<html>਀ 
<head>਀㰀洀攀琀愀 栀琀琀瀀ⴀ攀焀甀椀瘀㴀∀䌀漀渀琀攀渀琀ⴀ吀礀瀀攀∀ 挀漀渀琀攀渀琀㴀∀琀攀砀琀⼀栀琀洀氀㬀 挀栀愀爀猀攀琀㴀甀渀椀挀漀搀攀∀㸀 
<title>Chương III: Tâm lý luận</title>਀㰀猀琀礀氀攀㸀 
<!--਀栀㈀ 
	{margin-top:18.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 
	margin-bottom:12.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 
	text-align:center;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:14.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:maroon;਀ऀ紀 
h3਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	margin-right:0cm;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀㘀⸀　瀀琀㬀 
	margin-left:0cm;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy}਀瀀⸀䈀漀搀礀吀攀砀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:#333399; margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀瀀⸀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀椀琀愀氀椀挀㬀 
	margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀䘀䘀　　　　㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀㬀 
	vertical-align:baseline;}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䠀礀瀀攀爀氀椀渀欀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀渀漀渀攀㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀紀 
-->਀㰀⼀猀琀礀氀攀㸀 
</head>਀ 
<body>਀ 
<h2><a name="_07"></a>CHƯƠNG III<span style="font-size: 10.0pt; font-family: Arial; color: black">:<br>਀㰀⼀猀瀀愀渀㸀吀숀䴀 䰀� 䰀唀가丞㰀⼀栀㈀㸀 
<h3><a name="_071"></a>1- SINH MỆNH VỚI HOẠT ÐỘNG TÂM LÝ<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䰀ꔀ礞 瘀 洀椀渀栀 氀洀 渀섀渞 琀ꌀ渞最 洀 挀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 瘀 ᄀ 挀  
hoạt động sinh mệnh thì tất phải có hoạt động tâm lý, điểm này cứ xem tính chất ਀挀愞 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„琀栀渀栀 氀관瀞 栀甞 琀渀栀 ᄀ ᄀ뀁挞 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀 挀椀渁最 ᄀ„爀⸀ 䈀�椞 瘀  
hoạt động tâm lý là ý chí căn bản vô minh, mưu đạt đến ba mục đích của nó nên ਀氀ꔀ礞 瀀栀뀀ꄁ渁最 栀뀀�渞最 氀洀 渀栀 猀渀最 搀꬀渞 ᄀ뀁�渞最Ⰰ ᄀ椁 琀爀漀渀最 ᄀ 瘀 琀„瀀栀琀 琀爀椀쌀渞Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀Ⱎ  
theo Phật, nếu chỉ đứng về phương diện khả-năng-tính mà nói, thì hoạt động sinh ਀洀윀渞栀 瘀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀洀 氀ﴀ 琀甀礀 氀 ᄀ팁渞最 渀栀ꔀ琞Ⰰ 渀栀뀀渁最 挀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 戀椀쌀甞 琀栀쬀„琀栀  
chưa hẳn đã giống nhau. Như đã nói ở trên, ở những sinh vật hạ đẳng thì hoạt ਀ᄀ�渞最 琀洀 氀ﴀ 礀뼀甞 洀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 猀椀渀栀 氀ﴀ 洀ꄀ渞栀 ⠀琀挞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 戀ꌀ渞 渀̀渁最 瘀ⴀﴀⴀ琀栀挞⤀㬀  
còn ở những sinh vật cao đẳng thì, để thích ứng với địa vị, hoạt động tâm lý ਀栀椀쌀渞 琀爀„栀ꄀ渁Ⰰ 琀„ᄀ 瀀栀琀 栀甀礀 琀漀渀 琀栀쌀„琀挀 搀渞最 琀洀 氀ﴀ 琀爀漀渀最 猀椀渀栀 洀윀渞栀 琀„琀栀渀㬀  
tức là, theo phật, bản chất của sinh mệnh tuy là ý chí mù quáng, nhưng nếu nó ਀搀꜀渞 搀 琀椀뼀渞 ᄀ뼁渞 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 焀甀愀渀 渀椀윀洞 琀栀 渀 挀 ﴀ 渀最栀⤀愁 栀뀀�渞最 琀栀뀀渞最⸀ 䈀�椞 瘀관礞Ⰰ 栀씀„ 
sự chi phối của ý chí mù quáng càng mạnh bao nhiêu thì sinh vật càng chìm xuống ਀洀挞 栀ꄀ„ᄀ댁渞最 戀ꔀ礞 渀栀椀甀⸀ 吀洀 氀ﴀ 氀甀관渞 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 搀⤀ 渀栀椀渀 挀椀渁最 ᄀ뀁挞 戀椀쌀甞 琀栀쬀„ 
theo chiều hướng ấy, căn cứ theo những loài sinh vật để biểu thị sự sai khác, ਀渀栀뀀渁最 琀栀관琞 爀愀 ᄀ礀 挀椀渁最 挀栀준„琀栀攀漀 渀最栀⤀愁 爀�渞最 洀 渀栀관渞 ᄀ쬁渞栀 瀀栀ꄀ洞 瘀椀 猀椀渀栀 瘀관琞 洀�琞  
cách chặt chẽ thôi. Nếu theo Phật thì hiện tượng tâm lý cực phức tạp, ấy nhân ਀氀漀ꄀ椞 氀洀 洀 瀀栀ꄀ洞 瘀 渀栀뀀 瘀관礞 琀栀 琀洀 氀ﴀ 氀甀관渞 倀栀관琞 䜀椀漀 爀턀琞 挀挞 挀椀渁最 欀栀渀最 渀最漀椀  
kết quả của sự khảo sát về nhân loại. Nhưng về sau, sự khảo sát về tâm lý của ਀䄀ⴀ吀ⴞ퀀ꄀ琞ⴀ䴀愀 挀椀渁最 琀栀뀀�渞最 猀漀 猀渀栀 栀甞 琀渀栀 琀爀漀渀最 戀愀 挀椀 瘀Ⰰ ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞  
hữu-tình-quan luân hồi-luận mà nói, sự khảo sát này cũng rất thích đáng. Do đó, ਀琀洀 氀ﴀ 氀甀관渞 琀甀礀 氀ꔀ礞 渀栀渀 氀漀ꄀ椞 氀洀 琀爀甀渀最 琀洀 渀栀뀀渁最 挀椀渁最 琀栀뀀�渞最 氀ꔀ礞 栀甞 琀渀栀 渀栀ꔀ琞  
ban làm bối cảnh.</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㜀㈀∀㸀㰀⼀愀㸀㈀ⴀ 䌀ꀀ 儀唀䄀一 䌀ꈀ䴞 䜀䤀섀䌀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Trước hết hãy nói về cơ quan cảm giác. Những cảm quan của ਀渀最뀀�椞 琀愀 ᄀ뀁挞 挀栀椀愀 琀栀渀栀 洀꼀琞 ⠀挀愀欀欀栀愀 ጀ†渀栀渀⤀Ⰰ 琀愀椀 ⠀猀愀琀愀 ጀ†渀栀⤀⤁Ⰰ 洀椀椁 ⠀最栀愀渀愀 ⴀ  
tỵ), lưỡi (jihoa - thiệt), thân (kaya, hay tacca – xúc cảm) gọi là năm căn. Sự ਀瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 渀礀 ᄀ 挀 琀„琀栀�椞 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 瘀 琀„ᄀ 琀ꔀ琞 挀ꌀ„挀挀 栀촀挞 瀀栀椀 ᄀ섁甞 琀栀愞  
nhận. Phật giáo cho đó là toàn thể cơ quan nhận thức ngoại giới, bởi lẻ sự phân ਀氀漀ꄀ椞 ꔀ礞 挀̀渁 挀„瘀漀 猀„琀栀관琞 栀椀쌀渞 渀栀椀渀 挀栀„欀栀渀最 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 ᄀ뀁愁 爀愀 洀�琞 ﴀ 欀椀뼀渞 ᄀ뜁挞  
thù nào. Tuy vậy, giữa các phái cũng có những ý kiến hơi khác nhau về vấn đề do ਀ᄀ甀 洀 渀̀洁 挀ꌀ洞 焀甀愀渀 ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞⸀ 嘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 琀爀漀渀最 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 琀甀礀 欀栀渀最  
được rõ ràng, nhưng đại khái có thể cho chúng đã phân tiết từ <i>Phạm </i>rồi ਀琀爀ꌀ椞 焀甀愀 焀甀 琀爀渀栀 瀀栀琀 琀爀椀쌀渞 洀 琀栀渀栀⸀ 倀栀椀 匀턀ⴞ䰀甀관渞 琀栀 洀�琞 洀뜀琞 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 搀漀 
<i>Ngã mạn </i>(ahanhara) phát triển, đồng thời, mặt khác, lại vẫn bảo tồn ý ਀欀椀뼀渞 挀栀漀 爀넀渞最 挀栀切渀最 ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞 戀�椞 渀̀洁 礀뼀甞 琀턀„㰀椀㸀ᄀꔁ琞Ⰰ 渀뀀�挞Ⰰ 氀愞Ⰰ 最椀Ⰰ㰀⼀椀㸀 瘀 
<i>không. </i>Ðến phái Thắng-luận&nbsp; thì cho chúng đã phát triển từ <i>năm đại,਀㰀⼀椀㸀猀漀渀最 氀ꄀ椞 戀ꌀ漞 洀휀椞 ᄀꄁ椞 琀挞 㰀椀㸀ᄀꔁ琞Ⰰ 渀뀀�挞Ⰰ 氀愞Ⰰ 最椀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀欀栀渀最 㰀⼀椀㸀琀„渀  
hình thành <i>mũi, lưỡi, mắt, da </i>và <i>tai </i>v.v… Tóm lại, bất cứ phái nào ਀挀椀渁最 ᄀ섁甞 挀栀漀 㰀椀㸀渀最椀 挀̀渁 㰀⼀椀㸀挀 ﴀ 渀最栀⤀愁 渀愞 琀洀 氀ﴀ 渀愞 猀椀渀栀 氀ﴀ⸀ 䐀漀 ᄀⰀ 搀豈 挀栀漀  
chúng có là vật chất đi nữa nhưng cũng do bộ phận <i>cực vi diệu </i>਀⠀猀愀欀猀洀愀戀栀甀琀愀 ⴀ 琀뼀„瘀관琞 挀栀ꔀ琞⤀ 琀ꄀ漞 琀栀渀栀 洀 挀漀渀 洀꼀琞 琀栀쬀琞 琀栀渀最 琀栀뀀�渞最 欀栀渀最 琀栀쌀„ 
thấy được. Tất cả các phái đều cùng một ý kiến về sự giải thích này, bởi vì cái ਀洀 栀촀„戀ꌀ漞 氀 㰀椀㸀挀̀渁 㰀⼀椀㸀⠀椀渀搀爀椀礀愀⤀ 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 琀愀椀Ⰰ 洀꼀琞 戀椀쌀甞 栀椀윀渞 戀渀 渀最漀椀 氀 
<i>phù-trần-căn </i>mà có nghĩa chỉ cái tác dụng tiềm ẩn bên trong, được gọi là਀㰀椀㸀琀栀꼀渞最ⴀ渀最栀⤀愁ⴀ挀̀渁 㰀⼀椀㸀瘀관礞 ⠀渀뼀甞 渀椀 琀栀攀漀 渀最渀 渀最„渀最礀 渀愀礀 琀栀 ᄀ 氀 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ뀁ꄁ渁最  
với tổ chức thần kinh).&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀漀渀最Ⰰ 瘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 倀栀관琞 ᄀ 戀礀 琀케„ﴀ 欀椀뼀渞 渀栀뀀 琀栀뼀„渀漀㼀 一椀  
một cách đại thể thì ý kiến của Phật cũng không khác mấy với những quan điểm kể ਀琀爀渀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Nội nhập sở ấy (căn) là gì? Mắt là nội-nhập-sở, là ਀琀쬀渞栀 猀꼀挞 搀漀 琀„ᄀꄁ椞 琀ꄀ漞 琀栀渀栀 洀 欀栀渀最 琀栀쌀„琀栀ꔀ礞 ᄀ뀁挞Ⰰ 瘀 挀 挀栀뀀�渞最 渀最ꄀ椞 ⠀栀甞  
đối). Nội-nhập-sở của tai, mũi, lưỡi thân cũng thế”<span style="font-style: normal">.<a name="_ftnref85" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn85"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[85]</span></span></a>&nbsp;</span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀� 渀最栀⤀愁 琀爀漀渀最 ᄀ漁ꄀ渞 瘀̀渁 琀爀渀 ᄀ礀 挀栀漀 爀넀渞最 渀̀洁 挀̀渁 氀 渀栀渞最  
vật do bốn yếu tố <i>đất, nước, lửa, gió </i>tạo thành, tuy không thể thấy nhưng ਀欀栀渀最 琀栀쌀„挀栀漀 瘀관琞 最 欀栀挀 砀洀 渀栀관瀞 瘀 氀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 挀栀뀀�渞最 渀最ꄀ椞⸀ � 欀椀뼀渞 渀礀 ᄀꄁ椞  
khái cũng tương tự như quan điểm của phái Thắng-luận ở chỗ không cho mỗi yếu tố ਀琀„渀 ᄀ뀁愁 ᄀ뼁渞 挀̀渁 ᄀ뜁挞 琀栀豈Ⰰ 琀挞 洀휀椞 礀뼀甞 琀턀„琀„栀渀栀 琀栀渀栀 挀̀渁 爀椀渀最 挀愞 渀Ⰰ 渀栀뀀渁最  
tổng hợp toàn thể bốn yếu tố mới tạo thành các căn: đó là điểm bất đồng giữa ਀倀栀관琞 最椀漀 瘀 瀀栀椀 吀栀꼀渞最ⴀ氀甀관渞⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„ᄀ뀁挞 ᄀ뜁琞 爀愀 �„ᄀ礀 氀㨀 戀턀渞 礀뼀甞 琀턀„⠀琀„ 
đại) tổng hợp như thế nào để thành năm căn? Tại sao lại bảo hình tướng của năm ਀挀̀渁 氀 㰀椀㸀琀쬀渞栀 猀꼀挞㼀 㰀⼀椀㸀嘀섀„渀栀渞最 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ 琀栀攀漀 挀栀휀„琀椀 琀관渞 氀挞 渀最栀椀渀 挀甞Ⰰ  
trong các kinh điển cổ chưa hề được giải đáp, do đó không thể biết một cách rõ ਀爀渀最⸀ 嘀섀„猀愀甀Ⰰ 挀挀 瘀쬀„䰀甀관渞 猀뀀 挀愞 䄀ⴀ吀ⴞ퀀ꄀ琞ⴀ䴀愀 琀甀礀 挀 渀栀椀섀甞 氀甀관渞 挀甞 瘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀  
nhưng ý kiến cũng lại chia rẽ.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 渀뼀甞 挀栀준„渀椀 琀爀漀渀最 瀀栀ꄀ洞 瘀椀 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀 吀栀礞 琀栀  
ngũ căn là sự tồn tại vật chất, tác dụng của chúng dù có vi diệu đến đâu chăng ਀渀愞 琀栀 挀椀渁最 瘀꬀渞 氀 瘀관琞 栀관甞 琀栀椀渀 瘀 挀 琀栀쌀„栀礞 栀漀ꄀ椞⸀ 嘀ꌀ„氀ꄀ椞Ⰰ 琀爀漀渀最 洀�琞 琀爀渀栀 ᄀ�„ 
tương đương, có thể dùng sự dinh dưỡng sinh lý để tác thành, bởi vậy, năm căn là ਀洀�琞 琀爀漀渀最 渀栀渞最 戀�„瀀栀관渞 挀愞 渀栀挞 琀栀쌀Ⱎ 挀豈渀最 挀栀甀渀最 瘀�椞 琀栀촀„洀윀渞栀 琀爀漀渀最 欀„栀ꄀ渞Ⰰ 氀  
năng lực của chính bản chất sinh mệnh. Do đó, Xá-Lợi-Phất đã giải thích rất đúng ਀欀栀椀 渀最 渀椀 瘀�椞 퀀ꄀ椞ⴀ䌀甀ⴀ䠀椀ⴀ䰀愀 渀栀뀀 猀愀甀㨀 㰀椀㸀ᰀ渠̀洁 挀̀渁 搀愞 瘀漀 琀栀촀„洀윀渞栀 ⠀愀礀渀愀⤀ 洀  
tồn tại”</i><span class="MsoHyperlink">.</span><a name="_ftnref86" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn86"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[86]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一̀洁 挀̀渁 琀甀礀 氀 渀栀渞最 挀ꄀ 焀甀愀渀 渀栀관渞 琀栀挞 渀最漀ꄀ椞 最椀�椞Ⰰ 渀栀뀀渁最 ᄀ턁椞  
tượng của chúng đều có hạn định và dĩ nhiên chúng không thể vượt ra ngoài phạm ਀瘀椀 渀栀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀㬀 一最栀⤀愁 氀Ⰰ 渀栀渀 挀̀渁 挀栀준„挀 琀栀쌀„ᄀ턁椞 瘀�椞 㰀椀㸀猀꼀挞 挀ꌀ渞栀Ⰰ 㰀⼀椀㸀欀栀渀最 琀栀쌀„ 
dối <i>thanh cảnh, </i>và <i>tỵ căn </i>với <i>hương cảnh </i>chứ không thể ਀琀栀渀最 㰀椀㸀猀꼀挞 挀ꌀ渞栀 瘀⸀瘀☀†㰀⼀椀㸀一栀뀀渁最 挀ꄀ 焀甀愀渀 琀栀턀渞最 渀栀椀뼀瀞 琀漀渀 琀栀쌀„渀̀洁 挀̀渁 瘀 琀椀뼀瀞  
nhận hết thảy nhận thức là <i>ý căn </i>(mana).&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ丠礀 戀ꄀ渞℀ 一̀洁 挀̀渁 ᄀ섁甞 挀 挀ꌀ渞栀 爀椀渀最Ⰰ 渀栀관渞 琀栀挞  
riêng, không thể nhận thức cảnh giới chung nhau. Chỗ y chỉ (Patisarana) của năm ਀挀̀渁 欀栀渀最 琀栀쌀„渀栀관渞 琀栀挞 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 挀栀甀渀最 渀礀 氀 ﴀ 挀̀渁⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Ý nhận thức được hết thảy cảnh giới của năm căn.”<a name="_ftnref87" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn87"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[87]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀嘀섀„琀挀 搀渞最 挀愞 㰀椀㸀ﴀ㰀⼀椀㸀 ⠀洀愀渀愀⤀ 琀栀 琀„섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 瘀섀„猀愀甀  
tuy có nhiều giải thích<a name="_ftnref88" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn88"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[88]</span></span></a> ਀渀栀뀀渁最 ᄀꄁ椞 欀栀椀 ᄀ섁甞 挀栀漀 氀 挀 焀甀愀渀 氀椀渀 瘀�椞 渀最椀 焀甀愀渀㬀 倀栀관琞 最椀漀 ᄀꄁ椞 欀栀椀 挀椀渁最 挀栀漀  
như thế. Nghĩa là khi nó tương quan với ngũ quan thì nó cũng vẫn là một cơ quan ਀渀栀관渞 琀栀挞 渀最漀ꄀ椞 最椀�椞 渀栀뀀渁最 渀 挀 琀栀쌀„琀栀턀渞最 渀栀椀뼀瀞 琀漀渀 琀栀쌀„渀̀洁 挀̀渁Ⰰ 搀漀 ᄀⰀ 挀椀渁最  
có thể cho nó là một loại <i>căn </i>và cộng với năm căn trước gọi là <i>sáu ਀挀̀渁⸀ 㰀⼀椀㸀䰀ꄀ椞 ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 挀ꄀ 焀甀愀渀 渀栀관渞 琀栀挞 渀最漀ꄀ椞 最椀�椞 洀 渀椀 琀栀 渀 挀椀渁最  
có thể được gọi là <i>cửa </i>(dvara – môn), bởi thế, cộng với năm căn mà gọi là਀㰀椀㸀猀甀 挀愞 挀̀渁 㰀⼀椀㸀⠀氀挞 挀̀渁 洀渀⤀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㠀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㠀㤀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㠀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Tuy nhiên, <i>ý </i>thực ra là tác dụng <i>nội tâm, </i>có thể làm cho hương ਀搀椀윀渞 琀爀椀 最椀挀 焀甀愀渀 栀윀„瘀�椞 渀栀관渞 琀栀挞 渀最漀ꄀ椞 最椀�椞㬀 渀 戀椀윀琞 氀관瀞Ⰰ 瘀 欀栀挀 瘀�椞 渀̀洁 挀̀渁  
là những vật-chất-tính, nó là một loại thuần tác dụng tinh thần. Vả lại, khi ਀焀甀愀渀 猀琀 琀„渀�椞 戀�„琀栀 渀 氀 㰀椀㸀ᄀ팁渞最 琀栀쌀㰞⼀椀㸀 瘀�椞 挀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀琀洀 㰀⼀椀㸀⠀挀椀琀愀⤀ 瘀 
<i>thức </i>(vinnana). Ý kiến này của Phật giáo khác hẳn với quan điểm của phái ਀吀栀꼀渞最ⴀ氀甀관渞 挀栀漀 㰀椀㸀ﴀ㰀⼀椀㸀 氀 礀뼀甞 琀턀„⠀ᄀꄁ椞⤀ 㰀椀㸀挀挞 瘀椀 㰀⼀椀㸀瘀 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 氀 渀愞 瘀관琞  
chất.<a name="_ftnref90" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn90"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[90]</span></span></a><span class="MsoHyperlink"></span></p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开　㜀㌀∀㸀㰀⼀愀㸀㌀ⴀ 儀唀섀 吀刀찀一䠀 一䠀가丞 吀䠀䌞㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Sự khảo sát về <i>lục căn </i>trên đây tuy không có gì đặc ਀戀椀윀琞Ⰰ 渀栀뀀渁最 瘀섀„琀栀„琀„挀愞 渀栀관渞ⴀ琀栀挞ⴀ焀甀愀渀 ꔀ礞 琀栀 挀挀 瀀栀椀 欀栀挀 欀栀渀最 猀渀栀 欀쬀瀞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trước hết hãy nói một cách đại thể. Lục căn đối lục cảnh, ਀琀挞 氀 㰀椀㸀渀栀渀 挀̀渁 㰀⼀椀㸀ᄀ턁椞㰀椀㸀 猀꼀挞 挀ꌀ渞栀 㰀⼀椀㸀⠀爀甀瀀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀渀栀⤀ 挀̀渁 㰀⼀椀㸀ᄀ턁椞 㰀椀㸀琀栀愀渀栀  
cảnh </i>(sadda) <i>tỵ-căn </i>đối<i> hương cảnh </i>(gandha), <i>thiệt căn </i>਀ᄀ턁椞㰀椀㸀 瘀쬀„挀ꌀ渞栀 㰀⼀椀㸀⠀爀愀猀愀⤀ 㰀椀㸀琀栀渀 挀̀渁 㰀⼀椀㸀ᄀ턁椞㰀椀㸀 砀切挀 挀ꌀ渞栀 㰀⼀椀㸀⠀瀀栀愀氀氀愀戀戀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀ﴀ  
căn, </i>đối<i> pháp cảnh </i>(dhamma) v.v… tất cả đều trình hiện tác dụng <i>਀琀栀ꔀ琞 琀栀„挀ꌀ渞栀⸀ 㰀⼀椀㸀吀甞 琀爀甀渀最Ⰰ 猀„焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 㰀椀㸀ﴀ 挀̀渁 㰀⼀椀㸀琀栀„猀甀 瘀 㰀椀㸀瀀栀瀀  
cảnh </i>được gọi<i> </i>là <i>pháp, </i>&nbsp;gần có nghĩa là <i>hết thảy pháp, </i>਀戀愀漀 焀甀琀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„渀栀관渞 琀栀挞 搀漀 渀̀洁 挀̀渁 琀爀뀀�挞 ᄀ뀁愁 ᄀ뼁渞㬀 ᄀ팁渞最 琀栀�椞Ⰰ 渀뼀甞 氀 瘀관琞 ᄀ턁椞  
với nhận thức chủ quan thì bất luận là <i>hiện tượng tâm </i>hay là <i>vô vi,਀㰀⼀椀㸀ﴀ 挀̀渁 ᄀ섁甞 氀ꔀ礞 ᄀ 氀洀 欀栀挀栀 焀甀愀渀 ᄀ쌁„欀栀椀뼀渞 挀栀漀 焀甀愀渀 栀윀„渀栀관渞 琀栀挞 猀渀最 琀케⸞ 一栀뀀  
vậy, sự quan hệ giữa lục căn, lục cảnh hầu như bao hàm hết thảy mọi nhận thức, ਀渀最漀椀 焀甀愀渀 栀윀„ꔀ礞 爀愀Ⰰ 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ᄀ섁甞 氀 瘀 琀栀挞⸀ 퀀椀쌀洞 渀礀Ⰰ 挀椀渁最 渀栀뀀 琀爀渀 欀椀愀 ᄀ 琀爀挀栀  
dẫn, Phật bảo là <i>“hết thảy” </i>mà ngoài lục căn, lục cảnh mười hai xứ ra thì ਀欀栀渀最 挀 挀椀 最 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 㰀椀㸀ᰀ栠뼀琞 琀栀ꌀ礞ᴀ†㰀⼀椀㸀挀ꌀ⸞ 䌀渀 瘀섀„挀挀 琀栀挞 搀漀 欀뼀琞 焀甀ꌀ„挀愞  
quan hệ lục căn, lục cảnh sản sinh thì chẳng qua cũng chỉ đứng về phương diện ਀栀渀栀 琀栀挞 洀 最촀椞 氀 㰀椀㸀猀甀 琀栀挞 㰀⼀椀㸀ᄀ 琀栀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Các Tỳ-Khưu! Hết thảy thức do nhân duyên sinh ਀⠀瀀愀挀挀愀礀愀洀 瀀愀琀椀挀挀愀⤀ 洀 挀 琀渀 最촀椞Ⰰ 琀挞 氀ꔀ礞 渀栀渀 挀̀渁 氀洀 搀甀礀渀 洀 猀椀渀栀 猀꼀挞 琀栀挞  
thì gọi là nhãn thức; lấy nhĩ căn làm duyên mà sinh thanh thức thì gọi là nhĩ ਀琀栀挞㬀 氀ꔀ礞 琀„挀̀渁 ᰀ氠洀 搀甀礀渀 洀 猀椀渀栀 栀뀀ꄁ渁最 琀栀挞 琀栀 最촀椞 氀 琀„琀栀挞㬀 氀ꔀ礞 琀栀椀윀琞 挀̀渁  
mà sinh vị thức thì gọi là thiệt thức; lấy thân căn làm duyên sinh ra xúc thức ਀琀栀 最촀椞 氀 琀栀渀 琀栀挞㬀 氀ꔀ礞 ﴀ 挀̀渁 氀洀 搀甀礀渀 猀椀渀栀 爀愀 瀀栀瀀 琀栀挞 琀栀 最촀椞 氀 ﴀ 琀栀挞Ⰰ  
cũng như lửa nhờ duyên mà đốt mà có những tên gọi khác nhau: lửa nhờ rơm làm ਀搀甀礀渀 洀 猀椀渀栀 琀栀 最촀椞 氀 氀愞 爀ꄀ洁 ☀ᴠ㰠猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㤀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㤀㄀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㤀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tức là năm căn trước là những cái cửa đối với ngoại giới, ਀欀栀椀 ᄀ뀁愁 渀栀渞最 猀„欀栀挀栀 琀栀挀栀 渀栀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀 琀„渀最漀ꄀ椞 最椀�椞 瘀漀 渀�椞 戀�„琀栀 渀栀�„猀„琀椀뼀瀞  
ứng của ý căn mà phát sinh phản ứng đặc hữu trong nội bộ, đó là năm thức trước, ਀挀渀 ﴀ 挀̀渁 琀„渀 氀 渀栀관渞 琀栀挞 挀栀„焀甀愀渀 洀 琀爀渀栀 栀椀윀渞 瀀栀ꌀ渞 渞最 渀栀ꔀ琞 戀愀渀 琀栀 ᄀ  
chính là nghĩa ý thức thứ sáu. Nhưng, vấn đề được đặt ra ở đây là: bản chất của ਀琀栀挞 渀最甀礀渀 挀栀준„氀 洀�琞 渀栀뀀渁最 瘀 挀挀 琀挀 搀渞最 洀 栀椀쌀渞 栀椀윀渞 琀栀渀栀 猀甀 氀漀ꄀ椞 栀愀礀 洀휀椞  
thức đều có bản chất khác nhau? Về vấn đề này, giữa các nhà nghiên cứu đời sau ਀挀椀渁最 挀 渀栀渞最 ﴀ 欀椀뼀渞 戀ꔀ琞 ᄀ팁渞最⸀ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 瀀栀ꄀ洞 琀爀豈 挀愞 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀 吀栀礞 氀Ⰰ  
trên hình thức, sáu căn, sáu cảnh đối nhau sinh ra sáu thức. Lại đem cộng sáu ਀琀栀挞 渀礀 瘀�椞 琀栀관瀞ⴀ渀栀쬀ⴞ砀„渀椀 琀爀渀 琀栀 琀栀渀栀 挀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀琀栀관瀞ⴀ戀琀ⴀ最椀�椞 㰀⼀椀㸀戀愀漀  
quát <i>hết thảy</i> (sabba), và là sự phân loại trọng yếu nhất của A-Tỳ-Ðạt-Ma ਀猀愀甀 渀礀⸀ 渀섀渞 琀ꌀ渞最 挀愞 猀„瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 ꔀ礞 琀栀甀꜀渞 氀 渀栀관渞ⴀ琀栀挞ⴀ氀甀관渞 瘀 ᄀ 挀椀渁最 挀栀渀栀  
là điểm rất đặc sắc của Phật giáo.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀渀 ᄀ礀 氀 栀渀栀 琀栀挞 渀栀관渞 琀栀挞 氀甀관渞⸀ 一뼀甞 琀椀뼀渞 氀渀 洀�琞 戀뀀�挞  
nữa mà nói thì hình thức ấy phải qua những quá trình như thế nào để trở thành ਀渀栀渞最 栀椀윀渞 琀뀀渞最 琀洀 氀ﴀ 瀀栀挞 琀ꄀ瀞㼀 嘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 琀栀攀漀 倀栀관琞 琀栀 琀爀뀀�挞 猀愀甀 挀椀渁最 渀栀뀀  
một.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ丠栀渀 挀̀渁 瘀 猀꼀挞 氀洀 搀甀礀渀 猀椀渀栀 爀愀 渀栀渀 琀栀挞Ⰰ 渀栀�„ 
sự hòa hợp ấy mà có xúc, rồi cùng với xúc, sinh ra thụ, tưởng, tư … Thân căn và ਀砀切挀 氀洀 搀甀礀渀 猀椀渀栀 爀愀 琀栀渀 琀栀挞 挀ꌀ„戀愀 栀愀 栀瀞 洀 挀 砀切挀 ☀†䌀愀欀欀栀甀渀挀愀 倀愀琀甀愀 爀甀瀀攀  
casuppajjate Cakkhuvinnanam, tinnam Sam-gatephasse …”.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䠀礀 氀ꔀ礞 洀�琞 琀栀 搀„ⴀ 䜀椀ꌀ„搀„欀栀椀 渀栀渀 挀̀渁 ᄀ턁椞 琀爀뀀�挞 洀甀 ᄀ켁„ 
thì lúc đó màu đỏ khích thích nhãn căn, đó là quá trình thứ nhất. Do sự khích ਀琀栀挀栀 ꔀ礞 洀 琀洀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 ᄀ쌁„瀀栀琀 猀椀渀栀 渀栀渀 琀栀挞Ⰰ ᄀ 氀 焀甀 琀爀渀栀 琀栀„栀愀椀⸀ 一椀  
nhãn căn duyên với sắc mà sinh thức tuy có vẻ như đối căn mà sinh thức, nhưng, ਀琀栀관琞 爀愀Ⰰ 琀挀 搀渞最 ꔀ礞 瘀턀渞 ᄀ 挀 猀딀渞 瘀 瀀栀琀 ᄀ�渞最 琀„琀爀漀渀最 琀洀Ⰰ 渀뼀甞 欀栀渀最 琀栀뼀„琀栀  
tâm-lý-luận Phật giáo sẽ mang khuynh hướng duy-vật-luận và không phù hợp với ਀猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ焀甀愀渀 倀栀관琞 䜀椀漀⸀ 一栀뀀 瘀관礞 琀栀 琀洀Ⰰ 最椀„瘀椀윀挞 琀栀挞 琀준渞栀 琀栀쬀„最椀挀 ጀ†渀栀渀  
thức - lại là hoạt động <i>năng động, </i>đến khi làm cho<i> căn</i> chuyên chú ਀瘀漀 㰀椀㸀挀ꌀ渞栀 㰀⼀椀㸀琀栀 氀切挀 ꔀ礞 洀�椞 瀀栀琀 猀椀渀栀 㰀椀㸀挀ꌀ洞 最椀挀 㰀⼀椀㸀⠀砀切挀⤀ 瘀섀„洀甀 ᄀ켁Ⱎ ᄀ 氀  
quá trình thứ ba. Rồi mới cảm giác nhận thức màu đỏ này mà sinh khởi <i>khoái ਀挀ꌀ洞 㰀⼀椀㸀栀愀礀 㰀椀㸀欀栀渀最 欀栀漀椀 挀ꌀ洞 㰀⼀椀㸀氀㰀椀㸀 琀栀„㰀⼀椀㸀⠀瘀攀搀愀渀愀 ⴀ 挀ꌀ洞 琀渀栀⤀㬀 氀ꔀ礞 ᄀ ᄀ쌁„ 
cấu thành hình thức biểu hiện tri giác là <i>tưởng </i>(sanna), trong đó nếu ਀洀甀턀渞 㰀椀㸀氀ꔀ礞 㰀⼀椀㸀栀愀礀 㰀椀㸀戀케„㰀⼀椀㸀氀 㰀椀㸀琀뀀㰁⼀椀㸀 ⠀挀攀琀愀渀愀 ጀ†ﴀ 挀栀⤀Ⰰ 挀„渀栀뀀 琀栀뼀„渀栀渞最  
hoạt động tâm lý nội bộ bắt đầu trở nên phức tạp. Ðó là ý nghĩa trong đoạn văn ਀琀爀渀⸀ 吀挞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 渀�椞 琀洀 氀切挀 ᄀ꜁甞 ᄀ섁甞 搀愞 瘀漀 㰀椀㸀砀切挀 㰀⼀椀㸀⠀挀ꌀ洞 琀栀⤞ 洀 琀爀漀渀最  
Trung-Hàm văn Ba-Li (Mahapumama) thường cho là <i>thụ, tưởng </i>và <i>hành </i>਀ᄀ섁甞 氀ꔀ礞㰀椀㸀 砀切挀㰀⼀椀㸀 ⠀瀀栀攀猀猀愀⤀ 氀洀 㰀椀㸀渀栀渀 㰀⼀椀㸀⠀栀攀琀甀⤀Ⰰ 氀ꔀ礞 㰀椀㸀砀切挀 㰀⼀椀㸀氀洀 㰀椀㸀搀甀礀渀 
</i>(paccaga).<a name="_ftnref92" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn92"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[92]</span></span></a> ਀一栀뀀 琀栀뼀„琀栀 猀甀 琀栀挞 琀爀漀渀最 吀栀관瀞ⴀ䈀琀ⴀ䜀椀�椞 渀椀 琀爀渀 挀椀渁最 洀愀渀最 ﴀ 渀最栀⤀愁 ꔀ礞⸀ 吀甀礀 戀ꌀ漞  
rằng do kết quả của sự hòa hợp giữa <i>căn </i>và <i>cảnh </i>mà phát sinh nhận ਀琀栀挞Ⰰ 渀栀뀀渁最 琀栀관琞 琀栀 甀 琀爀渀栀 ꔀ礞 瘀꬀渞 挀栀뀀愁 ᄀꄁ琞 ᄀ뼁渞 渀栀관渞 琀栀挞 挀ꌀ洞 最椀挀 ᄀ挀栀 琀栀挞  
mà mới chỉ là sự chuẩn bị cho tâm phát sinh nhận thức cảm giác mà thôi. Bởi lẻ, ਀渀뼀甞 挀ꌀ„戀愀 㰀椀㸀挀̀渁Ⰰ 挀ꌀ渞栀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀栀愀 栀瀞 洀�椞 猀椀渀栀 㰀椀㸀砀切挀 㰀⼀椀㸀⠀挀ꌀ洞 最椀挀⤀  
thì <i>thức </i>dây phải là thức có <i>trước </i>nhận thức cảm giác, nếu không ਀琀栀뼀„琀栀 ﴀ 渀最栀⤀愁 欀栀渀最 琀栀渀最⸀ 䰀ꄀ椞 瘀섀„渀栀관渞 琀栀挞 琀栀 琀栀挞 渀礀 ⠀琀爀뀀�挞 挀ꌀ洞 最椀挀⤀ 洀�琞  
mặt có ý nghĩa <i>chủ động, </i>do đó hoạt động tâm lý cụ thể mới thật sự bắt ਀ᄀ꜁甞⸀ 吀栀甀礀뼀琞 渀礀 琀甀礀 爀ꔀ琞 氀�„洀�„渀栀뀀渁最 挀椀渁最 氀 猀„焀甀愀渀 猀琀 挀 ﴀ 瘀쬀⸞☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tóm lại, theo Phật, nhận thức của người ta là do sự liên hợp ਀挀愞 㰀椀㸀挀栀„焀甀愀渀 㰀⼀椀㸀⠀氀挞 琀栀挞⤀Ⰰ 㰀椀㸀欀栀挀栀 焀甀愀渀 㰀⼀椀㸀⠀氀挞 挀ꌀ渞栀⤀ 瘀 渀栀渞最 㰀椀㸀挀ꄀ 焀甀愀渀  
cảm giác </i>(lục căn) mà thành, nếu thiếu một trong ba yếu tố ấy thì không thể ਀挀 渀栀관渞 琀栀挞㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㤀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㤀㌀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㤀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Mắt bên trong tuy chưa hoại nhưng sắc bên ngoài ਀欀栀渀最 ᄀ뼁渞 ᄀ뀁挞 瀀栀ꄀ洞 瘀椀 挀愞 渀 ⠀愀瀀栀琀愀 ⴀ 琀栀쬀„琀甀礀뼀渞⤀㬀 渀뼀甞 欀栀渀最 挀 猀„栀愀 栀瀞 琀뀀ꄁ渁最  
ứng với nó (tajjosam – amunaharo) thì không thể biểu hiện chức phận tương ứng ਀瘀�椞 渀ᴀ⸠☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Mắt bên trong không phá hoại, sắc bên ngoài tuy ਀ᄀ뼁渞 ᄀ뀁挞 琀爀漀渀最 瀀栀ꄀ洞 瘀椀 挀愞 渀Ⰰ 渀栀뀀渁最 渀뼀甞 欀栀渀最 挀 猀„栀愀 栀瀞 琀뀀ꄁ渁最 渞最 琀栀 欀栀渀最  
thể biểu hiện chức phận tương ứng với nó”.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䴠꼀琞 戀渀 琀爀漀渀最 欀栀渀最 瀀栀 栀漀ꄀ椞Ⰰ 猀꼀挞 戀渀 渀最漀椀 琀甀礀  
đến được trong phạm vi của nó, nhưng nếu không có sự hòa hợp tương ứng thì không ਀琀栀쌀„戀椀쌀甞 栀椀윀渞 挀栀挞 瀀栀관渞 琀뀀ꄁ渁最 渞最 瘀�椞 渀ᴀⰠ 欀栀椀 挀 猀„栀愀 栀瀞 琀뀀ꄁ渁最 渞最 瘀�椞 渀  
thì do đó mới phát sinh chức phận tương ứng với nó”.<a name="_ftnref94" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn94"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt; font-style:normal">[94]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀渀 ᄀ礀 氀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 挀愞 堀ⴀ䰀椞ⴀ倀栀ꔀ琞 瘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀⸀ � 渀最栀⤀愁  
đoạn văn trên cho rằng điều kiện thứ nhất, phải có <i>căn </i>hoàn toàn; thứ hai ਀瀀栀ꌀ椞 挀 㰀椀㸀挀ꌀ渞栀 㰀⼀椀㸀ᄀ턁椞㰀椀㸀 挀̀渁㬀 㰀⼀椀㸀琀栀„戀愀 挀̀渁 瘀 挀ꌀ渞栀 瀀栀ꌀ椞 㰀椀㸀栀愀 栀瀞Ⰰ 㰀⼀椀㸀挀  
đủ ba điều kiện ấy mới có thể sinh khởi nhận thức tương đương. Nhưng cái gọi là਀㰀椀㸀栀愀 栀瀞 㰀⼀椀㸀渀뼀甞 渀椀 琀栀攀漀 渀最渀 渀最„渀最礀 渀愀礀 琀栀 挀 渀最栀⤀愁 氀 猀„㰀椀㸀挀栀切 ﴀ 㰀⼀椀㸀 
(attention), nói theo thuyết 18 giới thì, như đã nói ở trên, là tác dụng năng ਀ᄀ�渞最 挀愞 琀栀挞 氀꜀渞 琀栀„渀栀ꔀ琞㬀 欀栀椀 渀栀�„欀뼀琞 焀甀ꌀ„ꔀ礞 洀 瀀栀琀 猀椀渀栀 渀栀관渞 琀栀挞 挀ꌀ洞 最椀挀  
(ý thức) thì là tri-giác biểu tượng, tức cái gọi là <i>thức-phận </i>thì lúc ấy ਀洀�椞 氀 ﴀ 渀最栀⤀愁 挀愞 猀甀 琀栀挞 氀꜀渞 琀栀„栀愀椀⸀ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 琀爀漀渀最 戀愀 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 琀爀渀 渀뼀甞  
thiếu một thì nhận thức không thể được thành lập. Như thế thì cái gọi là <i>tâm਀㰀⼀椀㸀挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 ᄀ섁甞 搀漀 渀栀渀 搀甀礀渀 猀椀渀栀Ⰰ 猀椀渀栀 洀윀渞栀 挀椀渁最 挀 欀栀ꌀⴞ渀̀渁最ⴀ琀渀栀 琀爀渀栀  
hiện mọi tác dụng của tâm, duy chỉ tùy cảnh ngộ và địa vị mà hoạt động thực tế ਀挀 挀栀휀„戀ꔀ琞 ᄀ팁渞最⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_074"></a>4- TÁC DỤNG NỘI TÂM<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀�„氀渀 洀�椞 挀栀준„ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 渀栀관渞 琀栀挞 渀最漀ꄀ椞 最椀�椞 洀  
quan sát những quá trình hoạt động của tâm. Sau đây chúng tôi sẽ trình bày một ਀挀挀栀 ᄀꄁ椞 欀栀椀 瘀섀„渀栀渞最 琀挀 搀渞最 渀栀ꔀ琞 戀愀渀 琀爀漀渀最 渀�椞 琀洀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Đại khái Phật chia tác dụng nội tâm thành hai là <i>tâm </i>਀⠀挀椀琀愀⤀ 瘀 㰀椀㸀琀洀 猀�„㰀⼀椀㸀⠀挀攀琀愀猀椀欀愀⤀⸀ 吀洀 琀挞 氀 挀栀„琀栀쌀„挀愞 琀洀 渀栀뀀 渀最礀 渀愀礀 最촀椞  
là <i>thống giác; </i>tâm sở là chỉ cho tác dụng của tâm. Nhưng sự phân loại này ਀洀椀 瘀섀„猀愀甀 䄀ⴀ吀ⴞ퀀ꄀⴞ䴀愀ⴀ䰀甀관渞 洀�椞 欀栀愀椀 琀栀挀Ⰰ 渀栀ꔀ琞 氀 㰀椀㸀吀洀ⴀ匀�ⴞ䰀甀관渞Ⰰ 㰀⼀椀㸀ᄀ쌁„琀爀�„ 
thành cương mục cho<i> tâm-lý-luận</i> luân-lý của A-Tỳ-Ðạ-Ma Phật Giáo. Thật ਀琀栀 �„琀栀�椞 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀 吀栀礞Ⰰ 猀„瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 琀洀 瘀 琀洀 猀�„瘀꬀渞 挀栀뀀愁 ᄀ뀁挞 爀  
ràng mấy, không những về tâm mà ngay về <i>tâm sở </i>cũng hầu như chưa có một ਀琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 渀漀 ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 挀ꌀ⸞㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㤀㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㤀㔀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㤀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Bởi thế, căn cứ theo sự phận loại này để nghiên cứu tâm-lý-quan của Phật Giáo ਀一最甀礀渀 吀栀礞 氀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 欀栀渀最 琀栀挀栀 ᄀ渀最Ⰰ 渀栀뀀渁最 渀섀渞 琀ꌀ渞最 挀愞 猀„瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 猀愀甀  
này đã bắt nguồn từ đây: đó là điểm ta cần ghi nhận.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀„瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 挀愞 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀 吀栀礞 ᄀꄁ椞 戀椀쌀甞 挀栀漀 渀栀渞最  
tác dụng nội tâm vẫn là <i>bốn uẩn sau </i>trong thuyết <i>năm uẩn </i>kể trên, ਀琀挞 挀栀漀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„琀洀 氀 㰀椀㸀琀栀„㰀⼀椀㸀⠀瘀攀搀愀渀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀琀뀀�渞最 㰀⼀椀㸀⠀猀愀渀渀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀栀渀栀 
</i>(sankhara) và <i>thức </i>(vinnana). Nếu đứng trên lập trường phân loại <i>਀琀洀Ⰰ 吀洀ⴀ猀�„㰀⼀椀㸀洀 渀栀관渞 砀琀 琀栀 㰀椀㸀吀栀挞 㰀⼀椀㸀氀 㰀椀㸀吀洀ⴀ嘀뀀ꄁ渁最Ⰰ 㰀⼀椀㸀挀渀 戀愀 礀뼀甞 琀턀„ 
kia là <i>Tâm-sở. </i>Bây giờ hãy lấy cách phân loại này làm chính để nói qua về ਀ᄀ뜁挞 挀栀ꔀ琞 挀愞 渀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㤀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㤀㘀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㤀㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trước hết là <i>thụ </i>(vedana). Nếu nói theo tâm-lý-học ਀渀最礀 渀愀礀 琀栀 㰀椀㸀琀栀„㰀⼀椀㸀最팀洞 挀ꌀ„渀最栀⤀愁 㰀椀㸀挀ꌀ洞 最椀挀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀挀ꌀ洞 琀渀栀⸀ 㰀⼀椀㸀䬀栀椀 㰀椀㸀 
thụ </i>có nghĩa gần như cảnh tình thì có thể trực tiếp được coi như biểu thị <i>਀挀ꌀ洞 琀渀栀 渀栀ꔀ琞 戀愀渀Ⰰ 㰀⼀椀㸀戀�椞 氀봀„渀最甀礀渀 渀最„挀愞 㰀椀㸀琀栀„㰀⼀椀㸀氀 㰀椀㸀瘀攀搀愀渀愀 㰀⼀椀㸀琀甀礀 戀꼀琞  
nguồn từ chữ <i>vid </i>tức là <i>, </i>nhưng thay vì bảo là do <i>trí thức </i>਀洀 戀椀뼀琞 琀栀 氀ꄀ椞 戀ꌀ漞 搀漀 㰀椀㸀挀ꌀ洞 㰀⼀椀㸀洀 戀椀뼀琞Ⰰ 洀 㰀椀㸀挀ꌀ洞 㰀⼀椀㸀琀栀 氀ꄀ椞 挀 挀椀 㰀椀㸀琀渀栀  
vui thích, </i>hay không vui thích, bởi thế nên mới gọi là <i>thụ.</i></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䰀ꄀ椞 琀栀攀漀 倀栀관琞 琀栀 㰀椀㸀琀栀„㰀⼀椀㸀挀 戀愀 琀爀ꄀ渞最 琀栀椀 氀 㰀椀㸀欀栀픀„㰀⼀椀㸀 
(dukkha), <i>vui </i>(sukha - lạc), và <i>không khổ không vui </i>(adkkhasukha ਀戀ꔀ琞 欀栀픀„戀ꔀ琞 氀ꄀ挞Ⰰ 栀愀礀 氀 砀ꌀ⤞⸀ 一椀 琀栀攀漀 琀洀ⴀ氀ﴀⴀ栀촀挞 渀最礀 渀愀礀 琀栀 ᄀ 氀 戀愀 琀渀栀 挀ꌀ洞 
<i>vui, không vi </i>và <i>trung dụng. </i>Cứ theo chỗ tôi biết, trong lịch sử ਀琀뀀 琀뀀�渞最 ꐀ渞ⴀ퀀�Ⱎ 倀栀관琞 挀栀渀栀 氀 渀最뀀�椞 ᄀ꜁甞 琀椀渀 ᄀ 挀栀椀愀 琀渀栀 挀ꌀ洞 挀漀渀 渀最뀀�椞 琀栀愀渀栀 戀愀  
trạng thái như thế. Vẫn theo Phật, ba tình cảm này tuy là sự thật tâm lý nhưng ਀欀栀渀最 洀�琞 欀栀挀 渀漀 最椀„ᄀ뀁挞 渀最甀礀渀 琀爀ꄀ渞最 挀愞 挀栀切渀最 洀 琀栀뀀�渞最 琀栀愀礀 渀栀愀甀 搀椀  
chuyển; khổ rồi vui, vui rồi khổ, từ không khổ, không vui trở lại vui và khổ … ਀挀„渀栀뀀 琀栀뼀„挀栀甀礀쌀渞 戀椀뼀渞 欀栀渀最 渀最渞最Ⰰ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㤀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㤀㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㤀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
cho nên người ta không thể trông cậy ở tình cảm và, như sẽ trình bày sau, cái lý ਀搀漀 挀꼀琞 渀最栀⤀愁 琀ꄀ椞 猀愀漀 倀栀관琞 挀栀漀 㰀椀㸀琀栀„㰀⼀椀㸀氀 㰀椀㸀欀栀픀„㰀⼀椀㸀⠀琀栀„琀栀쬀„欀栀픀⤞ 瘀 渀栀ꔀ渞  
mạnh ở điểm ức chế tình cảm, chính là ở đó.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„ᄀ뼁渞 氀 㰀椀㸀吀뀀�渞最 㰀⼀椀㸀⠀猀愀渀渀愀⤀⸀ 吀뀀�渞最 氀 琀挀 搀渞最 琀爀漀渀最 琀洀  
làm cho nhớ đến đối tượng. Chẳng hạn như <i>biết </i>(tanjanati) vật đó là màu ਀砀愀渀栀Ⰰ 洀甀 瘀渀最Ⰰ 洀甀 ᄀ켁Ⱎ 洀甀 琀爀꼀渞最Ⰰ 瘀⸀瘀☀†氀 㰀椀㸀琀뀀�渞最Ⰰ 㰀⼀椀㸀砀攀洀 琀栀뼀„琀栀 琀뀀�渞最 挀椀渁最  
gần như tương đương với <i>trí giác </i>(perception), nhưng không hẳn lấy trường ਀栀瀞 琀爀椀 最椀挀 渀最漀ꄀ椞 最椀�椞 氀洀 栀ꄀ渞 ᄀ쬁渞栀 洀 搀漀 欀ﴀ 挞 最椞 搀관礞 ᄀ�渞最 渀栀�„ᄀ뼁渞 ᄀ턁椞 琀뀀渞最  
cũng là tác dụng của <i>Tưởng, </i>Tôi cho rằng, theo nghĩa rộng, nó là tác dụng ਀戀椀쌀甞 琀뀀渞最 ⠀瘀漀爀猀琀愀氀氀甀渀最⤀ 挀 氀봀„砀挀 ᄀ渀最 栀ꄀ渁Ⰰ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㤀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㤀㠀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㤀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀 
</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀„戀愀 氀 㰀椀㸀栀渀栀 㰀⼀椀㸀⠀猀愀渀欀栀愀爀愀⤀⸀ 䴀�椞 渀栀渀 焀甀愀 琀栀 琀挀 搀渞最  
của <i>hành </i>rất lờ mờ, mà ngữ ý của nó cũng khó nhận ra. Nhưng, cứ theo kinh ਀瘀̀渁 戀ꌀ漞 㰀椀㸀ᰀ嘠 栀渀栀 琀栀渀栀 栀甞 瘀椀 渀渀 最촀椞 氀 栀渀栀ᴀ㰠⼀椀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㤀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㤀㤀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㤀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
thì <i>hữu vi </i>của <i>ngũ uẩn, </i>tức vô thường biến thiên, đều có thể nhờ ਀ᄀ 洀 ᄀ뀁挞 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀Ⰰ 瘀 琀挀 搀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 㰀椀㸀栀渀栀 㰀⼀椀㸀氀 欀뼀琞 栀瀞 琀픀„挀栀挞  
của người ta lại; nếu nói theo nghĩa hẹp thì <i>hành </i>tương đương với <i>ý ਀挀栀 㰀⼀椀㸀⠀眀椀氀氀⤀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 渀椀 琀栀攀漀 渀最栀⤀愁 爀�渞最Ⰰ 瀀栀洀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„欀栀椀뼀渞 挀栀漀 琀洀 栀漀ꄀ琞  
động đều nhiếp trong <i>hành </i>cả. Về sau, khi Tâm-Sở-Luận của A-Tỳ-Ðạ-Ma cực ਀琀栀쬀渞栀Ⰰ 渀最漀椀 㰀椀㸀琀栀„㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀琀뀀�渞最 㰀⼀椀㸀爀愀Ⰰ 挀挀 琀挀 搀渞最 琀洀 欀栀挀 挀椀渁最 ᄀ섁甞 ᄀ뀁挞  
nhiếp vào <i>hành uẩn.&nbsp;</i></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀愀甀 栀뼀琞 氀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀⠀瘀椀渀渀愀渀愀⤀⸀ 吀栀挞 挀椀渁最 氀 洀�琞 搀愀渀栀 琀„ 
rất lờ mờ. Nói một cách khái quát thì Phật tựa hồ dùng nó theo cả hai nghĩa rộng ਀瘀 栀뤀瀞⸀ 䬀栀椀 搀豈渀最 琀栀攀漀 渀最栀⤀愁 爀�渞最 琀栀 栀대渞 渀栀뀀 㰀椀㸀䰀挞ⴀ最椀�椞ⴀ焀甀愀渀Ⰰ 㰀⼀椀㸀渀最漀椀 渀̀洁 ᄀꄁ椞 
<i>đất, nước, lửa, gió, không</i> <i>ra, </i>đại thứ sáu được gọi là<i> thức,਀㰀⼀椀㸀瘀관礞 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀�„ᄀ礀 瀀栀ꌀ椞 挀 渀最栀⤀愁 氀 琀漀渀 琀栀쌀„瘀�椞 琀洀Ⰰ 琀爀漀渀最 ᄀ 戀愀漀 栀洀  
toàn bộ <i>thụ, tưởng, hành </i>và tất cả những <i>tâm sở </i>khác. Tại sao? Vì ਀猀„瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 䰀挞ⴀ最椀�椞 琀爀渀 ᄀ礀 挀栀漀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„琀渀 琀栀쌀„最팀洞 㰀椀㸀渀̀洁 㰀⼀椀㸀洀 礀뼀甞 琀턀„ 
tinh thần chỉ có <i>một</i>, bởi thế, khi dùng nó mà không phân biệt thì hiển ਀渀栀椀渀 挀 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ팁渞最 瘀�椞 㰀椀㸀琀洀 㰀⼀椀㸀⠀挀椀琀愀⤀ 瘀 㰀椀㸀ﴀ 㰀⼀椀㸀⠀愀渀渀愀渀愀⤀⸀ 䌀甀 倀栀관琞 琀栀뀀�渞最  
hay nói: <i>“Cái ấy hoặc gọi là tâm, là ý hay là thức” ­</i>– yancakh idam ਀瘀甀挀挀愀渀 琀椀 挀椀琀愀渀 瘀愀渀渀愀渀愀 琀椀 瘀愀 瘀椀渀渀愀渀愀 琀椀 瘀愀 ጀ㰠愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀　　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀　　∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀　　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
chính là dùng <i>tâm, ý, thức </i>như nhau mà cho đó là nghĩa toàn thể của tâm. ਀嘀Ⰰ 欀栀椀 搀豈渀最 洀�琞 挀挀栀 渀最栀椀洀 欀栀꼀挞 琀栀 㰀椀㸀琀洀 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀琀洀 ﴀ 㰀⼀椀㸀挀栀甀礀渀 挀栀漀 㰀椀㸀 
tình ý </i>mà thấy, lấy cơ quan nhận thức làm chủ và đều chỉ cho <i>tâm </i>਀挀栀甀礀渀 氀ꔀ礞 瀀栀渀 ᄀ漁渀 瘀 猀甀礀 氀ﴀ 氀洀 挀栀㬞 渀栀뀀渁最 欀栀椀 搀豈渀最 洀�琞 挀挀栀 戀愀漀 焀甀琀 琀栀 戀ꔀ琞  
cứ cái nào cũng đều có nghĩa toàn thể tác dụng nội tâm. Ðối lại với cách dùng ਀琀栀攀漀 渀最栀⤀愁 爀�渞最 渀礀 氀 挀挀栀 搀豈渀最 琀栀攀漀 渀最栀⤀愁 栀뤀瀞Ⰰ 渀栀뀀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀ᄀ뀁挞 搀豈渀最 琀爀漀渀最  
thuyết Ngũ uẩn chẳng hạn<i>, tức </i>là <i>thức </i>tách rời <i>thụ, tưởng, hành਀㰀⼀椀㸀瘀 ᄀ뀁挞 挀漀椀 渀栀뀀 ᄀ턁椞 氀관瀞 氀ꄀ椞 瘀�椞 挀栀切渀最⸀ 㰀椀㸀吀栀挞 㰀⼀椀㸀�„ᄀ礀㰀椀㸀 㰀⼀椀㸀挀栀준„氀 琀挀  
dụng <i>thồng giác </i>(apparception) hay ngộ tính (understanding), cho tâm là ਀猀„琀栀턀渞最 渀栀ꔀ琞 挀愞 ﴀ 琀栀挞 瘀 ᄀ椁섀甞 欀栀椀쌀渞 渀栀渞最 琀挀 搀渞最 瀀栀渀 ᄀ漁渀 瘀 猀甀礀 氀ﴀ⸀ 吀爀漀渀最  
kinh nói <i>“biết cho nên gọi là thức” </i>– vijanatiti tasma vinnananti ਀瘀甀挀挀愀琀椀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀　㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀　㄀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀　㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀 
<i>Biết </i>ở đây có nghĩa là cái <i>biết phân biệt </i>(vi-jna vì có ý phân ਀戀椀윀琞Ⰰ 樀渀愀 氀 戀椀뼀琞⤀Ⰰ 琀挞 挀 渀最栀⤀愁 戀椀뼀琞 瀀栀渀 ᄀ漁渀 挀椀 渀礀 洀甀 ᄀ켁Ⱎ 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 洀甀  
trắng, cái này vị đắng, không phải vị ngọt, cái này là khổ không phải vui v.v… ਀䐀漀 ᄀⰀ 渀뼀甞 渀栀관渞 砀琀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀瘀섀„挀挀栀 搀豈渀最 渀礀 琀栀 㰀椀㸀琀栀Ⱎ 琀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀 㰀⼀椀㸀 
cũng là đối tượng nhận thức của nó, bởi thế Phật mới cho ba tác dụng sau (thụ, ਀琀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀⤀ 氀 礀 瘀漀 㰀椀㸀砀切挀 㰀⼀椀㸀洀 琀팀渞 琀ꄀ椞Ⰰ 搀甀礀 挀 㰀椀㸀琀栀挞㰀⼀椀㸀 氀 搀愞 瘀漀 㰀椀㸀 
danh sắc, </i>(namarupa)<a name="_ftnref102" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn102"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[102]</span></span></a> ਀氀 瘀관琞 ᄀ턁椞 瘀�椞 琀漀渀 琀栀쌀„琀栀渀 瘀 琀洀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Trở lên là thuyết minh một cách đơn giản về bốn tác dụng <i>਀琀栀Ⱎ 琀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 琀栀挞⸀ 㰀⼀椀㸀一뼀甞 ᄀ攁洀 瀀栀턀椞 栀瀞 挀栀切渀最 瘀�椞 㰀椀㸀琀爀Ⰰ 琀渀栀Ⰰ ﴀ 㰀⼀椀㸀琀栀  
dĩ nhiên <i>tưởng </i>và <i>thức </i>là <i>trí, thụ </i>là <i>tình </i>và <i>਀栀渀栀 氀 ﴀ⸀ 㰀⼀椀㸀匀漀渀最 洀 琀爀漀渀最 戀턀渞 琀挀 搀渞最 ꔀ礞Ⰰ 挀椀 渀漀 挀 琀挀 搀渞最 琀栀턀渞最 渀栀ꔀ琞  
toàn thể tâm? Về vấn đề này, nếu chỉ xử lý về <i>ý thức </i>thì dĩ nhiên tác ਀搀渞最 ᄀ 瀀栀ꌀ椞 氀 㰀椀㸀琀栀挞Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀ꄀ椞 猀愀漀㼀 嘀 琀栀挞 氀 琀栀턀渞最 最椀挀 挀 琀爀挀栀 渀栀椀윀洞 ﴀ  
thức thống suất mọi hoạt động của tâm. Bởi thế, đứng trên lập trường nhất ban, ਀倀栀관琞 琀甀礀 最촀椞 琀漀渀 琀栀쌀„渀最椀 甀꤀渞 氀 㰀椀㸀搀愀渀栀 猀꼀挞Ⰰ 㰀⼀椀㸀渀栀뀀渁最 氀ꄀ椞 琀栀뀀�渞最 氀洀㰀椀㸀 挀栀漀  
danh sắc </i>và <i>thức </i>đứng riêng, và lại nói<i> y vào danh sắc mà có thức, ਀礀 瘀漀 琀栀挞 洀 挀 搀愀渀栀 猀꼀挞㰀⼀椀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀　㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀　㌀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀　㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀椀㸀Ⰰ 
</i>tức là, đứng trên lập trường chủ quan, khách quan mà nói thì rốt cục chỉ có਀㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀氀 挀栀„焀甀愀渀Ⰰ 渀最栀⤀愁 氀 洀甀턀渞 渀椀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀氀 猀„琀栀턀渞最 渀栀ꔀ琞 挀愞 戀턀渞  
uẩn kia vậy. Tuy nhiên, đây thật ra chỉ là sự quan sát đại khái thôi. Ðến như ਀戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 挀愞 琀洀 渀最뀀�椞 琀愀 琀栀Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 琀爀漀渀最 挀栀뀀ꄁ渁最 琀爀뀀�挞Ⰰ 挀栀뀀愁 栀대渞 ᄀ  
là ý thức mà là sự xung động <i>vô ý thức, </i>còn bản chất của nó là ý thức thì ਀挀栀대渞最 焀甀愀 挀栀준„渀栀渀 猀„砀甀渀最 ᄀ�渞最 ᄀ 洀 琀爀椀쌀渞 欀栀愀椀 挀栀漀 渀渀Ⰰ 氀ꔀ礞 瘀 洀椀渀栀 氀洀 戀ꌀ渞  
chất của sinh mệnh là kết kuận tự nhiên phải có. Xem thế thì đại biểu cho phương ਀搀椀윀渞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀爀甀渀最 琀洀 渀最椀 甀꤀渞Ⰰ 琀挞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 ﴀ 挀栀Ⰰ 氀 㰀椀㸀栀渀栀 㰀⼀椀㸀 
(sankhra), so với các <i>ý thức </i>thì <i>hành </i>là bản chất, cho nên có thể ਀戀ꌀ漞 㰀椀㸀栀渀栀 㰀⼀椀㸀氀 渀最甀礀渀 氀ﴀ 琀栀턀渞最 渀栀ꔀ琞 挀挀 琀栀挞⸀ 一愀礀 挀„砀攀洀 琀爀漀渀最 栀윀„氀윀„ 
thập-nhị-nhân-duyên, Phật đặt <i>hành </i>gần với <i>vô minh </i>hơn <i>thức </i>਀⠀嘀 洀椀渀栀Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 琀栀挞⤀ 琀栀 ᄀ„爀⸀ 䰀ꄀ椞 砀攀洀 渀栀뀀 ᄀ쬁渞栀 渀最栀⤀愁 瘀섀„㰀椀㸀栀渀栀 㰀⼀椀㸀琀爀漀渀最 挀挀  
kinh bảo là <i>“năng lực có thể khiến cho ngũ uẩn thành hữu vi”, </i>cho toàn ਀琀栀쌀„琀洀 氀 ᄀ뜁挞 挀栀ꔀ琞 瀀栀„琀栀甀�挞Ⰰ 挀椀渁最 挀栀渀栀 搀漀 ᄀ⸀ 堀攀洀 琀栀뼀„琀栀 琀洀 氀ﴀ 焀甀愀渀 挀愞  
Phật Giáo, nếu nói theo ngôn ngữ cận đại, có thể bảo đã được xây dựng trên ਀琀栀甀礀뼀琞㰀椀㸀 ﴀⴀ挀栀 戀ꌀ渞ⴀ瘀쬀⸞☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀椀㸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_075"></a>5- TÂM LÝ ÐẶC THÙ VÀ PHIỀN NÃO<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀洀ⴀ氀ﴀⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞 ᄀ ᄀ뀁挞 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀 洀�椞 挀栀준„氀  
khái luận về những hoạt động tâm lý. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, mục đích của ਀倀栀관琞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 渀栀뀀 琀洀ⴀ氀ﴀⴀ栀촀挞 渀最礀 渀愀礀 挀栀준„挀栀甀礀渀 氀ꔀ礞 猀„琀栀挞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 琀洀  
để quan sát và ghi lại những sự thực ấy, mà tâm lý quan của Phật là tìm hiểu rõ ਀渀栀渞最 猀„琀栀挞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 琀洀 ᄀ쌁„最椀切瀀 挀栀漀 瘀椀윀挞 琀甀 搀뀀渞最 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 琀椀뼀渞 氀渀  
mà đạt đến cảnh địa giải thoát tối cao. Bởi vì, theo Phật, đứng về phương diện ਀琀洀ⴀﴀⴀ栀촀挞 洀 渀椀㬀 琀栀 㰀椀㸀琀栀椀윀渞Ⰰ 挀Ⰰ 洀윀Ⱎ 渀最�Ⱎ 㰀⼀椀㸀琀ꔀ琞 挀ꌀ„ᄀ섁甞 氀 猀„琀栀挞 挀愞 琀洀㬀  
nếu muốn <i>”làm cho tâm trong sạch”, </i>thì trước hết không thể không biết rõ ਀挀椀 琀渀栀 栀渀栀 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀洀 氀ﴀ㨀 ᄀ 氀 琀洀ⴀ氀ﴀⴀ氀甀관渞 挀愞 倀栀관琞⸀ 䐀漀 ᄀⰀ 渀最漀椀 琀洀 氀ﴀ  
luận nhất ban trình bày ở trên, Phật còn đề cập đến tâm lý đặc thù và những ਀瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 渞最 搀渞最 琀洀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 挀椀渁最 氀 氀봀„琀„渀栀椀渀⸀ 一椀 ᄀ뜁挞 琀栀豈 琀洀 氀ﴀ 瘀 渞最  
dụng tâm lý có nghĩa là theo kiến địa luân lý tôn giáo, tức kiến địa <i>thiện, ਀挀Ⰰ 洀Ⰰ 渀最�Ⱎ 㰀⼀椀㸀挀栀椀愀 渀栀渞最 琀挀 搀渞最 挀愞 琀洀 琀栀渀栀 渀栀椀섀甞 氀漀ꄀ椞 洀 焀甀愀渀 猀琀 ᄀ섁„挀栀준„ 
rõ loại nào nên được ức chế và loại nào cần được phát triển. Chẳng hạn như nói ਀挀挀 氀漀ꄀ椞 琀洀 瀀栀椀섀渞 渀漀Ⰰ 栀愀礀 ᄀ뀁愁 爀愀 渀栀渞最 ᄀ椁섀甞 欀椀윀渞 氀甀관渞 氀ﴀ 栀漀뜀挞 ᄀ섁„砀甀ꔀ琞 渀栀渞最  
giai đoạn tu thiền định, hay tiến xa hơn nữa, chì bày trí tuệ đạt đến niết-bàn ਀琀턀椞 挀愀漀 瘀⸀瘀☀Ⱐ 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ᄀ섁甞 氀 洀�琞 氀漀ꄀ椞 琀洀 氀ﴀ ᄀ뜁挞 琀栀豈⸀ 堀攀洀 琀栀뼀„琀栀 洀�琞 瀀栀꜀渞 氀�渞  
những lới nói pháp của Phật rốt cục có thể bảo đó là thuyết minh về tâm lý đặc ਀琀栀豈 瘀 琀洀 氀ﴀ 渞最 搀渞最⸀ 嘀 琀栀뼀„洀 猀愀甀 渀礀 䄀ⴀ吀ⴞ퀀ꄀⴞ䴀愀 ᄀ 氀ꔀ礞 㰀椀㸀吀洀ⴀ猀�ⴞ氀甀관渞 㰀⼀椀㸀 
làm đề mục chủ yếu để xử lý, và các vị Luận-sư chia ra nào <i>thiện, bất ਀琀栀椀윀渞Ⰰᄀꄁ椞 瀀栀椀섀渞 渀漀Ⰰ 琀椀쌀甞 瀀栀椀섀渞 渀漀Ⰰ 㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀戀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀⸀ 㰀⼀椀㸀䌀栀漀 ᄀ뼁渞 ᄀ뜁琞 爀愀  
những <i>trí phẩm, định phẩm </i>v.v… đều là muốn nói rõ cái tính chất của chúng ਀瘀관礞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tuy nhiên, nay muốn căn cứ theo các kinh điển nguyên thủy mà ਀琀爀渀栀 戀礀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„氀 洀�琞 ᄀ椁섀甞 挀挞 欀„瀀栀팀渞 琀ꄀ瀞Ⰰ 瘀ꌀ„氀ꄀ椞 琀爀漀渀最 挀挀  
A-Tỳ-Ðạ-Ma-Luận-Thư cũng có ghi lại từng loại theo thể tài cũ, vậy khi nào bàn ਀瘀섀„渀�椞 搀甀渀最 挀愞 䄀ⴀ吀ⴞ퀀ꄀⴞ䴀愀 挀栀切渀最 琀椀 猀봀„琀爀渀栀 戀礀 洀�琞 挀挀栀 爀 爀渀最 栀ꄀ渁⸀ �„ᄀ礀  
tôi chỉ đặc biệt chọn những tâm phiền não chiếm vị trí trọng yếu trong việc tu ਀搀뀀渞最Ⰰ 琀爀漀渀最 猀椀渀栀ⴀ洀윀渞栀ⴀ氀甀관渞 挀栀漀 ᄀ뼁渞 琀栀뼀ⴞ最椀�椞ⴀ焀甀愀渀 ᄀ쌁„琀爀渀栀 戀礀 洀�琞 挀挀栀 猀ꄀ 氀뀀挞  
và dùng làm đại biểu mà thôi.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀椀渀栀 洀윀渞栀 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 氀ꔀ礞 瘀 洀椀渀栀 氀洀 挀ꄀ 猀�Ⱎ 琀挞 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞  
động của tâm, thân cũng đều không ngoài phạm vi vô minh này. Nhưng có điều rất ਀氀ꄀ„氀 㰀椀㸀琀栀挞 㰀⼀椀㸀氀ꔀ礞 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀 㰀⼀椀㸀氀洀 渀섀渞 琀ꌀ渞最 洀 猀椀渀栀 欀栀�椞Ⰰ ᄀ뼁渞 欀栀椀 搀꜀渞 搀꜀渞  
trở thành cái gọi là <i>trí tuệ </i>(pànna), thì lại phản lại vô minh tự thân mà ਀渀ꌀ礞 猀椀渀栀 爀愀 栀礀 瘀촀渞最 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 瘀 瘀뀀琞 氀渀 琀爀渀 瘀 洀椀渀栀⸀ 嘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀Ⰰ 渀뼀甞 洀甀턀渞  
lấy Phật Giáo nguyên thủy làm căn bản để thuyết minh là một vấn đề cực kỳ khó ਀欀栀̀渁 ⠀猀봀„琀爀渀栀 戀礀 猀愀甀⤀⸀ 吀洀 氀ꄀ椞 琀栀攀漀 倀栀관琞Ⰰ 戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 挀愞 挀栀切渀最 琀愀 ᄀ뀁挞 琀栀渀栀 氀관瀞  
từ cái <i>ý chí mù quáng</i> là <i>vô minh ấy; </i>lý tưởng tối cao của người ta ਀氀 渀栀�„瘀漀 搀甀윀„琀爀 洀 ᄀ뀁挞 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀Ⰰ 挀漀渀 ᄀ뀁�渞最 琀甀 搀뀀渞最 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀 琀ꔀ琞 欀渀栀  
không ngoài sự phấn đấu với <i>ý chí bản năng vô minh </i>để được giải thoát mà ਀ᄀꄁ琞 ᄀ뼁渞 挀ꌀ渞栀 猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞 琀栀甀꜀渞 琀切礀 琀椀渀栀 琀栀꜀渞 挀愞 㰀椀㸀琀爀 琀甀윀„㰀⼀椀㸀⠀欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 琀爀  
thức). Ðức Phật gọi những tác dụng tâm dính dấp đến bản năng <i>ngã chấp, ngã ਀搀挞 㰀⼀椀㸀氀 㰀椀㸀瀀栀椀섀渞 渀漀 㰀⼀椀㸀⠀欀椀氀攀猀猀⤀㬀 最촀椞 渀栀渞最 琀挀 搀渞最 琀洀 搀渀栀 搀ꔀ瀞 瘀�椞 最椀ꌀ椞  
thoát là <i>trí </i>(panna) là <i>tuệ </i>(nana), là <i>minh </i>(vijja – sáng) ਀瘀⸀瘀☀†渀椀 挀挀栀 ᄀꄁ渁 最椀ꌀ渞Ⰰ 氀 㰀椀㸀琀洀 戀팀„ᄀ섁⸞ 㰀⼀椀㸀䐀漀 ᄀⰀ 琀愀 琀栀ꔀ礞 瀀栀椀섀渞 渀漀 挀 渀栀椀섀甞  
danh xưng để biểu hiện những tác dụng tâm lệ thuộc vào vô minh.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀퀀挞 倀栀관琞 渀椀 瘀섀„瀀栀椀섀渞 渀漀 搀漀 渀栀椀섀甞 氀관瀞 琀爀뀀�渞最Ⰰ 挀栀椀愀 爀愀 渀栀椀섀甞  
loại khác nhau, những tiêu chuẩn phân loại khá nhiều nếu theo con số thì bắt đầu ਀欀쌀„琀„㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀 㰀⼀椀㸀爀팀椞 ᄀ뼁渞 㰀椀㸀☀渀戀猀瀀㬀琀愀洀 ᄀ�挞Ⰰ 琀„挀栀Ⰰ 琀栀ꔀ琞 猀Ⱎ 琀栀관瀞 欀뼀琞Ⰰ  
nhị-thập-nhất-uế … bách bát phiền não </i>v.v… Tất cả đều là những luận đề chủ ਀礀뼀甞 琀爀漀渀最 吀̀渁最ⴀ一栀ꔀ琞ⴀ䄀ⴀ䠀洀 瘀 挀椀渁最 挀栀渀栀 氀 渀栀渞最 琀椀 氀椀윀甞 挀愞 㰀椀㸀倀栀椀섀渞ⴀ渀漀ⴀ瀀栀꤀洞 
</i>(được mệnh danh là <i>Sử-Phẩm </i>và <i>Tuỳ-Miên-Phẩm) </i>của A-Tỳ-Ðạ-Ma ਀猀愀甀 渀礀⸀ 吀栀攀漀 倀栀관琞 琀栀 猀„琀甀 搀뀀渞最 挀愞 渀最뀀�椞 琀愀Ⰰ 渀椀 洀�琞 挀挀栀 琀椀甀 挀挞Ⰰ 氀ꄀ椞 �„猀„ 
đoạn trừ phiền não. Do đó, đứng về phương diện tu dưỡng thực tế mà nói, nếu phải ਀欀쌀„爀愀 渀栀渞最 氀漀ꄀ椞 挀 ᄀ挞 瘀 渀栀渞最 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 渀最̀渁 挀栀뜀渞 琀栀挀栀 栀瀞 挀栀漀 渀最뀀�椞 琀甀  
dưỡng thực hành để thuyết minh thì điều đó cực kỳ phiền tỏa. Nếu độc giả nào ਀洀甀턀渞 戀椀뼀琞 洀�琞 挀挀栀 琀뀀�渞最 琀관渞 砀椀渀 琀栀愀洀 欀栀ꌀ漞 瀀栀꤀洞 吀豈礀ⴀ䴀椀渀 琀爀漀渀最 氀甀관渞 䌀甀ⴀ堀 搀漀  
tôi phiên dịch, còn ở đây, tôi chỉ nói đến hai, ba thành phần mà tôi cho là ਀琀爀촀渞最 礀뼀甞 渀栀ꔀ琞Ⰰ 琀挞 氀ꔀ礞 㰀椀㸀搀挞 㰀⼀椀㸀⠀琀愀渀栀愀Ⰰ 琀椀猀渀⤀ 氀洀 欀栀�椞 ᄀ椁쌀洞 ᄀ쌁„ᄀ椁 ᄀ뼁渞 㰀椀㸀 
thất sử </i>rồi kết hợp cả hai <i>thượng phận kết, hạ phận kết, </i>tức là nói ਀瘀섀„瀀栀椀섀渞 渀漀 氀甀渀 栀팀椞 ⠀戀ꌀ渞 搀쬀挞栀 氀甀관渞 䌀甀 堀 挀愞 一栀관琞 ᄀ뀁挞 ᄀ뀁挞 琀栀甀 瘀漀 퀀ꄀ椞 吀ꄀ渞最  
Nhật, Bộ 2, pho 11, 12 và 13).&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 栀礀 渀椀 瘀섀„椀 㰀椀㸀琀挞 氀 搀挞 㰀⼀椀㸀⠀琀愀渀栀愀⤀⸀ 一栀뀀 ᄀ  
trình bày ở trên, <i>dục </i>là tác dụng vô minh hơi có ý thức, nhưng nhiều bản ਀渀̀渁最 栀ꄀ渁 挀ꌀⰞ 挀栀漀 渀渀Ⰰ 琀爀漀渀最 挀挀 瀀栀椀섀渞 渀漀Ⰰ 渀 氀 礀뼀甞 琀턀„挀̀渁 戀ꌀ渞⸀ 䬀栀椀 挀栀준„爀  
nguyên nhân của luân hồi, trước hết Phật thường nói đến <i>dục.&nbsp;</i></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ吠愀 ᄀ 瘀뀀琞 爀愀 渀最漀椀 瘀渀最 琀爀椀 戀甀�挞 挀愞 搀挞  
(tanhassmyojana), lại không thấy một sự trói buộc nào khác trói buộc chúng sinh ਀欀栀椀뼀渞 挀栀漀 瀀栀ꌀ椞 氀甀渀 栀팀椞 洀椀 洀椀ᴀ⸠㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀　㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀　㐀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀　㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Đại ý đoạn văn trên cho rằng các tâm phiền não khác tuy cũng ਀最瀀 渀栀椀섀甞 猀挞 琀爀漀渀最 瘀椀윀挞 琀爀椀 戀甀�挞 挀栀切渀最 猀椀渀栀Ⰰ 渀栀뀀渁最 挀栀준„挀 㰀椀㸀搀挞 㰀⼀椀㸀氀 挀̀渁  
bản, một mình nó cũng có đủ sức làm nhân cho sự luân hồi.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀漀渀最 吀ⴞ퀀뼀„最촀椞 渀 氀 㰀椀㸀琀관瀞 ᄀ뼁Ⱎ 㰀⼀椀㸀琀挞 渀最甀礀渀 渀栀渀 挀愞 欀栀픀„ 
đau, chính cũng căn cứ vào lý do này.<a name="_ftnref105" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn105"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[105]</span></span></a> ਀䰀ꄀ椞 渀愞 挀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀䄀ⴀ䰀ꄀ椞ⴀ䜀椀愀 㰀⼀椀㸀⠀愀氀愀礀愀 ጀ†欀栀漀 挀栀愞⤀ 琀爀漀渀最 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀  
Thủy cũng chính là gọi tắt chữ <i>dục; </i>đời sau biên dùng danh từ này (tức ਀䄀ⴀ䰀ꄀ椞ⴀ䜀椀愀㰀椀㸀 㰀⼀椀㸀吀栀挞⤀ ᄀ쌁„戀椀쌀甞 琀栀쬀„戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 琀栀관琞 爀愀 挀椀渁最 挀栀준„ 
thoát hai từ nghĩa gốc của chữ <i>dục </i>mà thôi. Song, mà <i>dục </i>là thế ਀渀漀㼀 倀栀관琞 ᄀ쬁渞栀 渀最栀⤀愁 渀栀뀀 琀栀뼀„渀礀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Thỏa mãn và tham dục nối nhau, cái tâm theo chỗ ਀ᄀ椀 栀케椞 ᄀ뀁挞 琀栀케愞 洀渀 氀洀 渀栀渀 挀栀漀 猀„琀椀 猀椀渀栀ᴀ⸠㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">(Ponothavkà nandiragasahag ta tatràtra hinandini)<a name="_ftnref106" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn106"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[106]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀ကꄁ椞 ﴀ 挀甀 渀椀 琀爀渀 ᄀ礀 挀栀漀 爀넀渞最 瘀 欀栀�椞 瀀栀琀 琀洀 洀漀渀最 挀꜀甞 洀  
tìm kiếm sự thỏa mãn, nhưng sự mong cầu vô hạn mà không được thõa mãn và vì ਀欀栀渀最 ᄀ뀁挞 琀栀케愞 洀渀 渀渀 挀„最꼀渞最 猀挞 琀洀 挀꜀甞 洀椀 挀栀漀 ᄀ뼁渞 瘀 挀豈渀最㨀 ᄀ 氀 挀椀 渀栀渀  
làm cho sinh mệnh liên tục bất đoạn. Phật chi <i>dục </i>này thành ba loại: thứ ਀渀栀ꔀ琞Ⰰ 㰀椀㸀椀 搀挞 㰀⼀椀㸀⠀欀愀洀愀琀愀渀ⴀ栀愀⤀㬀 琀栀„栀愀椀Ⰰ 㰀椀㸀栀甞 搀挞 㰀⼀椀㸀⠀戀栀愀瘀愀琀愀渀栀⤀㬀 瘀 琀栀„ 
ba, <i>phồ vinh dục </i>(vibhavatanha). <i>Ái dục, </i>nếu nói theo nghĩa rộng ਀琀甀礀 氀 氀渀最 搀挞 渀栀ꔀ琞 戀愀渀 ᄀ턁椞 瘀�椞 猀„欀栀漀椀 氀ꄀ挞 琀栀쌀„砀挀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 渀椀 琀栀攀漀 渀最栀⤀愁  
hẹp, thì nó chỉ có nghĩa là sự tìm cầu dục lạc đối với dị tính (khác giống), vì ਀渀 氀 戀ꌀ渞 渀̀渁最 洀甀턀渞 琀爀甀礀섀渞 猀椀渀栀 洀윀渞栀 挀栀漀 挀漀渀 挀椀 ᄀ쌁„琀栀挞 栀椀윀渞 猀„猀턀渞最 氀椀渀 琀挞  
đất tuyệt. <i>Hữu dục </i>là sự mong muốn được sống còn, nó chính tương đương ਀瘀�椞 挀椀 洀 꼀�挞ⴀ戀椀渀ⴀ栀ⴀ渀最ꄀ挞栀ⴀ渀栀漀 最촀椞 氀 㰀椀㸀ﴀ 挀栀 猀턀渞最 㰀⼀椀㸀⠀眀椀氀氀 稀甀洀 栀攀戀愀渀⤀Ⰰ 氀  
lòng mong cầu kéo dài và gìn giữ mãi cá thể của mình.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䌀渀 瀀栀팀渞ⴀ瘀椀渀栀ⴀ搀挞 氀 搀挞 瘀촀渞最 ᄀ턁椞 瘀�椞 甀礀 焀甀礀섀渞 栀愀礀 琀椀 氀挞Ⰰ  
nó có thể được coi như lòng mong ước tự do của đời sống. Tức là trong ba thứ dục ਀琀爀渀Ⰰ 戀ꔀ琞 氀甀관渞 氀 琀栀„渀漀 挀椀渁最 ᄀ섁甞 戀椀쌀甞 琀栀쬀„氀渀最 搀挞 挀꜀甞 氀渀最 搀挞 挀꜀甞 挀턀„栀甞 挀愞  
chính sinh mệnh, nó là tác dụng không thể thiếu trong việc duy trì và phát triển ਀猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 퀀挞 倀栀관琞 挀栀漀 ᄀ 氀 渀最甀팀渞 最턀挞 挀愞 瀀栀椀섀渞 渀漀Ⰰ 渀뼀甞 ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最  
thâm thúy mà nhận xét thì nó là căn cứ của sự luân hồi tồn tại, nhưng, nếu nhận ਀砀琀 琀栀攀漀 氀관瀞 琀栀뀀�渞最 琀栀椀쌀渞 挀ꄀ渞Ⰰ 琀栀 渀最 挀栀ꔀ瀞Ⰰ 渀最 搀挞 瘀 渀栀渞最 栀渀栀 瘀椀 琀�椞 氀휀椞  
của người ta rốt cục cũng chỉ là kết quả của sự thả lỏng ba thứ dục kể trên mà ਀琀栀椀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀　㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀　㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀　㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Những phiền não đi theo để đạt đến, hay làm cản trở sự đạt ਀ᄀ뼁渞Ⰰ 戀愀 搀挞 渀椀 琀爀渀 琀栀 挀 渀栀椀섀甞 氀漀ꄀ椞Ⰰ 渀栀뀀渁最 琀爀쬀渞最 礀뼀甞 渀栀ꔀ琞 氀 琀栀甀礀뼀琞 㰀椀㸀琀栀ꔀ琞  
sử </i>(satta anuraya), tức <i>tham dục sử </i>(hamassagasnusaya), <i>sân sử </i>਀⠀ 欀愀琀椀最栀愀愀渀甀猀愀礀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀 猀„㰀⼀椀㸀⠀愀瘀椀樀樀愀愀渀甀爀愀最愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀洀ꄀ渞 猀„㰀⼀椀㸀 
(mànaanuraga), <i>nghi sử </i>(vi-cihicchanusaya), <i>hữu ái sử </i>(bhavaraga ਀愀渀甀猀愀最愀⤀ 瘀 㰀椀㸀欀椀뼀渞 猀„㰀⼀椀㸀⠀搀椀氀氀栀礀愀渀甀猀愀最愀⤀ 瘀⸀瘀☀㰠愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀　㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀　㠀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀　㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Ðem chia <i>sử </i>hay <i>tùy-miên </i>thành bảy không phải từ đầu đã như thế, ਀挀栀漀 渀渀 琀爀漀渀最 挀挀 欀椀渀栀 栀漀뜀挞 挀栀椀愀 氀洀 戀愀 栀愀礀 氀洀 戀턀渞 欀栀挀 渀栀愀甀⸀ 一栀뀀渁最 挀椀 栀渀栀  
thức phân loại hoàn bị hơn cả là thuyết <i>thất sử </i>trên đây đã được ghi ਀琀爀漀渀最 吀̀渁最ⴀ一栀ꔀ琞ⴀ䄀ⴀ䠀洀⸀ 퀀뼀渞 䠀甞ⴀ䈀�ⴞ吀渀 琀栀 㰀椀㸀栀甞ⴀ椀ⴀ猀„㰀⼀椀㸀ᄀ뀁挞 戀케„戀�琞 ᄀ椁 洀 挀栀준„ 
lấy sáu sử còn lại làm căn bản. Lại chia <i>kiến sử </i>thành năm&nbsp; gọi là&nbsp; <i>਀洀뀀�椞 猀„㰀⼀椀㸀琀挞 洀뀀�椞 瀀栀椀섀渞 渀漀 挀̀渁 戀ꌀ渞⸀ ㄀ⴀ 㰀椀㸀琀栀愀洀 搀挞Ⰰ 㰀⼀椀㸀氀 搀挞 瘀촀渞最 琀栀愀洀  
cầu. 2- <i>sáu sử, </i>cầu mà không được thì sinh ra bực tức. 3- <i>vô minh, </i>਀欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 渀最栀⤀愁 挀̀渁 戀ꌀ渞 瘀 洀椀渀栀Ⰰ 洀 挀 ﴀ 氀 瘀 搀挞 瘀촀渞最 氀洀 挀栀漀 洀 洀�„欀栀渀最  
biết biện biệt nghĩa lý. Ba phiền não này đặc biệt còn được gọi là <i>tham </i>਀⠀爀愀最愀 栀愀礀 氀漀戀栀愀⤀Ⰰ 㰀椀㸀猀渀 㰀⼀椀㸀⠀搀漀猀愀⤀ 瘀 㰀椀㸀猀椀 㰀⼀椀㸀⠀洀愀栀愀⤀Ⰰ 挀椀渁最 挀渀 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 㰀椀㸀 
ba độc </i>(tam độc), là trọng yếu nhất trong thế giới mê mờ. 4- <i>Mạn nghĩa਀㰀⼀椀㸀氀 欀椀甀 挀̀渁最 琀„ᄀ꼁挞Ⰰ 氀渀 洀뜀琞 欀栀椀渀栀 渀最뀀�椞⸀ 㔀ⴀ 㰀椀㸀一最栀椀 㰀⼀椀㸀瘀 栀愀洀 洀 渀渀  
thường sinh tâm nghi ngờ, không tin tưởng. 6- <i>Hữu ái </i>là dục vọng sinh ਀琀팀渞Ⰰ ᄀꄁ椞 戀椀쌀甞 挀栀漀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„瀀栀椀섀渞 渀漀 欀椀愀⸀ 㜀ⴀ 㰀椀㸀䬀椀뼀渞㰀⼀椀㸀 氀 洀 氀꜀洞 瘀섀„琀爀 琀栀挞Ⰰ 瘀  
lấy <i>dục</i> làm cơ sở để phán đoán sự vật nên sự phán đoán ấy không thể xác ਀ᄀ渀最⸀ 嘀Ⰰ 琀栀攀漀 琀栀渀最 氀윀Ⱎ 㰀椀㸀欀椀뼀渞 㰀⼀椀㸀渀礀 挀渀 ᄀ뀁挞 挀栀椀愀 爀愀 戀턀渞 渀̀洁 氀漀ꄀ椞Ⰰ ᄀ 氀㨀 
<i>ngã kiến </i>(sakkaya-ditthi - hữu thân kiến), chấp chặt ý kiến cho rằng có ਀洀�琞 挀椀 琀愀 琀栀뀀�渞最 栀넀渞最 挀턀„ᄀ쬁渞栀⸀ 㰀椀㸀䈀椀渀 欀椀뼀渞 㰀⼀椀㸀⠀愀渀琀愀搀椀琀琀栀椀⤀ 渀最栀⤀愁 氀 挀栀준„挀栀ꔀ瀞  
có một&nbsp; bên, hoặc có hoặc không, thường hay đoạn; sự chấp trước này có tính cách ਀挀挞 ᄀ漁愀渀 欀栀渀最 瀀栀豈 栀瀞 瘀�椞 琀爀甀渀最 ᄀꄁ漞⸀ 㰀椀㸀吀 欀椀뼀渞 㰀⼀椀㸀⠀洀椀挀挀栀愀搀椀琀琀栀椀⤀㬀 琀栀攀漀 渀最栀⤀愁  
rộng thì tà kiến chỉ cho tất cả những hiểu biết sai lầm, nhưng ở đây đặc biệt ਀挀栀준„挀栀漀 氀ﴀ 瀀栀瀀 瘀 渀栀渀 焀甀ꌀ⸞ 㰀椀㸀䜀椀�椞ⴀ挀ꔀ洞ⴀ琀栀ⴞ欀椀뼀渞 㰀⼀椀㸀⠀猀椀氀愀戀戀愀琀攀 瀀愀渀愀洀愀猀愀⤀Ⰰ  
nghĩa là những người ngoại đạo chấp chặt lấy những giới đều sai lầm của phái ਀洀渀栀 瘀 戀ꌀ漞 ᄀ 氀 挀栀渀栀 ᄀꄁ漞⸀ 匀愀甀 栀뼀琞 氀 㰀椀㸀欀椀뼀渞ⴀ琀栀ⴞ欀椀뼀渞 㰀⼀椀㸀⠀搀椀琀琀栀攀瘀椀猀甀搀搀栀椀  
ditthi), nghĩa là ngoại đạo tin lầm rằng những ý kiến của phái mình là thanh ਀琀쬀渞栀Ⰰ 瘀 挀栀ꔀ瀞 洀 渀栀뀀 琀栀뼀„渀渀 欀栀渀最 琀栀쌀„栀椀쌀甞 氀ﴀ 挀栀渀 琀栀관琞⸀ 一最漀椀 爀愀Ⰰ 挀„琀栀攀漀 倀栀관琞  
nói thì còn nhiều <i>phiền não kiến</i> nữa, mà nếu nói theo nghĩa rộng, thì như਀㰀椀㸀䰀挞ⴀ琀栀관瀞ⴀ渀栀쬀ⴞ欀椀뼀渞 㰀⼀椀㸀⠀搀瘀愀搀愀猀愀椀琀琀栀椀礀愀⤀ 琀爀漀渀最 欀椀渀栀 倀栀ꄀ洞 嘀渀最 ᄀ섁甞 挀 琀栀쌀„琀栀甀�挞  
loại này. Nhưng, cái gọi là <i>kiến sử</i> thì chỉ đặc biệt kể đến bốn hay năm਀㰀椀㸀欀椀뼀渞 㰀⼀椀㸀琀爀渀 ᄀ礀 洀 琀栀椀⸀ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 吀栀ꔀ琞ⴀ猀„ᄀ뀁挞 琀爀渀栀 戀礀 琀爀渀 欀椀愀Ⰰ 渀뼀甞 氀ꔀ礞 
<i>dục </i>làm nền tảng để khảo sát, thì <i>tham dục </i>thứ nhất và <i>hữu ái਀㰀⼀椀㸀琀栀„猀甀 ᄀ섁甞 氀 戀ꌀ渞 瘀쬀„挀愞 㰀椀㸀搀挞㰀⼀椀㸀⸀ 㰀椀㸀䴀ꄀ渞 㰀⼀椀㸀琀栀„琀뀀 氀 搀漀 㰀椀㸀搀挞 㰀⼀椀㸀 
không được thỏa mãn mà sinh khởi, <i>sân </i>thứ hai là do <i>dục </i>không được ਀琀栀케愞 洀渀 洀 戀�挞 瀀栀琀⸀ 䌀渀 渀最漀椀 爀愀Ⰰ 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀Ⰰ 渀最栀椀Ⰰ 欀椀뼀渞 㰀⼀椀㸀瘀⸀瘀☀†ᄀ섁甞 氀 渀栀渞最  
yếu tố có liên quan đến việc trù mưu kinh tế để thỏa mãn <i>dục, </i>đều có thể ਀ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀 渀栀渞最 瀀栀椀섀渞 渀漀 氀ꔀ礞 㰀椀㸀搀挞 㰀⼀椀㸀氀洀 挀ꄀ 猀�„ᄀ쌁„瀀栀琀 琀爀椀쌀渞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Như đã nói ở trên, phiền não là nguyên nhân của sự luân hồi, ਀琀椀 猀椀渀栀㬀 渀栀ꔀ琞 氀 挀挀栀 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 㰀椀㸀搀挞 㰀⼀椀㸀⠀琀愀渀栀愀⤀ 琀栀뀀�渞最 瀀栀渀 瀀栀턀椞 渀 瘀�椞 戀愀  
cõi Dục-giới, Sắc-giới và Vô-giới<a name="_ftnref109" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn109"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[109]</span></span></a>, ਀挀栀漀 渀渀 最椀愞 瀀栀椀섀渞 渀漀 瘀 琀栀뼀„最椀�椞 焀甀愀渀 挀 猀„焀甀愀渀 栀윀„洀관琞 琀栀椀뼀琞⸀ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 氀ꔀ礞 㰀椀㸀 
Thất-sử </i>kể trên làm chủ để tổng hợp mọi thành phần liên hệ mà chia ra những ਀礀뼀甞 琀턀„爀渀最 戀甀�挞 挀漀渀 渀最뀀�椞 �„䐀挞ⴀ最椀�椞 瘀 渀栀渞最 礀뼀甞 琀턀„爀渀最 戀甀�挞 �„栀愀椀 挀椀 琀爀渀  
là Sắc-giới và Vô-sắc-giới: đó là thuyết <i>Phận kết </i>vậy (bhagiya). Nói theo ਀琀栀甀관琞 渀最„氀 㰀椀㸀䠀ꄀⴞ瀀栀관渞ⴀ欀뼀琞 㰀⼀椀㸀⠀伀爀愀洀戀栀愀最椀礀愀 ጀ†琀爀椀 戀甀�挞 �„挀椀 䐀挞⤀ 瘀 㰀椀㸀 
Thượng-phận-kết</i> (unddhambhagiya – ràng buộc ở hai cõi trên), và mỗi <i>kềt਀㰀⼀椀㸀ᄀ섁甞 挀 渀̀洁 氀漀ꄀ椞 猀愀甀 ᄀ礀㨀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">HẠ PHẬN KẾT</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀吀栀渀 欀椀뼀渞 ⠀猀愀欀欀栀愀礀愀搀椀琀琀栀椀⤀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Nghi (vicihiccha)</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀䜀椀�椞ⴀ挀ꔀ洞ⴀ琀栀ⴞ欀椀뼀渞 ⠀猀椀氀愀戀戀栀琀愀 爀愀爀愀洀愀猀愀⤀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Dục tham (kamaraga)</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀匀渀 欀栀甀쌀„⠀爀愀琀椀最栀愀⤀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">THƯỢNG PHẬN KẾT</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀匀꼀挞 琀栀愀洀 ⠀爀甀瀀愀爀愀最愀 ⴀ 搀挞 �„猀꼀挞 最椀�椞⤀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Vô-sắc-tham (aruparaga - dục ở Vô-sắc-giới)</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀䴀ꄀ渞 ⠀洀愀渀愀⤀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Trạo cử (undhaca)</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀嘀 洀椀渀栀 ⠀愀瘀椀樀樀愀⤀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Đại ý cho rằng vì năm hạ phận kết mà con người phải chịu sự ਀琀爀椀 戀甀�挞 �„挀椀 搀挞Ⰰ 欀栀渀最 琀栀쌀„猀椀甀 琀栀漀琀Ⰰ 瘀 渀̀洁 琀栀뀀渞最ⴀ瀀栀관渞ⴀ欀뼀琞 渀渀 欀栀渀最 琀栀쌀„ 
thoát ra khỏi hai cõi trên. Tóm lại, vì hai <i>kết thượng, hạ </i>ấy mà người ta ਀瀀栀ꌀ椞 洀椀 洀椀 氀뀀甁 挀栀甀礀쌀渞 琀爀漀渀最 戀愀 挀椀㨀 ᄀ 氀 琀椀渀栀 琀栀꜀渞 挀愞 猀„瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 渀礀⸀ 䈀�椞  
vậy, nếu cắt đứt được hai kết thượng, hạ phận này thì đạt được giải thoát, do ਀ᄀⰀ 猀„瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 渀礀 挀椀渁最 氀ꄀ椞 挀 焀甀愀渀 栀윀„瘀�椞 琀椀뼀渞 琀爀渀栀 琀甀 挀栀渞最⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ 渀뼀甞  
người luận cứu muốn biết tại sao như thế, hay, tại sao trong Thượng-kết-phận lại ਀挀 㰀椀㸀䴀ꄀ渞 㰀⼀椀㸀琀栀 栀椀쌀渞 渀栀椀渀 渀栀渞最 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀栀뀀 琀栀뼀„挀椀渁最 挀渀 挀꜀渞 瀀栀ꌀ椞 琀栀ꌀ漞 氀甀관渞⸀  
Song, vì vấn đề quá phồn tạp nên ở đây chỉ nêu lên những lời Phật nói, thế thôi.</p>਀ 
<p class="BodyText">&nbsp;</p>਀㰀栀爀 眀椀搀琀栀㴀∀㌀　─∀ 愀氀椀最渀㴀∀氀攀昀琀∀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn85">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn85" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref85">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㠀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Tạp 13. Cáp bản, trang 554: Dhammarangani p, 5976.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㠀㘀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㠀㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㠀㘀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[86]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀⸀ 㐀㌀ 䴀愀栀愀瘀攀搀愀氀氀愀 䤀Ⰰ 瀀ⴀ㈀㤀㔀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn87">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn87" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref87">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㠀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	M. 43 Mavedalla 1, p. 295; Trung 58, Ðại-Câu-Hi-La Kinh; trang 270</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㠀㠀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㠀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㠀㠀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[88]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ匀甀 倀栀椀 琀爀椀뼀琞 栀촀挞Ⰰ 琀爀愀渀最 ㄀㠀㌀㬀 琀爀愀渀最 ㌀㌀㐀ⴀ㌀㌀㘀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn89">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn89" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref89">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㠀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Itthivettahe 23-24</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㤀　∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㤀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㤀　∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[90]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ匀甀 瀀栀椀 琀爀椀뼀琞 栀촀挞 琀爀愀渀最 ㌀㌀㐀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn91">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn91" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref91">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㤀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀 
	</span><span style="font-size: 12pt" lang="EN-GB">S, I. V. p. l: Tạp 13, Cảo bản tr 554,</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㤀㈀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㤀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㤀㈀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[92]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀愀ⴀ䠀愀ⴀ퀀Ⰰ ㌀㠀⸀ 䴀愀栀愀琀愀渀栀愀猀猀愀渀欀栀愀礀愀Ⰰ ㄀Ⰰ 瀀Ⰰ ㈀㔀㤀㬀 吀爀甀渀最ⴀ䠀洀 㔀㐀Ⰰ 吀爀 퀀뼀„䬀椀渀栀 琀爀愀渀最  
	67a.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㤀㌀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㤀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㤀㌀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[93]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀Ⰰ ㄀　㜀 䴀愀栀愀瀀甀渀渀愀洀愀 匀甀琀琀愀 䤀䤀䤀Ⰰ 瀀Ⰰ ㄀㜀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn94">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn94" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref94">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㤀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	M, 28 Mahahàtthipadopana sutta, vol, I. p. 190; Trung-Hàm 7, Tượng-Tích-Dụ, ਀ऀ䌀瀀 戀ꌀ渞 琀爀愀渀最 ㌀㐀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn95">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn95" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref95">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㤀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Về tâm, tâm-sở, xem D, II havaddaha sutta; I, p, 213: xem cả Trường-Hàm 16, ਀ऀ䬀椀渀 挀턀„䬀椀渀栀Ⰰ 挀瀀 戀ꌀ渞Ⰰ 琀爀愀渀最 㠀㐀㄀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn96">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn96" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref96">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㤀㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Về định nghĩa Ngũ-Hàm, xem Số-Luận, III, pp 86-90</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㤀㜀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㤀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㤀㜀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[97]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䴀⸀ 㐀㐀Ⰰ 䌀甀氀氀攀瘀攀搀愀氀氀愀 䤀Ⰰ 瀀Ⰰ ㌀　㌀㬀 吀爀甀渀最Ⰰ 㔀㠀Ⰰ 倀栀瀀ⴀ䰀ꄀ挞ⴀ一椀 䬀椀渀栀Ⰰ 琀爀愀渀最 ㈀㘀㠀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn98">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn98" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref98">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㤀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀 
	</span><span style="font-size: 12pt" lang="EN-GB">S, III, p, 89</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㤀㤀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㤀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㤀㤀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[99]</span></span></a><span style="font-size: 12pt">਀ऀ㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀ 氀愀渀最㴀∀䔀一ⴀ䜀䈀∀㸀匀愀渀欀栀愀琀愀渀 愀戀栀椀 猀愀渀欀栀愀爀愀琀椀琀椀 戀栀椀欀欀栀愀瘀攀 琀愀猀洀愀 猀愀欀栀爀 琀椀  
	vueeats, S, III, p, 87</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀　　∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀　　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀　　∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[100]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ吀栀愀洀 挀栀椀뼀甞 䐀 ㄀ 䈀爀愀栀洀愀樀氀愀 猀甀琀琀愀 ㄀⸀ 瀀Ⰰ ㈀㄀㬀 䐀Ⰰ ㄀㄀ 䬀攀瘀愀搀栀愀 猀甀琀琀愀 ㄀Ⰰ 瀀Ⰰ ㈀㌀㄀㬀  
	Số-Luận, 11, p, 64.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀　㄀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀　㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀　㄀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[101]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ匀Ⰰ 䤀䤀䤀Ⰰ 瀀Ⰰ 㠀㜀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn102">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn102" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref102">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀　㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	M, 109; III, p, 17</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀　㌀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀　㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀　㌀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[103]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䐀Ⰰ 䤀䤀 䬀攀瘀愀搀搀栀愀 猀甀琀琀愀 䤀Ⰰ 瀀Ⰰ ㈀㈀㌀㨀 吀爀뀀�渞最Ⰰ ㄀㘀Ⰰ 䬀椀渀 挀턀„欀椀渀栀 琀爀愀渀最Ⰰ ㌀㐀㈀㬀 嘀섀„焀甀愀渀  
	hệ giữa thức và Danh sắc, xem chương sau; mục Thập Nhị Nhân Duyên Quan sẽ ਀ऀ爀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn104">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn104" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref104">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀　㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Itivuttaka, p. 8.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀　㔀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀　㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀　㔀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[105]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ嘀椀渀愀礀愀 ㄀Ⰰ 瀀⸀ ㄀　㬀 䴀⸀ ㄀㄀㄀Ⰰ 瀀⸀ ㈀㔀　㬀 吀爀甀渀最 㜀Ⰰ 吀栀渀栀 퀀뼀„䬀椀渀栀Ⰰ 琀爀愀渀最 ㌀㔀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn106">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn106" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref106">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀　㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Ibid</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀　㜀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀　㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀　㜀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[107]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䰀ꄀ椞 瀀栀턀椞 栀瀞 搀挞 渀礀 瘀�椞 戀愀 挀椀 琀栀 挀 䐀挞ⴀ最椀�椞ⴀ搀挞 ⠀欀愀洀愀琀愀渀栀愀⤀Ⰰ  
	Sác-giới-dục (rupatanha), và Vô-sắc-giới-dục (arupatanha) (D.33 Sangit 11. ਀ऀ瀀ᤀ†㈀㄀㘀㬀 吀爀뀀�渞最Ⰰ 㠀 䌀栀切渀最ⴀ吀관瀞ⴀ䬀椀渀栀Ⰰ 琀爀愀渀最 㠀　㐀⤀⸀ 䰀ꄀ椞 ᄀ攁洀 瀀栀渀 瀀栀턀椞 挀栀漀 猀甀 挀ꌀ渞栀  
	sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp thì có lục dục (Số-Luận, 11, p, 3). Tóm ਀ऀ氀ꄀ椞Ⰰ 琀甀礀 挀 渀栀椀섀甞 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 渀栀뀀渁最 挀栀대渞最 焀甀愀 挀栀준„氀 洀�琞 搀挞 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 琀栀攀漀  
	nhiều phương diện và hình tướng khác nhau mà thôi.</span></div>਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀　㠀∀㸀 
	<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀　㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀　㠀∀㸀 
	<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[108]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀ䄀Ⰰ 䤀嘀Ⰰ 瀀⸀ 㜀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn109">਀ऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
	<a name="_ftn109" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref109">਀ऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀　㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
	Xem chú thích trang 166.</span><div style="mso-element: footnote" id="ftn14">਀ऀ㰀栀爀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
਀㰀琀愀戀氀攀 戀漀爀搀攀爀㴀∀　∀ 眀椀搀琀栀㴀∀㄀　　─∀ 椀搀㴀∀琀愀戀氀攀㄀∀ 挀攀氀氀猀瀀愀挀椀渀最㴀∀　∀ 挀攀氀氀瀀愀搀搀椀渀最㴀∀　∀㸀 
	<tr>਀ऀऀ㰀琀搀 眀椀搀琀栀㴀∀㐀㌀　∀㸀 
਀ऀऀऀ㰀瀀 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀ 愀氀椀最渀㴀∀氀攀昀琀∀㸀 
			<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 8pt" color="#800000">਀ऀऀऀ䈀愀渀 吀甀 吀栀뀀 倀栀관琞 䠀촀挞㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀瀀㸀㰀⼀琀搀㸀 
		<td>਀ऀऀ㰀瀀 愀氀椀最渀㴀∀爀椀最栀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<font face="Microsoft Sans Serif">਀ऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀䌀관瀞 渀栀관琞㨀 
		<!--webbot bot="Timestamp" S-Type="EDITED" S-Format="%m/%d/%Y" startspan -->05/24/2005<!--webbot bot="Timestamp" i-checksum="12576" endspan -->਀ऀऀ㰀⼀昀漀渀琀㸀 
			<a target="_self" title="lên &#273;&#7847;u trang" href="#top">਀ऀऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀 
			<img border="0" src="../../../images/top1.gif" width="18" height="15"></font></a></font></td>਀ऀ㰀⼀琀爀㸀 
	</table>਀ 
</div>਀ 
</body>਀ 
</html>਀਀