếu nói một cách toàn thể, thì địa phương văn minh ਀�„琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞 琀甀礀 挀椀渁最 栀ꄀ渞 ᄀ쬁渞栀 �„渀栀渞最 欀栀甀 瘀挞 戀꼀挞 戀�„戀渀 ᄀꌁ漞Ⰰ 渀栀뀀渁最 琀爀漀渀最  
đó, những địa phương được coi là trung tâm thì từ Tây đến Ðông, từ Bắc đến Nam, ਀渀最栀⤀愁 氀Ⰰ 琀„挀挀 ᄀ 琀栀쬀„挀椀 ᄀ뼁渞 挀挀 氀渀最 洀ꄀ挞⸀ 䌀渀 渀椀 ᄀ뼁渞 吀爀甀渀最 儀甀턀挞 �„琀栀�椞 ᄀꄁ椞  
Phật chủ yếu chỉ là các địa phương mới vùng dậy này, tức từ Câu-Tát-La ở phía ਀䈀꼀挞 ᄀ뼁渞 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀 �„瀀栀愀 一愀洀㬀 琀„嘀愀洀ⴀ䐀椀 ⠀琀栀„ᄀ 氀 䬀椀섀甞ⴀ吀栀뀀�渞最ⴀ䐀椀⤀ �„瀀栀愀 퀀渀最  
đến Ưởng Già (Amga, thủ đô là Thiệm Ba) ở phía Tây.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀嘀섀„琀椀渀栀 琀栀꜀渞 瘀̀渁 洀椀渀栀 挀栀준„ᄀꄁ漞 琀栀�椞 欀„琀爀뀀�挞 氀 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀Ⰰ 欀„ 
này chuyên lấy quốc Vương làm trung tâm, do Sát-Ðế-Lị nắm giữ, trong sự phát ਀琀爀椀쌀渞 挀愞 挀挀 ᄀ 琀栀쬀„瘀 渀栀渞最 焀甀愀渀 栀윀„欀椀渀栀 琀뼀Ⱎ 挀栀漀 渀渀Ⰰ 欀뼀琞 焀甀ꌀ„挀挀 渀栀 琀栀挞  
nghiệm mệnh danh là trưởng giả, cư sĩ, dần dần đã phát huy thực lực của họ: đó ਀氀 ᄀ뜁挞 猀꼀挞 欀栀挀 栀대渞 瘀�椞 琀栀�椞 欀„琀爀뀀�挞Ⰰ 瘀 挀栀渀栀 琀„ᄀ ᄀ 瀀栀琀 猀椀渀栀 爀愀 ᄀ뜁挞 焀甀礀섀渞  
giai cấp vậy. Lại theo thứ tự bốn giai cấp của Bà-La-Môn Giáo thì đứng đầu là ਀䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀Ⰰ 爀팀椞 ᄀ뼁渞 匀琀ⴀ퀀뼀ⴞ䰀쬀Ⱎ 倀栀윀ⴞ堀 瘀 吀栀„퀀Ⰰ 渀栀뀀渁最 琀栀攀漀 猀„氀椀윀甞 ⠀䈀愀ⴀ氀椀⤀ 倀栀관琞  
giáo thì thuận từ đó lại bắt đầu từ Sát-Ðế-Lị, Bà-La-Môn, Phệ-Xá và Thủ Ðà, điều ਀渀礀 欀栀渀最 挀栀준„ᄀ挞 倀栀관琞 砀甀ꔀ琞 琀栀渀 琀„最椀愀椀 挀ꔀ瀞 匀琀ⴀ퀀뼀ⴞ䰀쬀„洀 挀渀 挀栀漀 琀栀ꔀ礞 渀最椀 瘀쬀„ 
trước sau cũng tùy thuộc vào thế lực thực tế lúc đó nữa. Bởi thế, nếu so sánh ਀ᄀ椁쌀洞 琀뀀渞最 琀爀뀀渁最 挀栀漀 瘀̀渁 洀椀渀栀 挀愞 栀愀椀 琀栀�椞 欀„渀栀뀀 琀栀뼀„渀漀Ⰰ 琀栀 琀愀 挀 琀栀쌀„渀椀  
thời kỳ trước là <i>hình thức, </i>thời kỳ này là <i>thật chất, </i>thời kỳ ਀琀爀뀀�挞 氀 㰀椀㸀琀⤀渁栀Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀栀�椞 欀„渀礀 氀 㰀椀㸀ᄀ�渞最㰀⼀椀㸀㬀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 琀뀀 琀뀀�渞最 挀愞 琀栀�椞  
kỳ trước bất luận diễn tả điều gì, đều có tính cách <i>thi ca, hình-nhi-thượng,਀㰀⼀椀㸀挀渀 琀栀�椞 欀„渀礀Ⰰ 挀 琀栀쌀„渀椀Ⰰ 氀ꄀ椞 氀 㰀椀㸀琀栀挞 挀栀渞最Ⰰ 栀渀栀ⴀ渀栀椀ⴀ栀ꄀ㨞 㰀⼀椀㸀ᄀ 氀  
điểm khác biệt giữa hai thời kỳ. Lý do tại sao nền văn minh của thời kỳ này, so ਀瘀�椞 挀挀 琀栀�椞 欀„琀爀뀀�挞Ⰰ 氀ꄀ椞 爀ꔀ琞 戀渀栀 搀쬀Ⱎ 瘀 最꜀渞 瘀�椞 搀渀 挀栀切渀最 挀栀渀栀 氀 �„ᄀ椁쌀洞 ᄀ⸀  
Nếu cho văn minh thời kỳ trước là văn minh Bà-La-Môn thì văn minh thời kỳ này có ਀琀栀쌀„戀ꌀ漞 氀 瘀̀渁 洀椀渀栀 匀琀ⴀ퀀뼀ⴞ䰀쬀⸞ 䰀쬀挞栀 猀„一栀관琞 戀ꌀ渞 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„氀 洀�琞 琀栀 搀„挀栀渞最  
minh, tức nền văn minh thời kỳ trước là văn minh Công Khanh, lấy Kinh Ðô làm ਀琀爀甀渀最 琀洀Ⰰ 挀渀 瘀̀渁 洀椀渀栀 琀栀�椞 欀„渀礀 氀 瘀̀渁 洀椀渀栀 䰀椀洀 吀栀뀀ꄁ渁最 䜀椀愀渀最 䠀�Ⱎ 氀ꔀ礞 瘀椀 猀⤀Ⰱ  
thị dân làm trung tâm. Lại nữa, về phương diện trang nghiêm, văn nhã thi thời kỳ ਀渀礀 琀甀礀 欀栀渀最 猀渀栀 ᄀ뀁挞 瘀�椞 琀栀�椞 欀„琀爀뀀�挞㬀 渀栀뀀渁最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 戀渀栀 搀쬀Ⱎ 最꜀渞 最椀椁  
với dân chúng, và khí tượng hoạt bát thì thời kỳ này hơn hẳn thời kỳ trước.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀渀 瘀漀 ᄀ뜁挞 猀꼀挞 挀愞 渀섀渞 瘀̀渁 洀椀渀栀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 渀最뀀�椞 琀愀 挀椀渁最  
có thể thấy được lý do hưng khởi và sứ mệnh của Phật Giáo. Tức là, thứ nhất, đức ਀倀栀관琞 砀甀ꔀ琞 琀栀渀 琀„最椀渀最 匀琀ⴀ퀀뼀ⴞ䰀쬀„琀栀甀꜀渞 琀切礀 挀栀„欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀⸀ 吀栀„ 
hai, Phật sinh ở thành Ca-Tỳ-La-Vệ, một đô thị ở biên thùy, chếch về phía Đông ਀栀ꄀ渁 䌀甀ⴀ吀琀ⴀ䰀愀⸀ 吀栀„戀愀Ⰰ 瘀 洀甀턀渞 挀栀촀渞 洀�琞 焀甀턀挞 最椀愀 洀�椞 氀渀 ᄀ쌁„氀洀 挀̀渁 挀„ᄀ쬁愞 琀甀  
hành nên Phật đã đặc biệt chú ý đến khu vực Ma-Ha-Ðà.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„琀뀀Ⰱ 氀ꔀ礞 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀက 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀 搀뀀ꄁ渁最 挀愀漀 渀最촀渞 挀�„琀爀甀礀섀渞  
đạo tại các quốc gia mới vùng dậy. Thứ năm, lấy việc phản lại chủ nghĩa ਀䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 氀洀 琀椀甀 戀渀最 瘀 挀甞 氀挞 渀最̀渁 渀最愞 洀턀椞 琀윀„挀挞 ᄀ漁愀渀⸀ 吀栀„猀甀Ⰰ 渀栀渞最  
người tin Phật đều thuộc giòng Sát-Đế-Lị và phần lớn là những trưởng giả, cư sĩ ਀挀 琀栀挞 氀挞 琀爀漀渀最 砀 栀�椞 琀栀�椞 戀ꔀ礞 最椀�⸞ 一뼀甞 氀ꄀ椞 ᄀ턁椞 挀栀椀뼀甞 渀栀渞最 ᄀ뜁挞 琀爀뀀渁最 琀爀渀  
đây với tình hình đương thời thì ta thấy sự hưng khởi của Phật phần nhiều do ਀琀渀栀 栀渀栀 琀挀栀 挀挞 栀漀뜀挞 琀椀甀 挀挞 挀愞 琀栀�椞 戀ꔀ礞 最椀�„琀栀切挀 ᄀ꤁礞⸀ 一栀뀀 瘀관礞 最椀愞 猀„栀뀀渁最  
khởi của Phật giáo và tình thế đương thời có một sự quan hệ rất mật thiết và đây ਀氀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„洀Ⰰ 猀愀甀 渀礀Ⰰ 挀꜀渞 ᄀ뀁挞 欀栀ꄀ椁 猀甀 琀栀洀Ⰰ 挀栀漀 渀渀Ⰰ �„ᄀ礀 挀栀切渀最 琀愀 瀀栀ꌀ椞 搀„ 
liệu trước.</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㌀㈀∀㸀㰀⼀愀㸀㈀ⴀ 吀꼀 吀꼀�丞䜀 䜀䤀�䤞 က꼁ꀁ丁䜀 吀䠀�䤞㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Trở lên tôi mới trình bày về xu thế văn minh biểu hiện bên ਀渀最漀椀Ⰰ 挀渀 砀甀 琀栀뼀„渀�椞 琀ꄀ椞 挀愞 渀Ⰰ 琀挞 琀椀渀栀 琀栀꜀渞 最椀�椞 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 挀椀渁最 挀 渀栀椀섀甞  
điểm cần được luận cứu đến. Đạo Bà-La-Môn từ xưa tuy vẫn cứ muốn duy trì thế lực ਀挀愞 洀渀栀Ⰰ 渀栀뀀渁最 ᄀ 琀„氀甀Ⰰ 欀栀渀最 挀渀 ᄀ„猀挞 渀愞⸀ 一栀渀 ᄀⰀ 挀挀 栀촀挞 瀀栀椀 猀豈渀最 戀椀  
những chủ nghĩa bất đồng thường công kích, khích bác lẫn nhau đến nổi khiến cho ਀氀渀最 渀最뀀�椞 氀礀 琀渀Ⰰ 挀ꌀ洞 琀栀ꔀ礞 洀ꔀ琞 挀栀휀„焀甀礀 栀뀀�渞最㨀 ᄀ 挀栀渀栀 氀 琀渀栀 栀渀栀 ᄀꄁ椞 挀뀀ꄁ渁最  
của tư tưởng giới thời bấy giờ. Để cho tiện lợi, chúng ta hãy chia những khuynh ਀栀뀀�渞最 琀뀀 琀뀀�渞最 挀栀„礀뼀甞 挀愞 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 渀礀Ⰰ 欀栀漀ꌀ渞最 洀�琞 瘀椀 琀爀̀洁 渀̀洁Ⰰ 氀洀 戀턀渞 琀爀漀  
lưu lớn để khảo sát<a name="_ftnref22" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn22"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[22]</span></span></a> ਀渀栀뀀 猀愀甀㨀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><span class="BodyTextIndentChar">Thứ nhất, trào lưu ਀䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 䜀椀漀 挀栀渀栀 琀栀턀渞最㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀椀㸀 㰀⼀椀㸀挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 搀甀礀 琀爀 戀愀 最椀渀最 洀턀椞 挀픀„砀뀀愁  
là chủ nghĩa Thiên Khải Phệ-Đà, chủ nghĩa Bà-La-Môn chí tôn chí thượng và chủ ਀渀最栀⤀愁 琀뼀„琀栀꜀渞 嘀ꄀ渞 渀̀渁最⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><span class="BodyTextIndentChar">Thứ hai, trào lưu tín ਀渀最뀀渞最 琀관瀞 琀挞㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀 欀栀渀最 挀栀ꔀ瀞 挀栀뜀琞 瘀漀 栀渀栀 琀栀挞 挀愞 琀爀漀 氀뀀甁 琀爀渀 洀 猀豈渀最  
bái nhiều loại nhân-cách-thần, trong đó lấy ba thần Phạm Thiên (Brhma), ਀吀ⴞ一甞ⴀ一漀愀 ⠀嘀椀猀渀甀⤀Ⰰ 瘀 吀栀ꔀ瀞 䈀 ⠀匀瘀愀⤀ 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀 瘀관渞 ᄀ�渞最 ᄀ쌁„爀팀椞 渀最栀椀씀洞 渀栀椀渀  
trở thành một trào lưu Thần Giáo: đó chính là tư tưởng trung tâm trong ਀ကꄁ椞ⴀ吀ⴞ匀ⴞ吀栀椀 ⠀䴀愀栀戀栀愀爀愀琀愀⤀ 瘀 挀 琀栀쌀„挀栀漀 ᄀ 氀 挀甀�挞 瘀관渞 ᄀ�渞最 琀栀渀最 琀挞 挀愞  
Bà-La-Môn.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀䌀栀愀爀∀㸀吀栀„戀愀Ⰰ 琀爀漀 氀뀀甁 琀爀椀뼀琞 栀촀挞㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀  
Lấy Phạm-Thư và Áo-Nghĩa-Thư làm chủ yếu, nhất là khuynh hướng tư tưởng phát đạt ਀琀爀漀渀最 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 挀 琀栀쌀„氀洀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 琀爀椀쌀渞 欀栀愀椀 瘀섀„洀촀椞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞⸀ 吀„ 
Số-Luận, Du-Già đến phần lớn sáu phái triết học ít ra cũng đã manh nha từ thời ਀ᄀꄁ椞 渀礀⸀☀渀戀猀瀀㬀 㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><span class="BodyTextIndentChar">Thứ tư, trào lưu phản ਀倀栀윀ⴞက㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀 戀愀 琀爀漀 氀뀀甁 欀쌀„琀爀渀 琀栀攀漀 洀�琞 ﴀ 渀最栀⤀愁 渀漀 ᄀⰀ 欀栀渀最 渀栀椀섀甞 琀栀 琀Ⰰ  
vẫn có quan hệ với Phệ-Đà, đến trào lưu thứ tư này thì hoàn toàn phủ nhận uy ਀焀甀礀섀渞 挀愞 倀栀윀ⴞက 洀 ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 琀„搀漀 ᄀ�挞 氀관瀞 ᄀ쌁„渀最栀椀渀 挀甞Ⰰ 渀栀뀀 瀀栀椀  
Lục-Sư chẳng hạn. Phật giáo cũng có thể được liệt vào trào lưu này. Tóm lại, ਀渀栀渞最 琀爀漀 氀뀀甁 琀爀渀 ᄀ礀Ⰰ 搀豈 氀 琀栀케愞 栀椀윀瀞 栀愀礀 挀栀턀渞最 ᄀ턁椞Ⰰ 栀渀栀 琀栀椀 琀甀礀 挀 欀栀挀  
nhau nhưng mục đích đều muốn mang lại sự quy hướng cho lòng người vốn đã hoang ਀洀愀渀最 琀„氀甀㨀 ᄀ 氀 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 挀愞 挀挀 栀촀挞 瀀栀椀 ᄀ甁愀 渀栀愀甀 瀀栀琀 欀栀�椞Ⰰ 琀挞 瘀漀 欀栀漀ꌀ渞最  
từ sáu đến bốn trăm năm trước tây lịch. Chính Phật giáo cũng hình thành vào thời ਀最椀愀渀 渀礀⸀ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ ᄀ礀 挀栀준„氀 猀„焀甀愀渀 猀琀 欀栀椀 焀甀琀 琀栀椀⸀ 一뼀甞 ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞  
trường toàn thể Triết Học Tôn Giáo Sử Ấn Độ để phân biệt các bộ loại mà chỉ dựa ਀瘀漀 猀„氀椀윀甞 倀栀관琞 䜀椀漀 欀栀渀最 琀栀椀 琀栀 挀栀뀀愁 ᄀ„ᄀ쌁„挀栀渞最 洀椀渀栀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㈀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㈀㌀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㈀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Bởi thế, một mặt tuy vẫn theo cách phân loại trên đây, nhưng không nên cố chấp ਀琀栀椀 焀甀Ⰰ 洀뜀琞 欀栀挀Ⰰ 挀栀„礀뼀甞 琀栀攀漀 猀„氀椀윀甞 倀栀관琞 最椀漀 ᄀ쌁„焀甀愀渀 猀琀 琀爀ꄀ渞最 栀甀턀渞最 挀愞  
tư tưởng giới đương thời để tìm hiểu rõ cái nguồn gốc và địa vị của tư tưởng ਀倀栀관琞 䜀椀漀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">A- BÀ-LA-MÔN-GIÁO&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀뼀„氀挞 挀愞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀ⴀ䜀椀漀 瘀漀 琀栀�椞 ꔀ礞 琀甀礀 ᄀ 猀甀礀 最椀ꌀ洞Ⰰ  
nhưng vẫn còn lan tràn khắp nơi, và về hình thức vẫn còn uy quyền đáng kể, điều ਀渀礀 挀„砀攀洀 渀栀渞最 猀„琀挀栀 琀爀漀渀最 䄀ⴀ䠀洀Ⰰ 戀ꌀ渞 䠀渀 搀쬀挞栀Ⰰ 欀椀渀栀 ㄀　Ⰰ 瀀栀꤀洞 倀栀ꄀ洞 䌀栀 挀椀渁最  
đủ rõ. Vì Bà-La-Môn-Giáo vốn là tôn giáo của quốc dân, đã có nền tảng rất sâu về ਀焀甀愀渀 栀윀⸞ 촀琀 爀愀 渀 挀椀渁最 欀뼀琞 栀瀞 瘀�椞 洀촀椞 渀最栀椀 琀栀挞 洀 ᄀ ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞 ᄀ뼁渞  
đời sống hằng ngày. Song muốn biết cái tình trạng của Bà-La-Môn-Giáo lúc ấy ra ਀猀愀漀 琀栀 琀爀뀀�挞 栀뼀琞 瀀栀ꌀ椞 欀栀ꌀ漞 猀琀 渀 焀甀愀 挀挀 欀椀渀栀 ᄀ椁쌀渞 瀀栀관琞 最椀漀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Về địa vị của A-Thát-Bà-Đà tuy không được rõ lắm,<a name="_ftnref24" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn24"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[24]</span></span></a> ਀渀栀뀀渁最 瘀섀„戀愀 欀椀渀栀 倀栀윀ⴞက 渀栀뀀 䰀ⴀ䌀甀Ⰰ 䜀椀ꄀⴞ一栀甀 瘀 匀愀ⴀ䴀愀 琀栀 搀⤀ 渀栀椀渀 ᄀ ᄀ뀁挞 琀栀턀渞最  
hợp làm một. Không những thế cái gọi là <i>Tam Minh </i>(trividya tuijja) cũng ਀ᄀ 瘀椀渀 琀栀挞 爀팀椞 瘀 挀挀 挀栀椀 倀栀윀ⴞက ⠀嘀愀搀愀渀最愀⤀ 挀椀渁最 ᄀ섁甞 ᄀ ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞 挀豈渀最 瘀�椞  
việc lấy <i>Sử-truyện </i>(Itihrsa; Mahàbharata) đặt vào hàng thứ năm. Trong các ਀欀椀渀栀 ᄀ椁쌀渞Ⰰ 挀挀 渀栀 戀挀 栀촀挞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 琀栀뀀�渞最 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 渀最뀀�椞 琀栀渀最 戀愀 倀栀윀ⴞ퀀Ⰰ  
thông tự-vựng-học (nighandu), thông-ngữ-nguyên-học (sokkharapp-abhedama), thông ਀渀̀洁 猀„琀爀甀礀윀渞 ⠀椀琀椀栀愀猀愀⤀Ⰰ 琀栀渀最 瘀̀渁 瀀栀瀀 栀촀挞 ⠀瘀攀礀礀愀欀愀爀愀渀愀⤀Ⰰ 琀栀渀最 琀栀뼀„栀촀挞  
(chayata) và thông đại nhân tướng (mahàparislakkha). &nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀挞 挀挀 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 ᄀ뀁挞 欀쌀„猀愀甀 戀愀 倀栀윀ⴞ퀀Ⰰ ᄀ뜁琞  
A-Thát-Bà-Ương-Kỳ-La (Atharvangirasa) vào hàng thứ tư, Sử truyện vào hàng thứ ਀渀̀洁㬀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㈀㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㈀㔀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㈀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
có khi lại lấy một phần chi của ngôn ngữ học của Phệ-Ðà thay cho A-Thát-Bà thứ ਀琀뀀⸁ 匀„栀촀挞 琀관瀞 琀ꔀ琞 挀ꌀ„渀栀渞最 戀�„洀渀 渀礀 琀栀뀀�渞最 ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀 琀뀀 挀挀栀 琀椀윀甞 挀栀甀꤀渞 挀愞  
Bà-La-Môn chính thống. Ngoài ra, cũng có nhiều tôn phái học tập và truyền trì ਀挀挀 戀�„洀渀 渀礀Ⰰ 挀栀대渞最 栀ꄀ渞 渀栀뀀 琀爀漀渀最 吀爀뀀�渞最ⴀ䄀ⴀ䠀洀Ⰰ 吀愀洀 䴀椀渀栀 欀椀渀栀 ㄀㘀 ⠀䐀⸀䈀⸀䨀攀瘀ⴀ樀樀愀⤀  
có nói đến Tư-Tế-Tăng (Addharniya SKt Adbvarya) là người Bà-La-Môn thuộc phái ਀䐀愀ⴀ一栀甀 ⠀吀愀渀琀栀渀椀攀礀愀⤀Ⰰ 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 琀栀甀�挞 瀀栀椀 吀栀愀ⴀ䴀愀 ⠀栀愀渀搀愀最礀愀⤀ ⠀䌀栀愀渀搀漀欀愀 䐀爀愀栀洀愀渀愀⤀  
và Ca-Vịnh-Tăng (Chandava KSt Vdgate) v.v… cứ xem thế thì đủ rõ.<a name="_ftnref26" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn26"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[26]</span></span></a> ਀堀攀洀 琀栀뼀„琀栀 琀栀ꔀ礞 琀爀漀渀最 渀栀渞最 猀挀栀 瘀̀渁 栀촀挞 ⠀嘀攀搀愀猀愀洀栀椀琀愀⤀ 挀愞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 琀栀�椞 戀ꔀ礞  
giờ không có <i>Luận, </i>tức là những sách (Sustras) của họ đã hoàn thành là ਀渀栀渞最 猀挀栀 琀椀뼀渞最 倀栀ꄀ洞 ⠀䈀爀愀栀洀愀渀愀猀⤀ 瘀 渀栀渞最 猀挀栀 挀栀椀 瀀栀渀 倀栀윀ⴞ퀀 ⠀嘀攀搀愀洀最愀⤀⸀ 䈀�椞  
thế, đứng về phương diện văn-học-sử mà nói thì thời đại Phật chính cũng tương ਀ᄀ뀁ꄁ渁最 瘀�椞 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 欀椀渀栀 ᄀ椁쌀渞 渀礀⸀ 䌀̀渁 挀„瘀漀 渀栀渞最 猀„琀栀挞 琀爀渀 洀 猀甀礀 氀甀관渞 挀椀渁最  
có thể tin được. Theo đó thì những nghi thức tế tự của Bà-La-Môn giáo lúc ấy vẫn ਀挀渀 琀栀쬀渞栀 栀渀栀Ⰰ 渀最栀椀 琀栀挞 氀�渞 琀栀 渀栀뀀 㰀椀㸀䴀 吀„㰀⼀椀㸀⠀䄀猀瘀愀洀愀ⴀ搀栀愀Ⰰ 倀氀椀㨀  
Assamedha), những nghi thức nhỏ thì như các lễ tế lửa (Agnihatra) thấy rải rác ਀欀栀꼀瀞 渀ꄀ椁 琀爀漀渀最 挀挀 欀椀渀栀 瘀̀渁⸀ 一栀渞最 渀最뀀�椞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 琀栀�椞 戀ꔀ礞 最椀�„渀最栀攀 琀椀뼀渞最 倀栀관琞  
cũng cho Phật là người tinh thông các nghi thức tế lễ, bởi thế, trong ਀吀爀뀀�渞最ⴀ䠀洀Ⰰ 䌀甞ⴀ䰀愀ⴀ퀀渀ⴀ퀀꜀甞 欀椀渀栀 琀栀„㄀㔀 ⠀䐀㐀⸀ 䬀甀琀愀搀愀渀琀愀 匀甀琀琀愀⤀ 挀 挀栀瀀 琀爀甀礀윀渞 洀�琞  
người Bà-La-Môn đem ba phép tế và mười sáu đồ dùng để tế ra hỏi Phật, như vậy ਀䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 琀栀�椞 ᄀ 瘀꬀渞 氀ꔀ礞 渀最栀椀 琀栀挞 琀뼀„氀씀„氀洀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀最栀椀渀 挀甞 挀栀„礀뼀甞Ⰰ 瘀 倀栀관琞  
tất cũng phải thông thạo các nghi thức ấy nên mới được hỏi đến; điều này cứ xem ਀琀爀漀渀最 䌀甞ⴀ䰀愀ⴀ퀀꜀甞ⴀ퀀渀 欀椀渀栀 猀봀„爀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Vì tôn sùng những nghi thức tế lễ nên tất cả các thần được ਀琀뼀„戀椀 挀椀渁最 瘀꬀渞 渀栀椀섀甞 渀栀뀀 琀爀뀀�挞Ⰰ 渀栀뀀 挀挀 搀愀渀栀 砀뀀渁最 䄀ⴀ䬀ⴞ一椀 ⠀琀栀꜀渞 氀愞⤀Ⰰ 吀ⴀ䴀愀  
(thần rượu), Tô-Lợi-Da (thần mặt trời) v.v… lúc đó vẫn còn y nguyên. Duy có điều ਀氀Ⰰ 琀栀攀漀 猀„氀椀윀甞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 琀栀�椞 戀ꔀ礞 最椀�„氀ꔀ礞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀 瘀 瘀쬀„ 
nhân-cách-thần được họ kính trọng và tôn lên hàng đầu là Phạm Thiên (Brahma). ਀䰀ꄀ椞 挀 퀀뼀ⴞ吀栀挀栀ⴀ吀栀椀渀 ⠀匀愀欀欀愀 搀攀瘀愀渀愀洀 椀渀搀漀⤀ 氀洀 挀栀„戀愀 洀뀀ꄁ椁 戀愀 琀꜀渞最 琀爀�椞Ⰰ  
Tứ-Thiên-Vương giữ gìn bốn phương (Lokapala) v.v… trong đó cũng có vị ਀渀栀渀ⴀ挀挀栀ⴀ琀栀꜀渞 洀�椞 ᄀ뀁挞 搀渞最 渀渀 氀 渀栀뀀 瘀관礞Ⰰ 琀爀漀渀最 琀渀 渀最뀀渞最 琀栀꜀渞 琀栀관琞 猀„ᄀ 挀  
sự biến đổi lớn. Trong các thần Phạm Thiên được người ta tôn trọng nhất, được ਀挀漀椀 氀 ᄀꔁ渞最 猀渀最 琀ꄀ漞 琀栀뼀„最椀�椞Ⰰ 瘀 琀爀漀渀最 洀촀椞 猀„猀渀最 琀ꄀ漞Ⰰ ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 最椀渀最  
Bà-La-Môn được sinh ra từ miệng Phạm Thiên, và sau khi chết, được sinh về cõi ਀倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀 瘀⸀瘀☀†퀀턀椞 瘀�椞 倀栀관琞Ⰰ 渀最뀀�椞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 琀爀뀀�挞 猀愀甀 瘀꬀渞 戀ꌀ漞 ᄀ 氀 氀ﴀ 琀뀀�渞最  
tối cao của họ, &nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀愀 氀 倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀Ⰰ 氀 퀀ꄀ椞 倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀Ⰰ 氀 欀묀„琀栀꼀渞最Ⰰ 欀栀渀最 氀  
kẻ bại, là toàn trí, là người quản lý, là tự tại, là kẻ tạo tác, là kẻ kế hoạch, ਀氀 琀턀椞 琀栀꼀渞最Ⰰ 氀 渀最뀀�椞 瀀栀渀 瀀栀턀椞Ⰰ 氀 ᄀꔁ渞最 吀栀渀栀 挀栀愀 挀愞 焀甀 欀栀Ⱎ 瘀쬀„氀愀椀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ 
chúng sinh đều do ta tạo tác.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀က 氀 焀甀愀渀 渀椀윀洞 瘀섀„瘀쬀„渀栀渀ⴀ挀挀栀ⴀ琀栀꜀渞 倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀 挀愞 ᄀ뀁ꄁ渁最  
thời. Ðoạn văn trên thấy trong Trường A-Hàm, kinh Phạm Ðộng 14 (D1 ਀䈀爀愀栀洀樀愀猀甀琀琀愀⤀ 瘀 渀栀椀섀甞 欀椀渀栀 欀栀挀 挀椀渁最 ᄀ팁渞最 渀栀ꔀ琞⸀ 一栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 欀栀椀 倀栀관琞  
đối đáp với người Bà-La-Môn, Ngài không thể gạt hẳn tín ngưỡng của họ ra một ਀戀渀㬀 瘀ꌀ„氀ꄀ椞Ⰰ ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 琀栀꜀渞 琀栀漀ꄀ椞 洀 渀椀 琀栀 倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀 挀椀渁最 氀甀渀  
luôn được biểu hiện trong Phật giáo, lý do chính là ở đó. Hơn nữa, theo sự suy ਀ᄀ쬁渞栀 挀愞 琀椀Ⰰ 琀渀 渀最뀀渞最 嘀̀渁 吀栀豈Ⰰ 儀甀愀渀 숀洀 挀愞 퀀ꄀ椞 吀栀愞 倀栀관琞 最椀漀 猀愀甀 渀礀 瀀栀꜀渞  
lớn cũng do thần thoại Phạm Thiên mà ra, và sau đã đóng vai trò rất trọng yếu ਀琀爀漀渀最 倀栀관琞 䜀椀漀 瘀섀„洀촀椞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞⸀ 䐀漀 ᄀ 欀栀椀 渀椀 ᄀ뼁渞 倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀 氀 瘀쬀„ 
nhân-cách-thần trung tâm ở thời đại Phật đã hàm ngụ một ý nghĩa rất trọng yếu ਀琀爀漀渀最 戀섀„洀뜀琞 渀最栀椀渀 挀甞 倀栀관琞 䜀椀漀 猀„ꐀ渞 퀀�⸞ 嘀 琀栀愀洀 欀栀ꌀ漞 挀挀 欀椀渀栀 ᄀ椁쌀渞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀  
để đối chiếu, khảo sát thì sự hưng thịnh của Phạm Thiên và các thần thủ hộ thấy ਀ᄀ뀁挞 最栀椀 挀栀瀀 琀爀漀渀最 挀挀 瀀栀瀀 ᄀ椁쌀渞 瘀 琀栀�椞 欀„ᄀ꜁甞 挀愞 퀀ꄀ椞ⴀ吀ⴞ匀ⴞ吀栀椀Ⰰ 欀栀渀最 戀愀漀  
lâu, Phạm Thiên đã nhường chỗ (thực lực) cho Tỳ-Nữu-Noa Thiên và Hỗn-Bà, song, ਀琀渀 渀最뀀渞最 渀礀 �„琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞 挀栀준„琀팀渞 琀ꄀ椞 琀爀漀渀最 洀�琞 琀栀�椞 欀„渀最꼀渞 洀 琀栀椀 ⠀�„ 
thời đại Phật, thần Tỳ-Nữu-Noa&nbsp; và Hỗn-Bà Thiên, tức Tự Tại Thiên (Isana) tuy ਀搀꜀渞 栀뀀渁最 琀栀쬀渞栀Ⰰ 渀栀뀀渁最 挀栀甀渀最 挀挞 欀栀渀最 ᄀ„洀ꄀ渞栀 ᄀ쌁„猀渀栀 瘀�椞 倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㈀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㈀㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㈀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Về những cách hành trình của Bà-La-Môn được biểu hiện trong ਀挀挀 欀椀渀栀 ᄀ椁쌀渞 倀栀관琞 最椀漀 挀椀渁最 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ팁渞最 瘀�椞 焀甀愀渀 渀椀윀洞 瘀섀„琀栀꜀渞 欀쌀„琀爀渀Ⰰ 瘀 挀  
nhiều cái rất phù hợp với quy định trong Pháp kinh hay Ðại-Tự-Sự-Thi. Chẳng hạn ਀琀爀漀渀最 吀爀甀渀最ⴀ䄀ⴀ䠀洀Ⰰ 欀椀渀栀 䄀渀栀ⴀ嘀椀 ㌀㠀 ⠀䴀⸀ 㤀㤀 匀甀戀栀愀 猀甀琀琀愀⤀ 挀 琀栀甀관琞 氀ꄀ椞 挀挀栀 栀渀栀 琀爀  
lý tưởng của một Phạm Chí như: chân thật (Sac-cà), khổ hạnh (takas), phạm hạnh ਀⠀戀爀栀洀愀挀愀爀椀礀愀⤀Ⰰ ᄀ�挞 琀渞最 ⠀愀樀樀栀愀⤀ 瘀 氀礀 搀挞 ⠀䌀愀最愀⤀ 瘀⸀瘀☀㰠愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㈀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㈀㠀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㈀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Những đức mục này tuy có thầy trong Áo-Nghĩa-Thư<a name="_ftnref29" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn29"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[29]</span></span></a> ਀渀栀뀀渁最 挀栀渀栀 氀 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最 瘀�椞 渀栀渞最 ᄀ挞 洀挞 琀甀 搀뀀渞最 瘀 琀栀�椞 欀„琀甀 栀渀栀 挀愞  
phạm Chí được quy định trong Pháp-Kinh. Lại như trong các kinh Phật có chép một ਀瀀栀椀 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 瘀 洀甀턀渞 ᄀ뀁挞 琀爀漀渀最 猀ꄀ挞栀 渀渀 琀꼀洞 爀愞 氀甀渀 瘀 挀栀漀 ᄀ 氀 洀�琞 琀栀椀  
quen thiêng liêng thì chính cũng lại tương đương với một quy luật thường được ਀琀栀뀀�渞最 琀爀漀渀最 퀀ꄀ椞ⴀ吀ⴞ匀ⴞ吀栀椀⸀ 一最漀椀 爀愀Ⰰ 瀀栀洀 渀栀渞最 琀관瀞 琀挞 ᄀ뀁挞 最栀椀 挀栀瀀 琀爀漀渀最 挀挀  
kinh điển của Phật giáo cũng có rất nhiều điểm tương hợp với những tập tục được ਀挀栀瀀 琀爀漀渀最 퀀ꄀ椞ⴀ吀ⴞ匀ⴞ吀栀椀⸀ 㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Chẳng hạn như khi một trưởng giả ở thành Xá-Vệ chết, vì ਀欀栀渀最 挀 挀漀渀 渀渀 琀椀 猀ꌀ渞 戀쬀„焀甀愀渀 氀ꄀ椞 琀爀뀀渁最 琀栀甀Ⰰ 挀甀 挀栀甀礀윀渞 渀礀 琀甀礀 ᄀ뀁挞 挀栀瀀  
trong kinh Phật nhưng cũng có thể cho đó là bằng chứng luật lệ đương thời do ਀瀀栀瀀 ᄀ椁쌀渞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 焀甀礀 ᄀ쬁渞栀⸀ 䌀椀渁最 渀栀뀀 猀愀甀 渀礀 ᄀ挞 倀栀관琞 挀 渀椀 ᄀ뼁渞  
chính-đạo-luận, nhân nói đến mười đức của nhà vua phải giữ mà bàn về mười đức ਀挀愞 吀ⴞ䬀栀뀀甁 琀栀 挀椀渁最 氀ꄀ椞 琀뀀ꄁ渁最 栀瀞 瘀�椞 渀栀渞最 渀最栀⤀愁 瘀„挀愞 焀甀턀挞 瘀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁挞 焀甀礀  
định trong Ðại-Tự-Sự-Thi và Tỷ-Tu-Mã (Bisme). Do đó, nếu ta muốn biết rõ sự quan ਀栀윀„最椀愞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀ⴀ䜀椀漀 瘀 倀栀관琞 䜀椀漀 琀栀 ᄀ뀁ꄁ渁最 渀栀椀渀 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 琀栀愀洀 欀栀ꌀ漞 瘀 ᄀ턁椞  
chiếu với pháp điển và Ðại-Tự-Sự-Thi.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 瘀漀 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞Ⰰ ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 栀渀栀 琀栀挞 洀  
nói, Bà-La-Môn-Giáo đã hoàn toàn đình đốn, hoặc, nếu không thế thì, như đã nói ở ਀琀爀渀Ⰰ 栀渀栀 琀栀挞 搀豈 挀渀 渀栀뀀渁最 琀椀渀栀 琀栀꜀渞 ᄀ 洀ꔀ琞Ⰰ 欀栀渀最 挀渀 ᄀ„猀挞 氀渀栀 ᄀꄁ漞 氀渀最  
người trong thời đại mới để đạt đến điểm mong muốn: đó chính là thời đại mà các ਀琀渀 瀀栀椀 ᄀ甁愀 渀栀愀甀 渀픀椞 搀관礞⸀ 䌀椀渁最 ᄀ度渀最 瘀漀 氀切挀 渀礀Ⰰ ᄀ挞 倀栀관琞Ⰰ 渀最漀椀 琀爀뀀�渞最 栀瀞  
Phạm Thiên ra, như sẽ nói sau, đã nghiên cứu về mọi phương diện và đưa ra một ਀瀀栀뀀ꄁ渁最 猀挀栀 欀뼀琞 栀瀞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀ⴀ䜀椀漀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 ᄀ쌁„瀀栀琀 ᄀ�渞最 洀�琞 瀀栀漀渀最 琀爀漀 琀栀渀最  
tục cho thích hợp với lòng người trong thời đại mới. Nhưng, đồng thời, như trên ਀瘀愞 渀椀Ⰰ 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 渀礀 挀椀渁最 氀 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 挀愞 挀挀 琀渀 瀀栀椀 ꐀ渞 퀀�„洀촀挞 氀渀 瘀 渀栀뀀 瘀관礞  
theo một ý nghĩa nào đó, cũng có thể cho đây là thời đại thai nghén của ਀䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀ⴀ䜀椀漀 瘀관礞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">B- CÁC ÐOÀN SA MÔN&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀ⴀ䜀椀漀 挀椀 ᄀ 洀ꔀ琞 栀뼀琞 猀挞 猀턀渞最Ⰰ 洀 氀切挀 ᄀ 挀 洀�琞 挀栀„ 
nghĩa đặc biệt đầy sinh khí hoạt bát, lan tràn mọi nơi: đó là tổ chức giáo đoàn. ਀吀栀攀漀 琀栀渀最 氀윀„最椀漀 ᄀ漁渀 渀礀 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 匀愀ⴀ䴀渀 ⠀匀愀洀愀渀愀开挀꜀渞 琀挞⤀⸀ 嘀 ᄀ쌁„瀀栀渀 戀椀윀琞  
với người Bà-La-Môn thường họ được gọi là Sa-Môn Bà-La-Môn, danh xưng chung cho ਀挀挀 渀栀 琀뀀 琀뀀�渞最 ⠀挀挀 渀栀 琀渀 最椀漀⤀ ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞⸀ 嘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 欀栀椀 倀栀관琞 ᄀ섁„挀관瀞 ᄀ뼁渞  
ý kiến của các phái đương thời, thường nói “Hoặc Sa-Môn hay Bà-La-Môn”. Mãi đến ਀琀栀�椞 ᄀꄁ椞 䌀栀椀渀ⴀ퀀渀ⴀ䠀턀琞ⴀ퀀愀 ⠀䌀栀愀渀搀爀愀最甀瀀琀愀⤀Ⰰ 洀�琞 渀最뀀�椞 䠀礀ⴀ䰀ꄀ瀞 琀爀切 渀最„琀ꄀ椞 ꐀ渞ⴀ퀀�Ⱎ  
tên là Mạch-Ca-Tư Ðức-Lặc-Tư (Megasthenes) cũng bảo rằng các nhà học giả Ấn Ðộ ਀挀 栀愀椀 氀漀ꄀ椞 匀愀ⴀ䴀渀 瘀 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀⸀ 一最礀 渀愀礀Ⰰ 挀„砀攀洀 挀挀 欀„氀挞 挀渀 琀爀甀礀섀渞 氀ꄀ椞 琀栀  
đủ rõ. Nếu căn cứ theo lịch sử thì danh mục và chế độ Sa-Môn là do lối sinh hoạt ਀琀甀꬀渞 琀栀뼀„瘀 渀最뀀�椞 琀甀 栀渀栀 琀爀촀渞 ᄀ�椞 ⠀一愀猀琀栀椀欀愀⤀ 琀爀漀渀最 欀„琀栀„戀愀Ⰰ 琀栀„琀뀀 挀愞  
Bà-La-Môn mà ra.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀渁最 ᄀ뼁渞 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞 琀栀 渀 ᄀ 欀栀挀 栀대渞 瘀�椞 挀栀뼀„ᄀ�„ 
Bà-La-Môn phổ thông, nó không còn bị gò bó bởi những giáo điều hay quy định ਀琀爀甀礀섀渞 琀栀턀渞最 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 洀 ᄀ뀁挞 琀뀀 搀漀 砀甀ꔀ琞 最椀愀Ⰰ 琀„搀漀 琀渀 琀栀�„挀栀„渀最栀⤀愁 琀栀攀漀 ﴀ  
muốn. Chính từ đó đã nảy sinh ra nhiều thứ Sa-Môn-Ðoàn khác với thông thường. ਀一栀�„欀栀渀最 欀栀 瀀栀ꔀ渞 欀栀�椞 氀切挀 ꔀ礞Ⰰ 渀栀渞最 渀最뀀�椞 戀ꔀ琞 洀渀 瘀�椞 琀爀甀礀섀渞 琀栀턀渞最 戀渀栀 瀀栀洀  
của Bà-La-Môn-Giáo hoặc với chủ trương của một phái nào đó đã đi theo hướng ਀匀愀ⴀ䴀渀ⴀ퀀漀渀Ⰰ 瘀 渀栀渞最 渀最뀀�椞 挀 琀栀쌀„ᄀ„琀뀀 挀挀栀 渀栀ꔀ琞 ᄀ쌁„ᄀꄁ椞 戀椀쌀甞 挀栀漀 琀椀渀栀 琀栀꜀渞  
giới lúc bấy giờ chính là hạng người này: đây không phải lời nói quá đáng. Vả ਀氀ꄀ椞Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 挀甀�挞 瘀관渞 ᄀ�渞最 ꔀ礞 氀ꔀ礞 洀椀섀渞 瀀栀„挀관渞 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀 氀洀 琀爀甀渀最  
tâm, những nước mới vùng dậy là vũ đài hoạt động và là bối cảnh tạo nên xu thế ਀挀愞 栀촀⸞ 䌀栀대渞最 栀ꄀ渞 渀栀뀀 栀愀椀 渀栀 ᄀꄁ漞 猀⤀ ᄀ꜁甞 琀椀渀 洀 ᄀ挞 倀栀관琞 ᄀ뼁渞 栀케椞 ᄀꄁ漞 氀  
A-La-La-Già-La-Ma (Alala kalama) và Uất-Na-Ca-La-Ma-Tử (Uddakarama sutta) đều là ਀渀栀渞最 琀栀„氀渀栀 挀愞 挀挀 ᄀ漁渀 匀愀ⴀ䴀渀 氀ꔀ礞 挀挀 洀椀섀渞 瀀栀„挀관渞 䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀 栀愀礀 倀栀윀ⴞ堀ⴀ䰀椀  
làm căn cứ địa. Lại như đoàn Sa-Môn Iatilika đầu tiên quy Phật (tức ba anh em ਀䌀愀ⴀ䐀椀뼀瀞⤀ 挀椀渁最 �„䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀⸀ 刀팀椞 ᄀ뼁渞 渀最뀀�椞 倀栀ꄀ洞 䌀栀 一椀ⴀ䌀甀ⴀ䰀뀀ⴁ퀀 ⠀一椀最爀愀爀搀栀愀⤀ 戀椀윀渞  
luận với Phật được ghi trong Trường-Hàm, Tán-Ðà-Na 8 (D2, udumbariha) hầu như ਀挀椀渁最 �„最꜀渞 琀栀渀栀 嘀뀀ꄁ渁最ⴀ堀⸀ 一栀ꔀ琞 氀 瀀栀椀 䰀挞ⴀ匀뀀 猀愀甀 琀甀礀 挀 ᄀ椁 欀栀꼀瀞 挀挀 焀甀턀挞 最椀愀  
mới vùng lên nhưng thành Vương-Xá của Ma-Ha-Ðà vẫn là nơi trung tâm của họ. Căn ਀挀„瘀漀 渀栀渞最 挀栀渞最 洀椀渀栀 琀爀渀 ᄀ礀Ⰰ 琀愀 挀 琀栀쌀„琀椀渀 ᄀ 氀 猀„琀栀挞⸀ 一最漀椀 爀愀Ⰰ 挀̀渁 挀„ 
theo Ngũ-Phần-Luận<a name="_ftnref30" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn30"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[30]</span></span></a> ਀挀栀瀀 氀 渀最뀀�椞 攀洀 挀愞 瘀甀愀 吀꜀渞ⴀ吀ⴞ匀愀ⴀ䰀愀 氀 䌀愀ⴀ䰀뀀甁 琀渞最 洀�椞 挀栀渀 洀뀀ꄁ椁 猀甀 琀栀„渀最漀ꄀ椞  
đạo để thiết một bữa đại trai, con số này dĩ nhiên là không được xác thực, nhưng ਀渀 挀椀渁最 挀栀漀 琀愀 琀栀ꔀ礞 �„ᄀ쬁愞 瀀栀뀀ꄁ渁最 渀礀 琀栀�椞 戀ꔀ礞 最椀�„挀 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞 ᄀ漁渀 匀愀ⴀ䴀渀⸀ 䰀ꄀ椞  
nữa, lúc đầu khi Phật xuất gia, Ngài đã không đi đến căn cứ địa của Bà-La-Môn là ਀䌀甀ⴀ䰀뀀 ⠀䬀甀爀甀⤀ 洀 氀ꄀ椞 渀栀꼀洞 琀�椞 倀栀윀ⴞ堀ⴀ䰀椀 瘀 嘀뀀ꄁ渁最ⴀ堀ⴀ吀栀渀栀 ᄀ쌁„氀洀 渀ꄀ椁 琀椀뼀渞 琀甀⸀  
Nay nếu chúng ta tìm hiểu nguyên nhân tại sao thì ta sẽ thấy khu vực này là quê ਀栀뀀ꄁ渁最 挀愞 挀挀 渀栀 琀뀀 琀뀀�渞最 洀�椞⸀ 퀀挞 倀栀관琞 琀甀礀 戀ꔀ琞 洀渀 瘀�椞 挀挀 ᄀꄁ漞 猀⤀ 洀 一最椀 ᄀ뼁渞  
hỏi đạo để rồi tực nổ lực mà đạt được tri <i>“Vô sư tự ngộ”, </i>nhưng không ਀琀爀挞 琀椀뼀瀞 琀栀 最椀渀 琀椀뼀瀞Ⰰ 挀椀渁最 ᄀ 挀栀쬀甞 ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 挀愞 挀挀 渀栀 琀뀀 琀뀀�渞最 洀�椞 ꔀ礞㨀 ᄀ礀  
là một sự thật không thể hồ nghi gì nữa. &nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀嘀ꌀ„氀ꄀ椞Ⰰ 琀栀攀漀 琀爀甀礀섀渞 琀栀甀礀뼀琞Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 猀愀甀 欀栀椀 琀栀渀栀  
đạo, trong một lúc Phật đã quyết định không thuyết pháp độ sinh, nhưng rồi lại ਀ᄀ픁椞 ﴀ ᄀ쬁渞栀 洀 戀꼀琞 ᄀ꜁甞 㰀椀㸀挀栀甀礀쌀渞 瀀栀瀀 氀甀渀Ⰰ 㰀⼀椀㸀氀 瘀 挀 倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀 渀椀 瘀섀„琀渀栀  
trạng hỗn loạn trong tư-tưởng-giới ở Ma-Ha-Ðà để thỉnh cầu Phật ra tay cứu vớt,<a name="_ftnref31" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn31"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[31]</span></span></a> ਀ᄀ礀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀 栀礀 最ꄀ琞 焀甀愀 洀�琞 戀渀Ⰰ 欀栀渀最 戀渀 ᄀ뼁渞Ⰰ 渀뼀甞 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 琀栀攀漀  
tinh thần của truyền thuyết đó thì, vì một động cơ nào đó, Phật muốn im lặng mà ਀欀栀渀最 琀栀쌀„椀洀 氀뜀渞最 ᄀ뀁挞Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀 欀栀渀最 渀„渀最팀椞 渀栀渀 挀挀 渀栀 琀뀀 琀뀀�渞最 洀�椞 砀甀渀最  
quanh Ma-Ha-Ðà gây nguy hại cho thế đạo nhân tâm. Tức một mặt Phật lợi dụng xu ਀琀栀뼀„琀뀀ꄁ渁最 ᄀ팁渞最 挀愞 栀촀Ⱎ 洀뜀琞 欀栀挀 搀꼀琞 搀꬀渞 栀촀„琀爀�„瘀섀„挀漀渀 ᄀ뀁�渞最 挀栀渀栀 ᄀ渀最Ⰰ 瘀 挀漀椀  
đây là một nhiệm vụ thiết yếu. Muốn hiểu Phật Giáo một cách xác thực, ta không ਀琀栀쌀„戀케„焀甀愀 ᄀ椁쌀洞 渀礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Các đoàn Sa-Môn lấy các quốc gia mới ở đông bộ làm trung tâm ਀欀뼀„琀椀뼀瀞 渀栀愀甀 洀촀挞 氀渀 瘀 琀椀뼀瀞 砀切挀 挀ꌀ„瘀�椞 琀뀀 琀뀀�渞最 琀„搀漀 挀„䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 �„琀礀 戀�Ⱎ  
bởi thế đã có các giáo đoàn mà tín ngưỡng không giống nhau. Ðó chính là thời kỳ ਀洀 渀最뀀�椞 琀愀 最촀椞 氀 琀栀�椞 欀„洀愀渀栀 渀栀愀 挀愞 挀挀 栀촀挞 瀀栀椀 瘀관礞⸀ 䴀 ᄀ뜁挞 琀爀뀀渁最 琀栀„渀栀ꔀ琞  
là mỗi giáo đoàn tôn thờ một chủ nghĩa hay một tín ngưỡng khác nhau, vị thủy tổ ਀挀愞 最椀漀 ᄀ漁渀 栀愀礀 渀栀渀 挀挀栀 挀 渀栀渀 挀愞 瘀쬀„氀渀栀 琀„ᄀ섁甞 挀 ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 ᄀ뼁渞 猀꼀挞 琀栀椀  
của giáo đoàn, và chủ nghĩa của họ càng xa với Bà-La-Môn-Giáo bao nhiêu thì ý ਀渀最栀⤀愁 琀栀礞 琀픀„瘀 氀渀栀 琀„氀ꄀ椞 挀渀最 琀爀�„渀渀 琀爀촀渞最 礀뼀甞 戀ꔀ礞 渀栀椀甀⸀ 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀ⴀ䜀椀漀  
chỉ là tôn giáo truyền thống của quốc dân, nó không có một ý nghĩa đặc biệt nào ਀瘀섀„瘀쬀„最椀漀 挀栀„栀愀礀 渀最뀀�椞 琀爀甀礀섀渞 琀爀 挀ꌀⰞ 琀爀椀 氀ꄀ椞Ⰰ 瘀섀„挀挀 ᄀ漁渀 匀愀ⴀ䴀渀 琀栀 搀漀 ﴀ  
thức của cá nhân mà có nên phải dựa vào một chủ nghĩa hay nhân cách của vị thủy ਀琀픀„ᄀ쌁„琀팀渞 琀ꄀ椞⸀ 䰀切挀 ꔀ礞Ⰰ 琀„瀀栀椀 䰀挞ⴀ匀뀀 琀爀�„砀甀턀渞最Ⰰ 瀀栀꜀渞 氀�渞 ᄀ섁甞 搀豈渀最 渀栀椀섀甞 搀愀渀栀 琀„ 
cố hữu để đặt tên cho giáo đoàn của mình: đây là điểm ta cần đặc biệt chú ý.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 氀切挀 最椀愀漀 琀栀�椞Ⰰ 渀섀渞 瘀̀渁 洀椀渀栀 挀椀 ᄀ愁渀最 戀椀뼀渞 ᄀ픁椞Ⰰ 琀渀  
giáo truyền thống Bà-La-Môn-Giáo có tính cách chủ nghĩa quan liêu không còn đáp ਀渞最 ᄀ뀁挞 礀甀 挀꜀甞 琀뀀ⴁ琀뀀�渞最 琀„最椀挀 洀�椞 挀愞 焀甀꜀渞 挀栀切渀最Ⰰ 搀漀 ᄀ 洀 瘀漀 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 渀礀Ⰰ  
đã có nhiều giáo đoàn phát khởi. Trong phong trào ấy thường có những xu thế cực ਀ᄀ漁愀渀 渀最甀礀 栀椀쌀洞 挀愞 挀挀 渀栀 琀뀀 琀뀀�渞最 洀�椞Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 砀琀 挀栀漀 挀豈渀最 琀栀 挀栀대渞最 焀甀愀 挀栀준„ 
là kết quả của lòng mong muốn cố gắng vượt hẳn lên trên truyền thống mà thôi; đó ਀氀 ᄀ椁쌀洞 琀愀 欀栀渀最 琀栀쌀„戀케„焀甀愀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">C- TƯ TƯỞNG ÁO-NGHĨA-THƯ </p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀�„氀渀 洀�椞 挀栀준„挀̀渁 挀„琀栀攀漀 猀„氀椀윀甞 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 ᄀ쌁„欀栀ꌀ漞  
sát tư-tưởng-giới đương thời, nhưng như thế chưa đủ, ta phải tiến lên bước nữa ਀洀 琀洀 栀椀쌀甞 挀椀 㰀椀㸀渀最甀礀渀 氀愀椀 㰀⼀椀㸀挀愞 琀뀀 琀뀀�渞最 倀栀관琞 䜀椀漀Ⰰ 琀挞 氀Ⰰ 最椀愞 琀뀀 琀뀀�渞最 
<i>Áo-Nghĩa-Hệ</i> và tư tưởng Phật giáo có quan hệ gì; đây là vấn đề cần phải ਀ᄀ뀁挞 渀最栀椀渀 挀甞 ᄀ뼁渞⸀ 嘀 琀爀渀 戀渀栀 搀椀윀渞 琀爀椀뼀琞 栀촀挞 猀„ꐀ渞 퀀�Ⱎ 琀„爀ꔀ琞 猀�洞Ⰰ 琀뀀 琀뀀�渞最  
triết học Áo-Nghĩa-Hệ đã chiếm một vị trí cực trọng yếu, nên muốn biết rõ địa vị ਀挀愞 倀栀관琞 最椀漀 渀栀뀀 琀栀뼀„渀漀 琀愀 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 琀洀 栀椀쌀甞 猀„焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 栀愀椀 栀윀„琀栀턀渞最 琀뀀  
tưởng này.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 栀礀 渀椀 瘀섀„戀ꌀ渞 琀栀渀 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀⸁ 一椀 洀�琞 挀挀栀  
nghiêm khắc thì, tuy là điều <i>bất khả tư nghị </i>nhưng trên văn hiếu, người ਀琀愀 欀栀渀最 琀栀ꔀ礞 洀�琞 瘀뼀琞 琀挀栀 最 挀栀漀 琀栀ꔀ礞 洀턀椞 焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 瘀 倀栀관琞  
Giáo Nguyên Thủy. Cho nên trong Áo-Nghĩa-Thư cổ xưa không thấy có sự ghi chép ਀渀漀 搀渀栀 搀渀最 ᄀ뼁渞 倀栀관琞 最椀漀 挀ꌀⰞ 琀爀漀渀最 渀栀渞最 琀椀 氀椀윀甞 倀栀관琞 最椀漀 挀椀渁最 挀栀뀀愁 琀渞最  
thấy cái tên Áo-Nghĩa hay nhắc đến tư tưởng của nó. Nếu luận cứu một cách sâu ਀爀�渞最 琀栀 最椀愞 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 瘀 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞 䜀椀漀 琀甀礀 挀 猀„琀뀀ꄁ渁最 氀椀渀  
tương tục, nhưng đức Phật có biết đến Áo-Nghĩa-Thư hay không thì đó còn là một ਀渀最栀椀 瘀ꔀ渞⸀ 퀀礀 氀 洀�琞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„欀栀椀뼀渞 挀栀漀 渀最뀀�椞 洀甀턀渞 渀最栀椀渀 挀甞 琀漀渀 琀栀쌀„琀뀀 琀뀀�渞最 猀„ 
Ấn Ðộ không khỏi bối rối, ngờ vực và cực kỳ băn khoăn. Tuy nhiên nếu nói một ਀挀挀栀 ᄀꄁ椞 琀栀쌀„琀栀Ⰰ 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 瘀섀„渀栀椀섀甞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞Ⰰ 挀 琀栀쌀„渀椀Ⰰ 挀椀渁最 ᄀ 琀渞最 挀栀쬀甞  
ảnh hưởng của Áo-Nghĩa-Thư, nhưng nếu bảo nó là tư tưởng viên thục của Phật Giáo ਀琀栀 欀栀渀最 琀栀쌀„ᄀ뀁挞⸀ 䠀礀 氀ꔀ礞 洀�琞 琀栀 搀㬞 渀栀뀀 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀一最栀椀윀瀞 㰀⼀椀㸀挀栀대渞最 栀ꄀ渞⸀  
Trong Áo-Nghĩa-Thư cổ xưa, thuyết này là mật giáo, không được công khai thừa ਀渀栀관渞Ⰰ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㌀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㌀㈀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㌀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
nhưng đến thời đại phật thì nó là tư tưởng được tất cả các phái công nhận. &nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀猀瀀愀渀 氀愀渀最㴀∀堀ⴀ一伀一䔀∀㸀䰀ꄀ椞 渀愞Ⰰ 瘀섀„㰀椀㸀瘀관琞ⴀ挀栀ꔀ琞ⴀ焀甀愀渀Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀爀漀渀最  
Áo-Nghĩa-Thư </span>cổ chỉ có thuyết <i>Tam-yếu-Tố,</i><a name="_ftnref33" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn33"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[33]</span></span></a> ਀渀栀뀀渁最 �„琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞 琀栀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ᄀ섁甞 琀栀愞 渀栀관渞 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀吀ⴞကꄁ椞 瘀 一最椀 ကꄁ椞⸀ 㰀⼀椀㸀 
Lại như trong Tạp-A-Hàm, bản Hán dịch, có thuyết <i>“Cái ta thấy là hết thảy, ਀欀栀渀最 栀愀椀Ⰰ 欀栀渀最 欀栀挀Ⰰ 欀栀渀最 搀椀윀琞ᴀ㰠⼀椀㸀Ⰰ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䠀礀瀀攀爀氀椀渀欀∀㸀 㰀⼀猀瀀愀渀㸀 
<a name="_ftnref34" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn34">਀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㌀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
nếu nhìn bằng Nhãn quan Áo-Nghĩa-Thư thì tư tưởng đó cũng chưa từng được giới ਀琀栀椀윀甞 栀愀礀 戀渀 ᄀ뼁渞⸀ 䬀栀渀最 渀栀渞最 琀栀뼀Ⱎ 渀뼀甞 氀ꄀ椞 ᄀ椁 猀甀 瘀漀 瀀栀꜀渞 渀�椞 搀甀渀最 挀愞 猀„㰀椀㸀 
tự giác </i>của đức Phật và bối cảnh của <i>giáo pháp </i>(Dhamma) căn bản của ਀一最椀 洀 欀栀ꌀ漞 猀琀 琀栀Ⰰ 渀栀뀀挞 戀넀渞最 欀栀渀最 氀椀渀 琀뀀�渞最 ᄀ뼁渞 渀栀渞最 琀뀀 琀뀀�渞最 戀挀 栀촀挞  
Áo-Nghĩa-Thư thì quyết không thể thuyết minh được. Do đó, người ta không thể ਀欀栀渀最 琀栀愞 渀栀관渞 爀넀渞最 搀豈 欀栀渀最 琀爀挞 琀椀뼀瀞 琀栀 最椀渀 琀椀뼀瀞Ⰰ 最椀愞 琀뀀 琀뀀�渞最  
Áo-Nghĩa-Thư và Phật Giáo có một sự quan hệ mật thiết. Vì, Áo-Nghĩa-Thư là mật ਀最椀漀 渀�椞 戀�„挀愞 渀栀渞最 渀最뀀�椞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 氀ꔀ礞 琀礀 戀�„氀洀 琀爀甀渀最 琀洀Ⰰ 挀渀 ᄀ渀最 戀�„挀栀뀀愁  
chịu sự cảm hóa sâu xa của Bà-La-Môn, không tiếp xúc nên Phật Giáo không có quan ਀栀윀„琀爀挞 琀椀뼀瀞 洀 挀栀준„ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 洀�琞 挀挀栀 最椀渀 琀椀뼀瀞 挀豈渀最 瘀�椞 欀栀甀礀渀栀 栀뀀�渞最 琀뀀 琀뀀�渞最  
nhất ban để rồi trở thành bối cảnh của tư tưởng Phật giáo.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„栀愀椀Ⰰ 挀挀 栀촀挞 瀀栀椀 挀栀渀栀 搀漀 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 欀栀挀栀 瀀栀琀Ⰰ 琀栀攀漀  
chỗ tôi biết, là ba trào lưu <i>Số-Luận </i>(Samkhya), <i>Du Già </i>(Yoya), và਀㰀椀㸀䠀甞 吀栀꜀渞 倀栀椀 㰀⼀椀㸀⠀倀栀椀 倀栀윀ⴞကⴀက愁 琀甀礀 氀 挀栀渀栀 栀윀„挀愞 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀Ⰱ 猀漀渀最 猀„ 
thành lập của phái này hơi muộn; nên ở đây không bàn đến). Tựu trung về các phái ਀栀甞 琀栀꜀渞 �„琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞 渀栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 氀ꔀ礞 倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀Ⰰ 挀渀  
danh từ Tỳ-Thấp-Nữu và Thấp-Bà (tức Tự-Tại-Thiên-Isana) thì vẫn chưa biểu hiện ਀爀 爀渀最⸀ က뼁渞 渀栀뀀 琀渀 渀最뀀渞最 倀栀ꄀ洞 吀栀椀渀 琀栀 栀漀뜀挞 最꜀渞 渀栀뀀 琀栀꜀渞 琀栀漀ꄀ椞Ⰰ 栀漀뜀挞 挀栀漀 氀  
người sáng tạo vũ trụ, còn về quan hệ giữa Phạm Thiên và Phật giáo như thế nào ਀琀栀 �„琀爀渀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 爀팀椞⸀ 嘀섀„挀椀 最촀椞 氀 䐀甀ⴀ䜀椀 琀栀 搀⤀ 渀栀椀渀 氀 瀀栀椀 䐀甀ⴀ䜀椀  
Ba-Đàn-Ta-Lê (Patãnjali), xuất hiện muộn hơn đức Phật. Theo chỗ tôi biết thì ਀瀀栀椀 渀礀 ᄀ 琀渞最 挀栀쬀甞 ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞Ⰰ 氀봀„爀愀 欀栀渀最 挀 焀甀愀渀 栀윀„最 瘀�椞 倀栀관琞  
giáo nguyên thủy; song các phái Thiền Định, theo nghĩa rộng, ở thời đại Phật ਀挀椀渁最 ᄀ 琀팀渞 琀ꄀ椞 搀뀀�椞 渀栀椀섀甞 栀渀栀 琀栀挞 瘀 栀椀쌀渞 渀栀椀渀 氀 倀栀관琞 挀椀渁最 挀栀쬀甞 ꌀ渞栀 栀뀀�渞最  
của họ. Chẳng hạn như Tứ-Thiền-Định, Vô-Sắc-Định đều đã có từ trước chứ không ਀瀀栀ꌀ椞 ᄀ椞 ᄀ뼁渞 倀栀관琞 䜀椀漀 洀�椞 挀⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ 挀„琀栀攀漀 倀栀관琞 琀栀 礀뼀甞 琀턀„挀愞 一最椀 氀 琀„ 
A-La-La và Uất-Đà-Ca mà có, và từ ngữ phổ biến nhất được dùng trong Phật giáo là਀㰀椀㸀吀愀洀ⴀ䴀甀�椞 㰀⼀椀㸀⠀匀愀洀搀栀椀ⴀ 吀愀洀ⴀ䴀愀ⴀက쬁愞⤀ 琀栀 �„挀甀턀椞 琀栀�椞 欀„섀漀ⴀ一最栀⤀愁 洀�椞 ᄀ뀁挞 猀„ 
dụng cho mãi đến Bạc-Già-Phạm-Ca (Bhagavadgita) mới hình thành viên thục. Xem ਀琀栀뼀„琀栀 吀栀椀섀渞 퀀쬀渞栀 挀愞 ᄀ挞 倀栀관琞 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 挀漀椀 渀栀뀀 琀栀甀�挞 瘀漀 琀爀漀 氀뀀甁  
Du-Già theo nghĩa rộng.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„戀愀Ⰰ 瀀栀椀 匀턀ⴞ䰀甀관渞 氀 洀�琞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„氀椀 挀甀턀渞 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞 栀촀挞  
giả. Trong cuốn <i>Lục Phái Triết Học,</i><a name="_ftnref35" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn35"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[35]</span></span></a> ਀琀椀 ᄀ 戀渀 焀甀愀Ⰰ �„ᄀ礀 琀椀 猀봀„欀栀渀最 ᄀ椁 瘀漀 挀栀椀 琀椀뼀琞 洀 挀栀준„ᄀ뀁愁 爀愀 欀뼀琞 氀甀관渞 ᄀꄁ渁  
giản thôi. Phái Số-Luận ở thời đại Phật không như phái Số-Luận do ਀吀̀渁最ⴀ䬀栀뀀ⴁ䐀愀ⴀ吀甀渀最 ⠀匀愀洀欀礀愀 欀愀爀椀欀愀⤀ 琀爀甀礀섀渞 氀ꄀ椞 渀最礀 渀愀礀Ⰰ 渀栀뀀渁最 欀栀甀礀渀栀 栀뀀�渞最 琀„琀뀀  
tưởng Áo-Nghĩa-Thư đến Số-Luận thay vì trọng <i>Bản Thể-Luận </i>thì lại trọng਀㰀椀㸀䠀椀윀渞ⴀ吀뀀渞最ⴀ䰀甀관渞Ⰰ 㰀⼀椀㸀欀栀渀最 琀爀촀渞最 渀最甀礀渀 氀ﴀ 挀栀„ﴀ 洀 琀爀촀渞最 渀最甀礀渀 氀ﴀ 挀栀„琀爀Ⰰ  
ưa thái độ phân tích mà khảo sát <i>tâm, vật </i>và ứng dụng thế hệ <i>duyên ਀欀栀�椞 㰀⼀椀㸀ᄀ쌁„焀甀礀 欀뼀琞 猀„焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 挀栀切渀最⸀ 䠀촀挞 瀀栀漀渀最 渀礀 氀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 渀最栀椀渀  
cứu rất mạnh và được ưa chuộng ở thời bấy giờ. Phái Số-Luận thật đã nhờ học ਀瀀栀漀渀最 ꔀ礞 洀 琀栀挀栀 渞最 瘀�椞 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀Ⰱ 渀栀뀀渁最 瘀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 欀栀甀礀渀栀 栀뀀�渞最 挀 栀ꄀ椁  
khác với chính hệ nên, kết quả đã trở thành độc lập; chính đức Phật cũng chịu ਀ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 挀愞 栀촀挞 瀀栀漀渀最 渀栀ꔀ琞 戀愀渀 ꔀ礞 挀栀漀 渀渀 欀뼀琞 焀甀ꌀ„氀 琀뀀 琀뀀�渞最 倀栀관琞 最椀漀 琀栀뀀�渞最  
có nhiều điểm tương đồng với tư tưởng Số-Luận: đó là ý kiến của riêng tôi. Nếu ਀ᄀ攁洀 猀漀 猀渀栀 琀栀„琀„瀀栀琀 琀爀椀쌀渞 挀愞 琀뀀 琀뀀�渞最 琀栀 琀뀀 琀뀀�渞最 匀턀ⴞ䰀甀관渞 瘀꬀渞 ᄀ椁 琀爀뀀�挞  
Phật giáo, cho nên, người ta không thể không tán đồng cách tổ chức và chủ trương ਀挀愞 숀甀ⴀ一栀漀ⴀက́渁最ⴀ䈀ⴀ一栀漀ⴀ䬀栀꼀挞⠀㼀⤀ 琀爀漀渀最 挀甀턀渞 䰀攀栀爀攀 搀攀爀 甀瀀愀渀椀猀栀愀搀攀渀 甀渀搀 搀椀攀 䄀渀昀愀渀最攀  
des Buddhismus (Giáo Nghĩa Áo-Nghĩa-Thư với nguồn gốc Phật Giáo), và chính tôi ਀挀椀渁最 ᄀ 搀愞 瘀漀 琀栀„琀„ᄀⰀ 氀ꔀ礞 倀栀관琞 最椀漀 渀最甀礀渀 琀栀礞 氀洀 戀ꌀ渞 瘀쬀Ⱎ 渀栀渀 焀甀愀  
Số-Luận để nói về <i>&quot;Quá trình phát Triển của chủ Ý Luận Ấn Độ”.</i> Bài tham ਀氀甀관渞 渀礀 ᄀ뀁挞 ᄀ́渁最 琀爀漀渀最 吀ꄀ瀞 挀栀 琀爀椀뼀琞 栀촀挞 猀턀„㌀㘀㐀 瘀 ㌀㘀㔀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tóm lại, nếu theo kinh điển Phật Giáo mà tham khảo và so ਀猀渀栀 琀栀 琀愀 欀栀渀最 琀栀ꔀ礞 洀�琞 焀甀愀渀 栀윀„琀爀挞 琀椀뼀瀞 渀漀 最椀愞 琀뀀 琀뀀�渞最 栀윀„섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀  
và đức Phật, nhưng nếu khảo sát về xu hướng đại thể thì, về phương diện gián ਀琀椀뼀瀞Ⰰ 栀椀쌀渞 渀栀椀渀 渀 爀ꔀ琞 挀 焀甀愀渀 栀윀„瘀�椞 倀栀관琞 䜀椀漀⸀ က礀 挀椀渁最 氀 洀�琞 琀爀漀渀最 渀栀渞最  
vấn đề trọng yếu mà sau này cần phải nghiên cứu một cách tinh tường hơn.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀愀甀 栀뼀琞 氀 渀椀 焀甀愀 瘀섀„挀挀 瀀栀椀 䴀관琞ⴀ䴀ꄀ椞ⴀ匀愀Ⰰ 吀栀꼀渞最 䰀甀관渞 瘀  
Ni-Dạ-Da v.v… được nhận là thuộc hệ thống tư tưởng Áo-Nghĩa-Thư. Các phái này ਀ᄀ섁甞 砀甀ꔀ琞 栀椀윀渞 猀愀甀 ᄀ挞 倀栀관琞 瘀Ⰰ 琀爀渀 焀甀愀渀 栀윀„最椀渀 琀椀뼀瀞Ⰰ 琀爀„瀀栀椀 一椀ⴀ䐀ꄀⴞ䐀愀 挀渀 挀  
điểm thảo luận ra, tất cả các phái kia, về tư tưởng tiên khu của chúng, không ਀搀渀栀 搀ꔀ瀞 最 ᄀ뼁渞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀„挀栀준„ᄀ섁„挀관瀞 ᄀ뼁渞 洀�琞 挀挀栀 猀ꄀ 氀뀀挞 琀栀椀⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_033"></a>3- ĐẶC BIỆT VỀ CHỦ TRƯƠNG CỦA CÁC ĐOÀN SA MÔN<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䌀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀愞 挀挀 琀渀最 瀀栀椀 �„琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞 ᄀ 欀쌀„琀爀渀 欀椀愀Ⰰ  
về Ba-La-Môn thì tôi đã trình bày trong cuốn Ấn-Độ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, về tư ਀琀뀀�渞最 섀漀㰀椀㸀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀ⴁ䠀윀„㰀⼀椀㸀⠀瘀 倀栀ꄀ洞ⴀ吀栀뀀ⴁ䠀윀⤞ 琀栀 琀椀 渀椀 琀爀漀渀最 猀甀 瀀栀椀 㰀椀㸀 
Triết Học Ấn-Độ, </i>ở đây tôi tưởng không cần phải lập lại nữa. Duy có chủ ਀琀爀뀀ꄁ渁最 挀愞 挀挀 ᄀ漁渀 匀愀ⴀ䴀渀 氀切挀 戀ꔀ礞 最椀�„琀栀椀 挀栀뀀愁 ᄀ뀁挞 琀栀ꌀ漞 氀甀관渞 ᄀ뼁渞 洀�琞 挀挀栀 爀  
ràng, bởi thế ở đây tôi sẽ đặc biệt giới thiệu qua. Như đã nói ở trên, và cả ਀琀爀漀渀最 挀挀 挀栀뀀ꄁ渁最Ⰰ 琀椀뼀琞 猀愀甀 渀礀 挀椀渁最 猀봀„渀椀 爀Ⰰ 瀀栀洀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 瘀 琀栀椀 ᄀ�„挀愞  
Phật, về nhiều khía cạnh, đều có quan hệ với các đoàn Sa-Môn này. Nhưng nếu nói ਀洀�琞 挀挀栀 挀栀뜀琞 挀栀봀„琀栀 ᄀ礀 氀 洀�琞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„氀�渞 挀 琀渀栀 挀挀栀 ᄀ�挞 氀관瀞Ⰰ 洀甀턀渞 栀椀쌀甞 ᄀ뼁渞  
tận nguồn gốc của nó không phải là một việc dễ dàng. Nay muốn giúp thêm cho việc ਀琀洀 栀椀쌀甞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 琀椀 猀봀„挀栀준„挀̀渁 挀„琀栀攀漀 倀栀관琞 最椀漀 ᄀ쌁„最椀�椞 琀栀椀윀甞 瘀 瀀栀 戀渀栀  
một cách tổng quát thôi.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 栀礀 欀栀ꌀ漞 猀琀 瘀섀„氀관瀞 琀爀뀀�渞最 挀愞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁⸞ 一栀渞最 瘀ꔀ渞  
đề mà các học phái thời bấy giờ thường luận cứu đại khái là <i>nguồn gốc của thế ਀最椀�椞Ⰰ 㰀⼀椀㸀瘀 挀栀휀„㰀椀㸀焀甀礀 琀栀切 挀愞 欀椀뼀瀞 渀最뀀�椞⸀ 㰀⼀椀㸀䌀栀대渞最 栀ꄀ渞㬀 琀栀뼀„最椀�椞 氀 栀甞 戀椀渀  
hay vô biên, thánh nhân sau khi chết có hay không, thân và tâm là một hay khác ਀瘀⸀瘀☀†က 氀 渀栀渞最 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„洀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„挀挀 瀀栀椀 ᄀ섁甞 爀ꔀ琞 뀀愁 琀栀ꌀ漞 氀甀관渞⸀ 䬀뼀琞 氀甀관渞 挀愞  
vấn đề là làm thế nào con người có thể thực hiện được cái lý tưởng chung cùng ਀挀愞 洀渀栀Ⰰ 琀挞 氀 琀洀 爀愀 挀栀휀„焀甀礀 琀栀切 挀愞 欀椀뼀瀞 渀最뀀�椞⸀ 堀攀洀 琀栀뼀„琀栀 渀栀渞最 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„ 
hiện tại họ nghiên cứu cũng không khác gì mấy với những đề tài được đặt ra từ ਀琀爀漀渀最 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀Ⰱ 渀栀뀀渁最 挀 ᄀ椁섀甞 猀愀椀 欀栀挀 氀 栀촀„渀最栀椀渀 挀甞 洀�琞 挀挀栀 琀„搀漀 挀栀„ 
không chịu sự ràng buộc của truyền thống, do đó mà có nhiều xu hướng ngụy biện ਀瘀 栀漀椀 渀最栀椀⸀ 吀爀漀渀最 吀爀뀀�渞最ⴀ䄀ⴀ䠀洀Ⰰ 欀椀渀栀 倀栀ꄀ洞 က�渞最 ⠀䈀爀愀栀洀愀樀愀氀愀猀甀琀琀愀⤀ 挀 最栀椀 氀ꄀ椞  
tất cả vấn đề và giải đáp của mọi học phái thời bấy giờ, mà theo đó những luận ਀ᄀ섁„瘀 最椀ꌀ椞 ᄀ瀀 渀픀椞 琀椀뼀渞最 渀栀ꔀ琞 氀切挀 ꔀ礞 琀栀 ᄀꄁ椞 氀뀀挞 挀 琀栀쌀„挀栀椀愀 氀洀 琀洀 ᄀ섁„洀挞⸀ က  
là:&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㄀⸀ⴀ 㰀椀㸀吀栀뀀�渞最 䬀椀뼀渞 䰀甀관渞 㰀⼀椀㸀⠀匀愀猀猀愀琀愀瘀愀搀愀⤀Ⰰ 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 㰀椀㸀琀栀뼀„ 
giới</i> và <i>tự ngã</i> đều <i>thường hằng</i>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㈀⸀ⴀ 㰀椀㸀䈀渀 吀栀뀀�渞最 䈀渀 嘀 吀栀뀀�渞最 䰀甀관渞 㰀⼀椀㸀⠀䔀欀愀挀挀愀 猀愀猀猀愀琀椀欀愀⤀Ⰰ  
cho rằng thế giới và tất cả hữu tình đều một phần là <i>vô thường, </i>một phần ਀氀 㰀椀㸀琀栀뀀�渞最 栀넀渞最⸀㰀⼀椀㸀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀 㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">3.- <i>Hữu Biên và Vô Biên Luận </i>(antanan-tika), nói về ਀琀栀뼀„最椀�椞 氀 挀 栀ꄀ渞 栀愀礀 欀栀渀最 挀 栀ꄀ渞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">4.- <i>Ngụy Biện Phái </i>(amaravikkhepiha) (Bất Tử Kiều ਀䰀漀ꄀ渞 䰀甀관渞Ⰰ 䈀�„䴀愀渀 䰀甀관渞⤀ 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 欀栀渀最 ᄀ뀁愁 爀愀 洀�琞 最椀ꌀ椞 ᄀ瀀 焀甀礀뼀琞 ᄀ쬁渞栀 渀漀 瘀섀„ 
bất cứ một sự việc gì, rất khó mà nắm bắt được chủ ý của phái này, vì thế nên ਀ᄀ뀁挞 洀윀渞栀 搀愀渀栀 氀 䈀�ⴞ䴀愀渀ⴀ䰀甀관渞 ⠀挀 渀最栀⤀愁 氀 欀栀 戀꼀琞 渀栀뀀 戀꼀琞 挀 琀爀ꄀ挞栀⤀Ⰰ☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">5.- <i>Vô Nhân Luận </i>(adhiccasamu-ppada), chủ trương tất ਀挀ꌀ„栀椀윀渞 琀뀀渞最 ᄀ섁甞 氀 渀最꬀甞 渀栀椀渀Ⰰ 欀栀渀最 挀 焀甀愀渀 栀윀„渀栀渀 焀甀ꌀ„最 挀ꌀ⸞☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">6.- <i>Tử-Hậu-Luận </i>(udbamaghatamika), đưa ra những giải ਀琀栀挀栀 瘀섀„琀爀ꄀ渞最 琀栀椀 挀愞 ﴀ 琀栀挞 猀愀甀 欀栀椀 挀栀뼀琞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">7.- <i>Đoạn Kiến Luận </i>(ucchedavada), chủ trương sau khi ਀挀栀뼀琞 氀 栀뼀琞 欀栀渀最 挀 最 挀ꌀ⸞☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">8.- <i>Hiện Pháp Niết Bàn Luận </i>(dittha dhammanibbanam), ਀戀椀윀渞 氀甀관渞 瘀섀„琀爀ꄀ渞最 琀栀椀 渀漀 氀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 琀턀椞 挀愀漀 �„栀椀윀渞 琀ꄀ椞⸀ 吀爀漀渀最 琀洀 挀栀„ 
trương trên đây, nếu lại chia nhỏ ra nữa thì thành cái gọi là <i>sáu mươi hai ý ਀欀椀뼀渞Ⰰ 㰀⼀椀㸀挀椀渁最 渀栀뀀 氀뀀�椞 瘀礀 戀촀挞 挀Ⰰ 猀甀 洀뀀ꄁ椁 栀愀椀 氀漀ꄀ椞 欀椀뼀渞 最椀ꌀ椞 渀礀 戀愀漀 栀洀 琀ꔀ琞  
cả mọi chủ trương, chính vì thế mà có tên là <i>Phạm Võnh Kinh:</i> điểm này ਀琀爀漀渀最 欀椀渀栀 瘀̀渁 ᄀ 栀椀쌀渞 琀栀쬀⸞ 嘀 ᄀ礀 氀 洀�琞 琀椀 氀椀윀甞 爀ꔀ琞 焀甀ﴀ 瘀 渀栀�„渀 洀 渀最礀 渀愀礀  
ta biết được một cách đại thể các vấn đề và giải đáp những vấn đề ấy của đương ਀琀栀�椞Ⰰ 瘀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ﴀ 欀椀뼀渞 挀愞 挀挀 瀀栀椀 挀椀渁最 渀栀뀀 挀栀„渀漀 挀愞 挀挀 ᄀ漁渀 匀愀ⴀ䴀渀 ᄀ섁甞 ᄀ  
được ghi lại trong đó. Các phái thường vấn nạn lẫn nhau và thuật biện luận nhờ ਀ᄀ 洀 琀椀뼀渞 琀爀椀쌀渞 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㌀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㌀㘀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㌀㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
cho đến nổi đã nảy sinh ra một phái chỉ thích biện luận để mà biện luận, các ਀瀀栀椀 渀最礞 戀椀뼀渞 氀切挀 戀ꔀ礞 最椀�„搀漀 ᄀ 洀 氀�渞 洀ꄀ渞栀⸀ က뼁渞 渀最愀礀 ᄀ挞 倀栀관琞Ⰰ 洀뜀挞 搀꜀甞 欀쬀挞栀  
liệt bác bỏ lý luận suông, nhưng, đứng ở một phương diện khác mà nói, phương ਀瀀栀瀀 戀椀윀渞 氀甀관渞 挀愞 瀀栀관琞 挀椀渁最 爀ꔀ琞 猀꼀挞 戀渀Ⰰ 挀 氀봀„挀椀渁最 挀栀쬀甞 ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 挀愞 欀栀甀礀渀栀  
hướng đương thời chăng?&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀洀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 瘀 猀甀 洀뀀ꄁ椁 栀愀椀 欀椀뼀渞 最椀ꌀ„琀爀渀 ᄀ礀 洀�椞 挀栀준„氀  
phân loại nhất ban thôi, nếu lại khảo sát từng mục một để biết rõ từng thuyết và ਀搀漀 瀀栀椀 渀漀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 琀栀 爀ꔀ琞 琀椀뼀挞 氀 欀栀渀最 挀 ᄀ„琀椀 氀椀윀甞 ᄀ쌁„琀栀愀洀 欀栀ꌀ漞⸀ 䠀촀挞  
thuyết của hai nhà đạo sĩ đầu tiên mà Phật đến tham vấn là A-La-La-Ca-La-Ma và ਀唀ꔀ琞ⴀကⴀ䌀愀ⴀ䴀愀ⴀ吀„渀最礀 渀愀礀 欀栀渀最 ᄀ뀁挞 戀椀뼀琞 爀⸀ က挞 倀栀관琞 琀甀礀 戀ꔀ琞 洀渀 瘀�椞 栀愀椀 渀最  
này, nhưng khi thuyết <i>Vô-Sở-Hữu-Xứ-Định </i>của A-La-La-Ca-La-Ma và thuyết <i>਀倀栀椀ⴀ吀爀뀀�渞最ⴀ倀栀椀ⴀ倀栀椀ⴀ吀爀뀀�渞最ⴀက쬁渞栀㰀⼀椀㸀 挀愞 唀ꔀ琞ⴀကⴀ䌀愀ⴀ䴀愀ⴀ吀Ⱎ 渀뼀甞 ᄀ뀁挞 ᄀ뜁琞 瘀漀 ᄀ쬁愞 瘀쬀„ 
tối cao trong Thiền Định Phật Giáo thì ít ra, nhân-sinh-quan của họ cũng đã ảnh ਀栀뀀�渞最 ᄀ뼁渞 倀栀관琞Ⰰ ᄀ椁섀甞 挀 琀栀쌀„猀甀礀 爀愀 洀 戀椀뼀琞⸀ 嘀섀„猀愀甀 琀爀漀渀最 挀挀 㰀椀㸀倀栀관琞 吀爀甀礀윀渞 㰀⼀椀㸀 
(như kinh Quá-Khứ-Hiện-Tại-Nhân-Quả) và kinh <i>Phật-Sở-Hành-Tán </i>đếu có chép ਀䄀ⴀ䰀愀ⴀ䰀愀 琀渞最 渀椀 瘀�椞 倀栀관琞 瘀섀„氀쬀挞栀 琀爀渀栀 挀愞 猀„猀턀渞最Ⰰ 挀栀뼀琞 琀栀„琀„搀漀 渀最 ᄀ뀁愁 爀愀  
là: <i>Minh Sơ – Ngã Mạn – Si Tâm – Nhiễm Aùi – Ngũ Vi Trần Khí </i>(ngũ duy) –਀㰀椀㸀一最椀 ကꄁ椞 ጀ†倀栀椀섀渞 一漀 ጀ†匀椀渀栀Ⰰ 氀漀Ⰰ吀„㰀⼀椀㸀瘀⸀瘀☀Ⱐ 渀栀뀀 瘀관礞 挀椀渁最 欀栀渀最 欀栀挀 最  
Số-Luận-Sư. <i>Mười Hai Nhân Duyên Quan </i>của Phật cũng có thể đã bắt nguồn từ ਀ᄀꔁ礞⸀ 嘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 渀 挀 洀�琞 ﴀ 渀最栀⤀愁 爀ꔀ琞 琀爀촀渞最 礀뼀甞Ⰰ 渀栀뀀渁最 ᄀ渀最 琀椀뼀挞 氀 琀爀漀渀最 欀椀渀栀  
A-Hàm cổ xưa không thấy một sự ghi chép tương tự nào cả, dù chỉ là sơ lược, do ਀ᄀ 欀栀渀最 琀栀쌀„瀀栀 戀渀栀 瘀 渀最栀椀渀 挀甞 洀�琞 挀挀栀 琀뀀�渞最 琀관渞 ᄀ쌁„ᄀ漁渀 ᄀ쬁渞栀 渀栀渀 猀椀渀栀  
quan của A-La-La như thế nào. Còn về Uất-Đà-Ca thì vẫn chưa thấy một vết tích gì ਀ᄀ뀁挞 最栀椀 氀ꄀ椞 挀栀漀 渀渀Ⰰ 洀甀턀渞 戀椀뼀琞 爀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀愞 渀最 渀礀 氀ꄀ椞 挀渀最 欀栀 欀栀̀渁 栀ꄀ渁  
nữa. Tóm lại A-La-La và Uất-Đà-Ca là các lãnh tụ Sa-Môn đoàn chuyên lấy việc tu ਀氀甀礀윀渞 吀栀椀섀渞 က쬁渞栀 氀洀 挀栀„瘀 氀 洀�琞 瀀栀椀 ᄀ팁渞最 渀栀ꔀ琞⸀ 䌀渀 栀윀„琀栀턀渞最 琀뀀 琀뀀�渞最 挀愞 栀촀„ 
thì, sau khi chết, không có ai thừa kế: điều này cứ xem trong cuộc đối thoại ਀最椀愞 栀촀„瘀 倀栀관琞 挀椀渁最 ᄀ„爀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㌀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㌀㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㌀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trong các phái có những điểm rất không được thỏa đáng, nhưng ਀瘀섀„瀀栀椀 䰀挞ⴀ匀뀀 挀渀 挀 洀�琞 挀栀切琀 琀爀관琞 琀⸞ 吀„欀椀渀栀 匀愀ⴀ䴀渀ⴀ儀甀ꌀ„渀픀椞 搀愀渀栀 琀爀漀渀最 吀爀뀀�渞最  
Hàm cho đến các nơi khác đều thấy nói đến phái Lục-Sư, vì địa vị của phái này, ਀渀最漀椀 瀀栀椀 䬀ⴞ一愀 爀愀Ⰰ 琀爀漀渀最 氀쬀挞栀 猀„琀爀椀뼀琞 栀촀挞 琀渀 最椀漀 ꐀ渞 퀀�Ⱎ 欀栀渀最 洀�琞 瀀栀椀 渀漀  
sánh kịp. Ở thời đại phật, phái này cũng lấy Ma-Ha-Đà làm trung tâm để phát huy ਀ᄀ뜁挞 琀爀뀀�渞最 挀愞 栀촀„渀渀 挀椀渁最 挀 渀栀椀섀甞 ᄀ椁쌀洞 琀椀뼀瀞 砀切挀 最꜀渞 最椀椁 瘀�椞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 䈀礀 最椀�„ 
hãy căn cứ theo kinh Sa-Môn-Quả để giới thiệu một cách đơn giản chủ trương của ਀栀촀„渀栀뀀 猀愀甀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><span class="BodyTextIndentChar">1. – PHÚ-LAN-NA-CA-DIẾP</span><i>਀㰀⼀椀㸀⠀倀甀爀愀洀愀 䬀愀猀猀愀瀀愀⤀Ⰰ ᄀꄁ椞 欀栀椀 琀栀攀漀 挀栀„渀最栀⤀愁 栀漀椀 渀最栀椀 氀甀渀 氀ﴀⰀ 挀栀漀 爀넀渞最 琀栀椀윀渞Ⰰ  
ác là do tập quán, tức làm thiện hay làm ác là do thói quen chứ không có một ਀渀最栀椀윀瀞 挀̀渁 琀뀀ꄁ渁最 渞最 渀漀⸀ က 氀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀栀渀栀 礀뼀甞 挀愞 瀀栀椀 渀礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><span class="BodyTextIndentChar">2.-&nbsp; MẠT-GIA-LÊ-CÂU-XÁ-LA</span><i>਀㰀⼀椀㸀⠀䴀愀欀欀栀漀椀氀椀 䜀漀猀愀氀愀⤀Ⰰ 氀 琀栀礞 琀픀„挀愞 猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ瀀栀椀 ⠀䄀樀椀瘀椀欀愀 㴀 琀 洀윀渞栀 渀最漀ꄀ椞  
đạo). Theo Phật giáo cho biết thì phái này chủ trương <i>Tất-Nhiên-Luận </i>cực ਀ᄀ漁愀渀 ⠀䘀愀琀愀氀椀猀洀⤀Ⰰ ᄀꄁ椞 ﴀ 挀栀漀 爀넀渞最 栀渀栀 瘀椀 挀椀渁最 渀栀뀀 瘀관渞 洀윀渞栀 挀愞 挀漀渀 渀最뀀�椞Ⰰ 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ 
đều được quyết định bởi quy luật tư nhiên, con người không thể làm gì trái lại ਀ᄀ뀁挞Ⰰ 搀漀 ᄀ 渀最뀀�椞 琀愀 挀栀대渞最 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 渀픀„氀挞 洀 爀팀椞 琀„渀栀椀渀 猀„最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 挀椀渁最  
đến. Chủ trương này có cái khí vị của chủ nghĩa vô vi. Theo truyền thuyết của ਀䬀ⴞ一愀 琀栀 瀀栀椀 渀礀 氀 洀�琞 挀栀椀 瀀栀椀 ᄀ윁„琀„挀愞 吀栀礞 吀픀„ကꄁ椞 䠀豈渀最 ⠀洀愀栀愀瘀椀爀愀⤀㬀 渀뼀甞  
lại theo truyền thuyết của Phật Giáo thì họ là người thừa kế của Nam-Đà-Bạt-La ਀⠀一愀渀搀愀 嘀愀挀挀栀愀⤀⸀ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 瀀栀椀 渀礀 氀 洀�琞 瀀栀椀 最꜀渞 瘀�椞 䬀ⴞ一愀Ⰰ �„琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞Ⰰ  
phái này rất có thế lực, trừ Kỳ-Na ra, phái này lớn nhất trong nhóm Lục-Sư.<a name="_ftnref38" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn38"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[38]</span></span></a></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀䌀栀愀爀∀㸀㌀⸀ ጀ† 
A-DI-ĐA-KÊ-SA-KHÂM-BÀ-LA</span><i> </i>(Ajita Kesakambali) là nhà duy vật luận ਀琀栀甀꜀渞 琀切礀Ⰰ 戀ꌀ漞 爀넀渞最 挀漀渀 渀最뀀�椞 挀栀대渞最 焀甀愀 搀漀 琀„ᄀꄁ椞 栀瀞 琀栀渀栀Ⰰ 挀栀뼀琞 爀팀椞 氀 栀뼀琞Ⰰ  
mục đích của đời người là tận hưởng mọi khoái lạc; họ bác bỏ những cái gì có ਀琀渀栀 挀挀栀 氀甀渀 氀ﴀⰀ 渀最栀椀洀 琀切挀⸀ 䌀椀渁最 挀 渀最뀀�椞 最촀椞 栀촀„氀 㰀椀㸀吀栀甀관渞ⴀ吀栀뼀ⴞ倀栀椀 㰀⼀椀㸀 
(Lokayata) chính lá để chỉ lập trường nhân-sinh-quan của họ vậy. Thuyết này cũng ਀ᄀ뀁挞 最栀椀 琀爀漀渀最 匀甀琀爀愀 䬀爀琀愀渀最愀 ⠀䤀䤀䤀 ㄀㈀ⴀ㄀㌀⤀ 挀愞 䬀ⴞ一愀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><span class="BodyTextIndentChar">4. – PHÙ-ĐÀ-CA-CHIÊN-DIÊN</span><i>਀㰀⼀椀㸀⠀倀甀欀甀搀栀愀 䬀愀挀挀愀礀愀渀愀⤀Ⰰ 挀栀„琀爀뀀�渞最 琀爀椀 栀대渞 瘀�椞 搀甀礀ⴀ瘀관琞ⴀ氀甀관渞 �„琀爀渀Ⰰ 琀挞 氀  
thuyết cho <i>tâm, vật </i>là bất diệt. Nhưng phương pháp luận chứng của phái ਀渀礀 挀 琀渀栀 挀挀栀 爀ꔀ琞 洀礀 洀挀⸀ 䠀촀„挀栀漀 爀넀渞最 挀漀渀 渀最뀀�椞 搀漀 戀ꌀ礞 礀뼀甞 琀턀„ᄀꔁ琞Ⰰ 渀뀀�挞Ⰰ  
lửa, gió, khổ, vui và sinh mệnh hợp lại mà thành, do sự tụ, tán, ly, hợp của ਀渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„ᄀ 洀 挀 栀椀윀渞 琀뀀渞最 猀턀渞最Ⰰ 挀栀뼀琞Ⰰ 渀栀뀀渁最 挀栀渀栀 戀ꌀ礞 礀뼀甞 琀턀„ꔀ礞 琀栀 欀栀渀最  
bao giờ tiêu diệt. Chẳng hạn như lấy dao đâm người thì chỉ xuyên qua cái điểm ਀瀀栀渀Ⰰ 栀瀞 挀愞 戀ꌀ礞 礀뼀甞 琀턀„洀 琀栀椀 挀栀„猀椀渀栀 洀윀渞栀 琀„渀 瘀꬀渞 挀栀뀀愁 洀ꔀ琞⸀ 堀攀洀 琀栀뼀„琀栀Ⰰ  
nếu muốn giải thoát khỏi sự sống chết đáng sợ kia không thể dùng dao mà cắt đứt ਀渀栀渞最 挀椀 �„戀渀 挀ꄀ渞栀 猀椀渀栀 洀윀渞栀 ᄀ뀁挞⸀ 吀栀甀礀뼀琞 渀礀 挀椀渁最 琀뀀ꄁ渁最 琀„渀栀뀀 琀栀甀礀뼀琞 琀爀漀渀最  
Bạc-Già-Phạm-Ca (Bhagavadgita): đó là điểm ta nên chú ý.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀䌀栀愀爀∀㸀㔀⸀ ጀ†吀섀一ⴀ一똀䌞ⴀ䐀䄀ⴀ吀ⴞ䰀䄀ⴀ䰀쨀ⴀ吀㰞⼀猀瀀愀渀㸀㰀椀㸀 
</i>(Sãnyaya bellatthiputta). Chủ trương của phái này cũng có thể gọi là chủ ਀渀最栀⤀愁 㰀椀㸀挀ꌀ洞 栀渞最Ⰰ 㰀⼀椀㸀渀最栀⤀愁 氀Ⰰ 挀„琀豈礀 琀栀攀漀 琀栀�椞 最椀愀渀 瘀 渀ꄀ椁 挀栀휀Ⱎ 栀씀„挀ꌀ洞 栀渞最  
thế nào thì cứ theo thế mà đoán định chân lý. Chẳng hạn, nếu ai hỏi “có vị lai ਀欀栀渀最ᴀⰠ 渀뼀甞 氀切挀 ꔀ礞 挀ꌀ洞 琀栀ꔀ礞 挀 琀栀 ᄀ瀀 氀 㰀椀㸀挀㰀⼀椀㸀Ⰰ 渀栀뀀 琀栀뼀„氀 ᄀ度渀最 瘀�椞 挀栀渀  
lý; nhưng về sau nếu cảm thấy không có thì lại đáp là <i>không có, </i>như thế ਀挀椀渁最 ᄀ度渀最 瘀�椞 挀栀渀 氀ﴀ⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText"><span class="BodyTextIndentChar">6. – NI-KIỀU-TỪ-NHÃ-ĐỀ-TỪ਀㰀⼀猀瀀愀渀㸀⠀一椀最愀渀渀搀栀 渀攀琀愀瀀甀琀琀愀⤀Ⰰ 琀挞 氀 琀栀礞 琀픀„挀愞 䬀ⴞ一愀ⴀ䜀椀漀⸀ 吀渀 琀爀뀀�挞 挀栀渀栀 氀  
Ngõa-Nho-Đạt-Ma-Na (Vardhamana), ra đời trước Phật. Đã một lúc thế lực của ਀䜀椀漀ⴀက漁渀ⴀ䬀ⴞ一愀 栀꜀甞 渀栀뀀 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最 瘀�椞 倀栀관琞 䜀椀漀⸀ 吀栀攀漀 猀„最椀�椞 琀栀椀윀甞 琀爀漀渀最 欀椀渀栀  
Sa-Môn-Quả thì hình như chủ trương của phái này là một loại <i>vận-mệnh-luận,਀㰀⼀椀㸀渀栀뀀渁最Ⰰ 琀栀攀漀 猀„猀甀礀 ᄀ쬁渞栀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㌀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㌀㤀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㌀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
của Buhler thì đó là sự ngộ giải.<a name="_ftnref40" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn40"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[40]</span></span></a> ਀堀琀 瘀섀„最椀漀 氀ﴀ 挀愞 瀀栀椀 渀礀 琀栀 琀栀ꔀ礞 渀栀쬀ⴞ渀最甀礀渀ⴀ氀甀관渞 㰀椀㸀洀윀渞栀㰀⼀椀㸀 ⠀樀椀瘀愀⤀ 瘀 㰀椀㸀 
phi mệnh </i>(ajiva) làm cơ sở để sáng lập các phạm trù mà thuyết minh hết thảy; ਀挀渀 瘀섀„琀栀挞 栀渀栀 琀栀 氀ꔀ礞 欀栀픀„栀ꄀ渞栀 挀挞 ᄀ漁愀渀 瘀 渀最栀椀洀 琀爀 最椀�椞 戀ꔀ琞 猀琀 猀椀渀栀 氀洀  
đặc sắc. Cũng vì thế mà trong Lục-Sư, phái này rất gần với Phật và về giáo lý ਀挀椀渁最 挀 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞 ᄀ椁쌀洞 琀뀀ꄁ渁最 琀栀渀最⸀ 一뼀甞 洀甀턀渞 戀椀뼀琞 爀 ᄀ쬁愞 瘀쬀„挀愞 倀栀관琞 䜀椀漀 渀最甀礀渀  
thủy thì không thể không nghiên cứu sự quan hệ <span lang="X-NONE">giữa Phật ਀最椀漀 瘀 挀挀 栀촀挞 瀀栀椀 渀礀⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ �„ᄀ礀Ⰰ 瘀 欀栀渀最 ᄀ„琀栀 最椀�„ᄀ쌁„ᄀ椁 猀甀 瘀漀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„ 
nên xin tạm gác lại một bên.</span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 挀挀 栀촀挞 瀀栀椀 ⠀䰀挞ⴀ匀뀀⤁ 欀쌀„琀爀渀 ᄀ섁甞 氀 ᄀ瀀 渞最 渀栀甀  
cầu của các trào lưu canh tân đương thời mà quật khởi. Về điểm phản kháng tất cả ਀挀栀„渀最栀⤀愁 琀爀甀礀섀渞 琀栀턀渞最 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 洀 氀관瀞 渀渀 栀촀挞 琀栀甀礀뼀琞 爀椀渀最 挀愞 洀휀椞 瀀栀椀 琀栀  
cũng không khác gì với Phật, nhưng có khác là ở chỗ họ đã đi quá đà đến nổi ਀欀栀椀뼀渞 挀栀漀 氀渀最 渀最뀀�椞 栀漀愀渀最 洀愀渀最Ⰰ 欀栀渀最 戀椀뼀琞 琀栀攀漀 栀뀀�渞最 渀漀Ⰰ 戀�椞 瘀관礞 倀栀관琞 洀�椞 ᄀ섁„ 
xướng một lối thoát đặc biệt: đó là thuyết <i>Trung Ðạo </i>để cải chính xu thế ਀挀挞 ᄀ漁愀渀 最礀 渀最甀礀 栀ꄀ椞 挀栀漀 渀栀渀 琀洀 琀栀뼀„ᄀꄁ漞 瘀 ᄀ礀 氀 洀�琞 渀栀椀윀洞 瘀„栀뼀琞 猀挞 氀�渞  
lao của Phật. Trong lịch sử tư tưởng Ấn Ðộ, thuyết Trung đạo đã mang lại cho tư ਀琀뀀�渞最 最椀�椞 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 洀�琞 欀栀渀最 欀栀 栀漀ꄀ琞 戀琀⸀ 吀栀攀漀 猀„氀椀윀甞 倀栀관琞 最椀漀 ⴀ 渀栀�„爀넀渞最  
chỉ của Phật Giáo thôi – trong các phái, có kẻ chỉ phá hoại để mà phá hoại, cho ਀渀渀 琀爀漀渀最 倀栀관琞 最椀漀 挀 最栀椀 氀ꄀ椞 渀栀椀섀甞 琀椀 氀椀윀甞 挀渀最 欀挀栀 欀쬀挞栀 氀椀윀琞 渀栀渞最 渀最뀀�椞  
này. Nhưng nếu xét đến lập trường tự thân của những kẻ <i>bị coi là phá hoại</i> ਀ꔀ礞 琀栀 氀ꄀ椞 欀栀挀 栀대渞Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀 琀爀漀渀最 渀栀渞最 琀栀甀礀뼀琞 栀촀„挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀椀渁最 挀 渀栀椀섀甞 ﴀ  
tứ rất là hàm súc. Chẳng hạn như thuyết của Phú-Lan-Na-Ca-Diếp bảo rằng không có ਀琀栀椀윀渞 挀Ⰰ 戀漀 渞最Ⰰ 洀�椞 渀最栀攀 焀甀愀 琀뀀�渞最 挀栀渞最 渀栀뀀 洀�琞 挀栀„琀栀甀礀뼀琞 瀀栀椀 ᄀꄁ漞 ᄀ挞Ⰰ  
nhưng nếu suy cứu kỷ một chút ta sẽ thấy chủ ý của họ là như <i>động cơ hành vi</i>, ਀欀栀渀最 挀 琀栀椀윀渞 栀愀礀 挀 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞⸀ 䈀�椞 琀栀뼀„栀渀栀 ᄀ�渞最 最椀뼀琞 最椀뜀挞 渀最漀椀 挀栀椀뼀渞 琀爀뀀�渞最  
không thể bảo là ác, mà công việc của các hội từ thiện, đem tiền của phân phát ਀挀栀漀 渀栀渞最 欀묀„欀栀턀渞 挀豈渀最 挀栀뀀愁 栀대渞 ᄀ 氀 琀栀椀윀渞 洀 ᄀ椁섀甞 ᄀ 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 砀琀 ᄀ뼁渞 ᄀ�渞最 挀ꄀ  
như thế nào mới phán định được. Lại như ngụy biện luận của phái Tán-Nặc-Da, về ਀洀뜀琞 戀椀쌀甞 栀椀윀渞Ⰰ 瘀 渀最뀀�椞 琀愀 欀栀渀最 琀栀쌀„渀꼀洞 戀꼀琞 ᄀ뀁挞 挀栀„ﴀ 挀愞 栀촀„渀渀 挀栀漀 栀촀„氀  
những nhà <i>Bộ-Man-Luận </i>(khó bắt như bắt các trạch), nhưng nếu khảo sát nó ਀瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀栀洀 猀甀 琀栀 琀栀ꔀ礞 渀 挀椀渁最 栀洀 渀最„洀�琞 琀栀„琀爀椀뼀琞 氀ﴀ⸀ 一栀渞最 渀最뀀�椞  
nhiệt tâm cầu đạo trong giáo đoàn này như Xá-Lợi-Phất và Mục-Kiền-Liên, khi họ ਀挀栀뀀愁 焀甀礀 礀 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 渀뼀甞 砀琀 瘀섀„戀ꌀ渞 ﴀ 琀栀 栀촀„焀甀礀뼀琞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 挀栀준„氀 渀最뀀�椞 琀栀攀漀  
chủ nghĩa ngụy biện. Rồi đến các phái Ni-Kiền-Tử và Sinh-Mệnh (Phật Giáo gọi là ਀吀ⴀ䴀윀渞栀ⴀ倀栀椀⤀Ⰰ 渀뼀甞 砀琀 瘀섀„琀栀뼀„氀挞Ⰰ 琀栀 栀촀„挀椀渁最 欀栀渀最 礀뼀甞 欀洀 渀栀뀀 倀栀관琞 最椀漀 渀椀Ⰰ  
cứ xem sự phán đoán của những người ngoài cuộc thời bấy giờ thì đủ rõ, nghĩa là, ਀栀촀„ᄀ ᄀ뜁琞 ᄀ쬁愞 瘀쬀„挀愞 渀栀渞最 瀀栀椀 ᄀ 渀最愀渀最 栀渀最 瘀�椞 倀栀관琞 瘀 栀뼀琞 猀挞 琀渀 搀뀀ꄁ渁最⸀ 嘀ꌀ„ 
lại theo truyền thuyết, Phật và phái Lục-Sư cùng cư ngụ tại hai quốc gia là ਀䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀 瘀 퀀넀渞最ⴀ䜀椀 ⠀䄀渀最愀⤀ 洀 栀愀椀 焀甀턀挞 最椀愀 渀礀Ⰰ 挀豈渀最 洀�琞 氀切挀Ⰰ ᄀ섁甞 栀뀀渁最 琀栀쬀渞栀Ⰰ  
yên vui; như vậy, nếu nói một cách công bằng, bản thể của phái Lục-Sư tuy không ਀ᄀ뀁挞 戀넀渞最 倀栀관琞Ⰰ 渀栀뀀渁最 挀椀渁最 欀栀渀最 ᄀ뼁渞 渀픀椞 焀甀 琀栀ꔀ瀞 欀洀 瘀 渀最甀礀 栀椀쌀洞 渀栀뀀 倀栀관琞 最椀漀  
đã nói; đây là điểm ta cần phải ghi nhớ nếu ta muốn hiểu cái lý do tại sao chính ਀ᄀ挞 倀栀관琞Ⰰ 瘀섀„渀栀椀섀甞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞Ⰰ 挀椀渁最 ᄀ 琀渞最 挀栀쬀甞 ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 挀愞 挀挀 栀촀挞 瀀栀椀  
này.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一最漀椀 瀀栀椀 䰀挞ⴀ匀뀀 欀쌀„琀爀渀Ⰰ 渀뼀甞 氀ꄀ椞 猀뀀甁 欀栀ꌀ漞 渀栀渞最 猀„最栀椀  
chép rải rác trong các kinh, thì ta thấy thời bấy giờ cũng còn có nhiều đoàn ਀吀渀ⴀ匀愀ⴀ䴀渀 欀栀挀 渀愞Ⰰ 渀栀뀀渁最 瘀 欀栀渀最 栀椀쌀甞 ᄀ뜁挞 猀꼀挞 瘀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀愞 栀촀„爀愀 猀愀漀 渀渀  
không thể trình bày một cách đầy đủ được. Hơn nữa, nếu nhận xét một cách đại thể ਀渀栀渞最 渀栀 琀뀀 琀뀀�渞最 洀�椞 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 琀栀Ⰰ 琀甀礀 ᄀ뀁挞 洀윀渞栀 搀愀渀栀 氀 挀挀 ᄀ漁渀 㰀椀㸀匀愀ⴀ䴀渀 
</i>nhưng trong đó cũng có rất nhiều người thế tục đã tham gia cuộc vận động ਀琀椀渀栀 琀栀꜀渞 洀 琀爀�„琀栀渀栀 渀栀渞最 渀最뀀�椞 挀栀준„ᄀꄁ漞 挀愞 洀�琞 瀀栀椀⸀ 匀漀渀最 爀ꔀ琞 琀椀뼀挞 氀 琀渀  
tuổi sự nghiệp cũng như chủ trương của họ không được truyền tụng nên không thể ਀戀椀뼀琞 爀⸀ 一椀 洀�琞 挀挀栀 欀栀椀 焀甀琀 琀栀 渀栀渞最 渀最뀀�椞 琀栀뼀„琀挞 瘀관渞 ᄀ�渞最 琀椀渀栀 琀栀꜀渞 渀礀  
cũng có nhiều ảnh hưởng, chẳng hạn như chủ nghĩa khoái lạc của Duy-Vật-Luận kể ਀琀爀渀Ⰰ 砀琀 瘀섀„琀渀栀 挀栀ꔀ琞 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀愞 渀栀渞最 渀最뀀�椞 琀栀뼀„ 
tục này: đó là một chứng minh cụ thể.</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㌀㐀∀㸀㰀⼀愀㸀㐀ⴀ 퀀쨀䄞 嘀쨀„嘀쀀 퀀똀䌞 吀刀꼀�丞䜀 䌀䄞 一䜀唀夀쨀一 吀䠀夞 倀䠀가吞 䜀䤀섀伀㨀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Như vậy, sau khi đã quan sát một cách đại khái những chủ ਀琀爀뀀ꄁ渁最 瘀 挀甀�挞 瘀관渞 ᄀ�渞最 琀뀀 琀뀀�渞最 挀栀„礀뼀甞 挀愞 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 挀 焀甀愀渀 栀윀„ᄀ뼁渞 倀栀관琞 最椀漀  
nguyên thủy như thế nào thì, trong đó, địa vị của Phật giáo cũng là rõ ràng rồi, ਀琀뀀�渞最 欀栀渀最 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 氀甀관渞 挀甞 爀椀渀最 瘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀 渀愞⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ 瘀 洀甀턀渞 琀洀 栀椀쌀甞 挀栀漀  
rõ ràng hơn nên đặc biệt lại phải đề cập đến một lần nữa. Xét về những trào lưu ਀琀뀀 琀뀀�渞最 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 挀 焀甀愀渀 栀윀„爀ꔀ琞 猀甀 瘀�椞 倀栀관琞 最椀漀 琀栀 ᄀꄁ椞 礀뼀甞 挀 琀栀쌀„挀栀椀愀  
thành ba loại như sau:&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„渀栀ꔀ琞Ⰰ 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀ⴀ䜀椀漀⸀ 吀„渀栀渞最 ᄀ椁섀甞 ᄀ뀁挞 最栀椀 挀栀瀀 琀爀漀渀最 
<i>pháp điển </i>Bà-La-Môn, quy định xuất gia theo nghĩa rộng, đến luân lý quan ਀琀爀漀渀最 퀀ꄀ椞ⴀ吀ⴞ匀ⴞ吀栀椀Ⰰ 琀栀 瀀栀瀀 焀甀礀 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 琀甀礀 氀ꔀ礞 猀„瀀栀渀 挀栀椀愀 挀栀뜀琞 挀栀봀„挀愞  
bốn giai cấp làm quy định căn bản, nhưng trong đó cũng có rất nhiều giá trị tôn ਀最椀漀 渀栀渀 ᄀꄁ漞 挀栀渀 挀栀渀栀Ⰰ 渀栀ꔀ琞 氀 ᄀ뼁渞 퀀ꄀ椞ⴀ吀ⴞ匀ⴞ吀栀椀 氀ﴀ 氀甀관渞 琀渀 最椀漀 栀꜀甞 渀栀뀀  
không còn coi sự khu biệt bốn giai cấp là trọng yếu nữa, vả lại, phạm vi luân lý ਀焀甀愀渀 挀椀渁最 爀ꔀ琞 爀�渞最 爀椀⸀ 吀爀漀渀最 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 渀栀渞最 琀뀀 琀뀀�渞最 ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀 琀뀀ꄁ渁最 渞最  
với, hay do, tư tưởng Bà-La-Môn chuyển hóa cũng rất nhiều. Nói cách khác, quy ਀ᄀ쬁渞栀 琀栀挞 栀渀栀 ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀 琀爀촀渞最 礀뼀甞 渀栀ꔀ琞 琀爀漀渀最 倀栀관琞 最椀漀 氀 㰀椀㸀一最椀 䜀椀�椞Ⰰ 㰀⼀椀㸀 
đại khái cũng đã thoát thai từ quy định Bà-La-Môn.<a name="_ftnref41" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn41"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[41]</span></span></a> ਀퀀뼀渞 渀栀뀀 瀀栀瀀 琀爀 琀爀愀椀 ⠀洀愀欀 甀瀀漀猀琀栀愀⤀ 洀 䰀愀ⴀ䠀渀 瘀 挀挀 渀最뀀�椞 琀ꄀ椞 最椀愀 琀栀„琀爀 挀椀渁最  
đã thoát hóa từ quy định của Bà-La-Môn về chế độ Học-sinh-kỳ (Brahmacarin)<a name="_ftnref42" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn42"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[42]</span></span></a>, ਀ᄀꔁ礞 氀 洀�琞 瘀椀 挀栀渞最 洀椀渀栀 挀椀 琀栀쌀⸞ 䈀�椞 瘀관礞Ⰰ 最椀愞 猀„琀栀挞 栀渀栀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 瘀  
pháp quy Bà-La-Môn có sự quan hệ rất mật thiết, đó là sự thật không thể phủ ਀渀栀관渞⸀ 䰀ꄀ椞 渀栀뀀 ᄀ挞 倀栀관琞 洀윀渞栀 搀愀渀栀 最椀漀 氀ﴀ 挀愞 一最椀 氀 㰀椀㸀倀栀瀀 㰀⼀椀㸀⠀䐀栀愀洀洀愀⤀ 琀栀  
cũng lại do mối <i>Pháp </i>trong <i>Pháp Kinh </i>(Dharma Sutra) của Bà-La-Môn ਀洀 爀愀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thứ hai, đứng về phương diện lý luận mà khảo sát thì nhân ਀猀椀渀栀 焀甀愀渀 瘀 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 挀椀渁最 挀 ᄀ椁쌀洞 琀뀀ꄁ渁最 琀栀渀最 瘀�椞 栀윀„琀栀턀渞最  
Áo-Nghĩa-Thư, nhất là trào lưu tư tưởng phân hóa của Tăng-Khư-Da-Du-Dà ਀⠀匀愀洀欀栀礀愀礀愀最愀⤀ 琀栀攀漀 渀最栀⤀愁 爀�渞最 琀栀 氀ꄀ椞 挀 猀„焀甀愀渀 栀윀„爀ꔀ琞 洀관琞 琀栀椀뼀琞⸀ 嘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀  
chúng tôi sẽ bàn đến rõ ràng hơn ở thiên sau, khi trình bày về giáo lý. &nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„戀愀Ⰰ 渀栀뀀 瘀관礞Ⰰ ᄀ턁椞 瘀�椞 琀뀀 琀뀀�渞最 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀ⴀ䜀椀漀 琀栀攀漀 渀最栀⤀愁  
rộng, hầu như không trực tiếp thì gián tiếp, đức Phật đều có quan hệ. Song, đến ਀氀관瀞 琀爀뀀�渞最 瀀栀ꌀ渞 欀栀渀最 挀栀„渀最栀⤀愁 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 琀栀 ᄀ挞 倀栀관琞Ⰰ 瘀 琀栀甀꜀渞 氀ꔀ礞 欀栀甀 瘀挞  
Ma-Ha-Ðà làm trung tâm, có tiếp xúc với tư tưởng tự do, nên thái độ ngụy biện ਀挀愞 倀栀관琞 挀椀渁最 氀ꄀ椞 挀栀쬀甞 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞 ꌀ渞栀 栀뀀�渞最 挀愞 瀀栀椀 䰀挞ⴀ匀뀀⸁ 䐀漀 ᄀ 挀椀渁最 渀栀뀀  
Tô-Cách-Lạp-Ðể (Socrates) tuy phản đối phái ngụy biện, nhưng chính ông cũng lại ਀洀愀渀最 猀꼀挞 琀栀椀 渀最礞ⴀ戀椀윀渞ⴀ氀甀관渞⸀ 䌀椀渁最 琀栀뼀Ⱎ 倀栀관琞 琀甀礀 戀椀 砀挀栀 瀀栀椀 䰀挞ⴀ匀뀀Ⰱ 渀栀뀀渁最Ⰰ  
nhận xét về mặt biểu diện, chính Phật cũng là <i>á lưu </i>của phái Lục-Sư. Bởi ਀琀栀뼀Ⱎ 渀뼀甞 欀栀ꌀ漞 猀琀 瘀 猀漀 猀渀栀 琀뀀 琀뀀�渞最 最椀�椞 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 焀甀愀 琀뀀 琀뀀�渞最 瘀 琀栀椀 ᄀ�„ 
của Phật giáo thì đức Phật, thường nói là <i>“Vô sư tự ngộ”, </i>đã biến thành ਀洀�琞 瘀쬀„吀栀渀栀 琀栀�椞 ᄀꄁ椞㰀椀㸀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀椀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Song, cái đặc sắc sáng tạo của Phật, tức Phật giáo như thế ਀渀漀㼀 嘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 琀栀甀�挞 瀀栀꜀渞 渀�椞 搀甀渀最 最椀漀 氀ﴀⰀ 猀봀„ᄀ뀁挞 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 猀愀甀⸀ �„ᄀ礀Ⰰ  
hãy xét qua về vấn đề của Phật để có thể tổng hợp những điểm ưu tú nhất của thời ਀ᄀꄁ椞Ⰰ 琀挞 氀Ⰰ 戀ꔀ琞 氀甀관渞 氀 琀뀀 琀뀀�渞最 琀爀甀礀섀渞 琀栀턀渞最 栀愀礀 琀뀀 琀뀀�渞最 洀�椞 琀爀漀渀最 ᄀ ᄀ섁甞 挀  
thể tuyển chọn những tư tưởng siêu việt nhất để sách ứng với tinh thần thời đại ਀洀 搀꬀渞 ᄀ뼁渞 ᄀ椁쌀洞 栀瀞 氀ﴀ 琀栀케愞 ᄀ渀最⸀ 䴀 猀„琀픀渞最 栀瀞 瘀 琀甀礀쌀渞 挀栀촀渞 渀礀 焀甀礀뼀琞 欀栀渀最  
phải chỉ y theo cực đoan mà phải chiết trung, hay như Hách-Khách-Nho nói, lấy ਀䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀ⴀ䜀椀漀 栀渀栀 琀栀挞 氀洀 挀栀渀栀 搀椀윀渞Ⰰ 氀ꔀ礞 挀挀 瀀栀椀 䰀挞ⴀ匀뀀 氀洀 瀀栀ꌀ渞 搀椀윀渞Ⰰ 爀팀椞  
chiết trung hai chính và phản đó mà tổng hợp; đó là thái độ của Phật vậy. Và ਀琀栀椀 ᄀ�„ꔀ礞 欀栀渀最 渀栀渞最 挀栀준„爀椀渀最 ᄀ턁椞 瘀�椞 䈀ⴀ䰀愀ⴀ䴀渀 栀愀礀 䰀挞ⴀ匀뀀 洀 ᄀ턁椞 瘀�椞 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ 
các vấn đề, như đối với các chủ trương của mọi phái, đức Phật cũng vẫn giữ thái ਀ᄀ�„ᄀ㨀 挀 琀栀쌀„渀椀 ᄀ礀 氀 ᄀ뜁挞 猀꼀挞 挀愞 倀栀관琞 最椀漀⸀ 䌀栀대渞最 栀ꄀ渞 渀栀뀀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 琀甀  
dưỡng được người đương thời tu theo, một mặt là <i>khoái lạc luận </i>cực đoan, ਀洀뜀琞 欀栀挀 氀 㰀椀㸀挀栀„渀最栀⤀愁㰀⼀椀㸀 㰀椀㸀欀栀픀„栀ꄀ渞栀 㰀⼀椀㸀挀挞 ᄀ漁愀渀Ⰰ ᄀ挞 倀栀관琞 戀渀 挀栀椀뼀琞 琀爀甀渀最  
hai thuyết ấy mà đề xướng tinh thần tu dưỡng <i>không khổ không vui. </i>Lại như ਀瘀ꔀ渞 ᄀ섁„氀椀渀栀 栀팀渞Ⰰ 洀�琞 洀뜀琞 挀 渀栀渞最 渀最뀀�椞 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 㰀椀㸀琀栀뀀�渞最ⴀ琀爀ⴞ氀甀관渞 㰀⼀椀㸀 
(thường kiến luận) cực đoan, mặt khác, có những phái duy vật chủ trương <i>đoạn ਀搀椀윀琞 氀甀관渞 㰀⼀椀㸀⠀ᄀ漁ꄀ渞 欀椀뼀渞 氀甀관渞⤀ 挀挞 ᄀ漁愀渀⸀ 퀀挞 倀栀관琞 戀椀 砀挀栀 挀ꌀ„栀愀椀 爀팀椞 挀栀椀뼀琞  
trung mà lập thành sinh mệnh quan theo quan hệ (nhân duyên) <i>lưu động, </i>và ਀ᄀ턁椞 瘀�椞 琀ꔀ琞 挀ꌀ„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„欀栀挀 挀椀渁最 ᄀ섁甞 渞最 搀渞最 渀最栀⤀愁 氀뀀甁 ᄀ�渞最 ꔀ礞Ⰰ 瘀 琀栀椀 ᄀ�„渀礀Ⰰ  
theo nghĩa rộng, được mệnh danh là thái độ <i>trung đạo </i>(majjha). Về sau, ਀欀栀椀 ᄀꄁ椞 琀栀愞 倀栀관琞 最椀漀 栀뀀渁最 欀栀�椞Ⰰ 搀愀渀栀 琀„㰀椀㸀吀爀甀渀最 ᄀꄁ漞 㰀⼀椀㸀ᄀ뀁挞 搀豈渀最 氀洀 琀椀甀  
chuẩn và thay cho chân lý của Phật giáo. Xem thế thì địa vị của Phật giáo đối ਀瘀�椞 挀挀 瀀栀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀�椞 氀 �„渀栀뀀 㰀椀㸀琀爀甀渀最 ᄀꄁ漞Ⰰ 㰀⼀椀㸀瘀 ᄀ쬁愞 瘀쬀„ꔀ礞 ᄀ 挀栀椀뼀洞 瀀栀꜀渞 뀀甁  
thế trong toàn thể lịch sử tư tưởng Ấn Ðộ. Trong các chương sau, khi gặp những ਀瘀ꔀ渞 ᄀ섁„氀椀渀 栀윀Ⱎ 挀栀切渀最 琀椀 猀봀„琀爀渀栀 爀 栀ꄀ渁 瘀섀„琀栀甀礀뼀琞 吀爀甀渀最 퀀ꄀ漞⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">&nbsp;</p>਀ 
<hr width="30%" align="left">਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㔀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㔀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[15]</span></span></a><span style="font-size: 12pt">਀ऀ㰀⼀猀瀀愀渀㸀  
	<span class="FootnoteTextChar"><span style="font-size: 12pt">Ấn-Ðộ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, trang 248, 147, 418.</span></span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㘀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[16]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀꐀ渞ⴀ퀀�ⴞ吀爀椀뼀琞ⴀ䠀촀挞ⴀ吀渀ⴀ䜀椀漀ⴀ匀Ⱎ 琀爀愀渀最 ㈀㐀㠀Ⰰ ㄀㐀㜀Ⰰ 㐀㄀㠀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn17">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn17" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref17">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Phật thuyết Nhân Tiên Kinh (Trường 10, 53a) A.I.P. 213; idid VI, p. 525 Rhys ਀ऀ䐀愀瘀椀搀猀㬀 䈀甀搀搀栀椀猀琀 䤀渀搀椀愀Ⰰ 瀀⸀ ㈀㌀ⴀ㈀㐀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn18">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn18" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref18">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀 
	<span lang="EN-GB">O</span>ldenberg; Buddha (7 teand) s72-73.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㤀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㤀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[19]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䐀⸀ 䘀椀挀欀 䜀氀椀挀搀攀爀洀最 椀渀 渀漀洀搀漀猀琀攀猀栀攀洀 䤀渀琀攀渀 倀甀 戀甀搀搀栀愀渀猀 倀攀椀琀 㘀猀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn20">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn20" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref20">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㈀　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Rys Davids; Buddhist India. P4; p24.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㈀㄀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㈀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㈀㄀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[21]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ一最椀 倀栀꜀渞 䰀甀관琞 ㄀㠀 ⠀琀爀愀渀最 ㄀㈀戀⤀Ⰰ 渀椀㨀 ᰀ䰠切挀 ꔀ礞 瘀甀愀 䈀渀栀 匀愀 ᄀ뜁琞 爀愀 渀̀洁 渀̀洁 氀ꄀ椞 挀  
	một năm nhuận và tất cả ngoại đạo và Bà-La-Môn đều nói theo…”</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㈀㈀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㈀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㈀㈀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[22]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ吀栀愀洀 挀栀椀뼀甞 ᰀꐠ渞 퀀�„吀爀椀뼀琞 䠀촀挞 吀渀 䜀椀漀 匀ᴞⰠ 琀栀椀渀 嘀 挀栀뀀ꄁ渁最 䤀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn23">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn23" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref23">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㈀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Tham chiếu Trung-A-Hàm từ kinh 38 đến kinh 42</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㈀㐀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㈀㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㈀㐀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[24]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ吀栀渀最 琀栀뀀�渞最 䄀ⴀ䠀洀 䠀渀 搀쬀挞栀 挀栀漀 氀 戀턀渞 欀椀渀栀 最팀洞 挀ꌀ„䄀ⴀ吀栀琀ⴀ䈀Ⰰ 渀栀뀀渁最 䄀ⴀ䠀洀  
	Ba-li thì thường chỉ nói có ba Phệ-Ðà (tayo vedà) chứ không phải bốn Phệ Ðà ਀ऀ⠀挀愀琀愀爀猀 瘀攀搀⤀⸀ 吀栀攀漀 䄀ⴀ䠀洀 䈀愀ⴀ氀椀 琀栀 琀渀 䄀ⴀ吀栀琀 䈀 氀 䄀琀琀栀愀戀愀渀愀㬀 琀爀漀渀最 搀琀愀欀  
	vol, VI, p. 490 và Suttanipàta thì chỉ có atthab ana được dùng để gọi các ਀ऀ挀栀切 琀栀甀관琞 瘀 猀挀栀 琀栀甀턀挞 洀 琀栀椀⸀ 䴀椀 ᄀ뼁渞 䴀椀氀椀渀搀愀 倀愀渀栀愀 琀栀 䄀ⴀ吀栀琀ⴀ䈀 ᄀ뀁挞 欀쌀„ 
	là một trong Phệ-Ðà, nhưng, theo Treneknersed p.178 thì điều đó cũng không ਀ऀ挀 猀„琀栀관琞 挀栀渞最 洀椀渀栀⸀ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ ᄀ椁쌀洞 渀礀 爀ꔀ琞 渀渀 挀栀切 ﴀ 渀뼀甞 洀甀턀渞 渀最栀椀渀 挀甞  
	về thứ tự thành lập kinh điển Ba-Li và Hán dịch của Phật giáo.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㈀㔀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㈀㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㈀㔀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[25]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀꐀ渞ⴀ퀀�ⴞ吀爀椀뼀琞ⴀ䠀촀挞ⴀ吀渀ⴀ䜀椀漀ⴀ匀„瀀Ⰰ ㈀㌀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn26">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn26" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref26">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㈀㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Về Tứ Tế Quan và các chi phái Phệ-Ðà, Xem Ấn-Ðộ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, thiên ਀ऀ琀栀„渀栀ꔀ琞Ⰰ 挀栀뀀ꄁ渁最 䤀Ⰰ 琀栀椀渀 栀愀椀 挀栀뀀ꄁ渁最 䤀Ⰰ 琀栀椀渀 戀턀渞 挀栀뀀ꄁ渁最 椀椀椀Ⰰ 琀椀뼀琞 栀愀椀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn27">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn27" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref27">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㈀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Số-Luận A&nbsp; p, 219. Tăng-Nhất 43, các bản p. 454</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㈀㠀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㈀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㈀㠀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[28]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀⸀ ㄀㄀☀渀戀猀瀀㬀 ㄀㤀㤀㬀 吀爀甀渀最 ㌀㠀Ⰰ 䌀挀 戀ꌀ渞Ⰰ 瀀⸀ ㄀㠀㄀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn29">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn29" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref29">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㈀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Ấn-Ðộ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀　∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀　∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[30]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ一最椀ⴁ倀栀꜀渞ⴀ䰀甀관琞 焀甀礀쌀渞 ㄀㔀Ⰰ 瀀Ⰰ 㤀㔀愀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn31">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn31" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref31">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Ngũ-Phần-Luật quyển 15, p, 95a.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀㈀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀㈀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[32]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀꐀ渞ⴀ퀀�ⴞ吀爀椀뼀琞ⴀ䠀촀挞ⴀ吀渀ⴀ䜀椀漀ⴀ匀Ⱎ 瀀⸀ ㌀㤀㔀㬀 瀀瀀⸀ ㌀㔀㈀ⴀ㌀㔀㌀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn33">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn33" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref33">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Ấn-Độ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, p, 325. pp, 352-353,</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀㐀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀㐀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[34]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ吀ꄀ瀞ⴀ䄀ⴀ䠀洀Ⰰ 瀀Ⰰ 㔀㄀㤀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn35">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn35" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref35">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Sáu phái Triết học Ấn-Độ, trang 90-94.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀㘀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀㘀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[36]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ吀栀甀礀뼀琞 䰀礀ⴀ䌀栀椀ⴀ一愀渀Ⰰ က촁愞ⴀ倀栀„瘀⸀瘀☀†挀 焀甀愀渀 栀윀„瘀�椞 氀甀관渞 氀ﴀ 一椀ⴀ䐀ꄀⴞ䐀愀Ⰰ 琀爀漀渀最 欀椀渀栀  
	Phật đã có rồi, như: Brahmajala, 1p. 8; Tạp-Hàm, 48 các bản.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀㜀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀㜀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[37]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀⸀ ㈀㘀 䄀爀椀礀愀瀀愀爀椀礀攀猀愀渀愀㬀 䰀愀ⴀ䴀愀ⴀ䬀椀渀栀 ㈀㠀Ⰰ 꼀甁ⴀကⴀ䰀愀 匀堀堀堀嘀 ㄀㌀　 唀搀搀愀欀愀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn38">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn38" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref38">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	A 111p, 388; ibib p, 68; Si pp, 65-67; Tạp-Hàm 49, p. 750; 46 p. 630 v.v… ਀ऀ䴀甀턀洞 爀 栀ꄀ渁Ⰰ 砀攀洀 猀挀栀 搀꬀渞 䄀洀最甀琀琀愀爀攀 匀愀渀爀礀甀琀椀愀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn39">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn39" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref39">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	(1) Buhler; The indian Sects of the Jama, p. 231, London 1903</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㐀　∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㐀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㐀　∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[40]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ⠀㈀⤀ 䴀Ⰰ 㜀㜀 䴀愀欀愀猀愀欀甀氀甀搀愀礀椀 猀甀琀琀愀 瘀漀氀Ⰰ 䤀䤀⸀ 倀Ⰰ ㈀ⴀ㌀㬀 吀爀甀渀最ⴀ䠀洀Ⰰ 吀椀뼀渞 䴀愀漀 䬀椀渀栀 㔀㜀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn41">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn41" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref41">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㐀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Tham chiếu Ấn-Ðộ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, p 512. Lại như giới thứ năm trong ਀ऀ一最椀 最椀�椞 琀甀礀 氀 ᄀ뜁挞 猀꼀挞 挀愞 瀀栀관琞 最椀漀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 渀뼀甞 氀 最椀漀 ᄀ椁섀甞 挀愞 挀 渀栀渀  
	thì trong Pháp quy Bà-La-Môn cũng có. Chẳng hạn trong Apaetanbhyadharma ਀ऀ猀甀琀爀愀 ㄀⸀㔀⸀ ㄀㜀Ⰰ ㈀㄀ ㄀㄀　⸀ ㈀㠀⸀㄀　⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn42">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn42" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref42">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㐀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Ibib 1.1.2. 21-22.</span></div>਀ 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn14">਀ऀ㰀栀爀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
਀㰀琀愀戀氀攀 戀漀爀搀攀爀㴀∀　∀ 眀椀搀琀栀㴀∀㄀　　─∀ 椀搀㴀∀琀愀戀氀攀㄀∀ 挀攀氀氀猀瀀愀挀椀渀最㴀∀　∀ 挀攀氀氀瀀愀搀搀椀渀最㴀∀　∀㸀 
	<tr>਀ऀऀ㰀琀搀 眀椀搀琀栀㴀∀㐀㌀　∀㸀 
਀ऀऀऀ㰀瀀 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀ 愀氀椀最渀㴀∀氀攀昀琀∀㸀 
			<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 8pt" color="#800000">਀ऀऀऀ䈀愀渀 吀甀 吀栀뀀 倀栀관琞 䠀촀挞㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀瀀㸀㰀⼀琀搀㸀 
		<td>਀ऀऀ㰀瀀 愀氀椀最渀㴀∀爀椀最栀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<font face="Microsoft Sans Serif">਀ऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀䌀관瀞 渀栀관琞㨀 
		<!--webbot bot="Timestamp" S-Type="EDITED" S-Format="%m/%d/%Y" startspan -->05/24/2005<!--webbot bot="Timestamp" i-checksum="12576" endspan -->਀ऀऀ㰀⼀昀漀渀琀㸀 
			<a target="_self" title="lên &#273;&#7847;u trang" href="#top">਀ऀऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀 
			<img border="0" src="../../../images/top1.gif" width="18" height="15"></font></a></font></td>਀ऀ㰀⼀琀爀㸀 
	</table>਀ 
</body>਀ 
</html>�