<html>਀ 
<head>਀㰀洀攀琀愀 栀琀琀瀀ⴀ攀焀甀椀瘀㴀∀䌀漀渀琀攀渀琀ⴀ吀礀瀀攀∀ 挀漀渀琀攀渀琀㴀∀琀攀砀琀⼀栀琀洀氀㬀 挀栀愀爀猀攀琀㴀甀渀椀挀漀搀攀∀㸀 
<title>Chương VII: Căn cứ và sự phán đoán giá trị tồn tại</title>਀㰀猀琀礀氀攀㸀 
<!--਀栀㈀ 
	{margin-top:18.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 
	margin-bottom:12.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 
	text-align:center;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:14.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:maroon;਀ऀ紀 
p.BodyText਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀⸀　　　㄀瀀琀㬀 
	text-align:justify;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ椀渀搀攀渀琀㨀㄀⸀　挀洀㬀 
	line-height:150%;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀㌀㌀㌀㌀㤀㤀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀　挀洀紀 
h3਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	margin-right:0cm;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀㘀⸀　瀀琀㬀 
	margin-left:0cm;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀䘀䘀　　　　㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀㬀 
	vertical-align:baseline;}਀瀀⸀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀椀琀愀氀椀挀㬀 
	margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀ⴀⴀ㸀 
</style>਀㰀⼀栀攀愀搀㸀 
਀㰀戀漀搀礀㸀 
਀㰀栀㈀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开㄀㄀∀㸀㰀⼀愀㸀䌀䠀꼀ꀁ丁䜀 嘀䤀䤀㨀 㰀戀爀㸀 
CĂN CỨ VÀ SỰ PHÁN ÐOÁN GIÁ TRỊ SỰ TỒN TẠI.</h2>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀☀渀戀猀瀀㬀一栀渞最 ᄀ椁쌀洞 ᄀ ᄀ뀁挞 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀 ⴀ 戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 琀„渀栀渀  
duyên luận đến thế giới quan – là nhân sinh quan và thế giới quan sự thực phú ਀戀꤀洞 洀�椞 挀栀준„ᄀ뀁挞 琀栀ꌀ漞 氀甀관渞 琀栀攀漀 欀椀뼀渞 ᄀ쬁愞 欀栀挀栀 焀甀愀渀 洀 琀栀椀⸀ 一最栀⤀愁 氀Ⰰ 琀爀漀渀最 ᄀ  
tôi đã cố tránh không đề cập đến cái giá trị của nó có bao nhiêu đối với yêu cầu ਀挀愞 挀漀渀 渀最뀀�椞Ⰰ 搀漀 ᄀⰀ 欀뼀琞 焀甀ꌀⰞ 挀椀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 焀甀愀渀 猀琀 ꔀ礞 琀栀甀꜀渞 渀栀꼀洞 瘀漀 猀„ 
tiện lợi cho việc thuyết minh thôi chứ tuyệt không phải đã y cứ vào hình tướng ਀渀椀 瀀栀瀀 挀愞 挀栀渀栀 ᄀ挞 倀栀관琞⸀ 嘀 琀爀漀渀最 挀挀 戀甀픀椞 渀椀 瀀栀瀀Ⰰ 倀栀관琞 ᄀ 欀栀渀最 ᄀ섁„挀관瀞  
đến việc phán đoán giá trị mà chỉ chuyên xiển minh sự thật thuần túy, có thể ਀渀椀Ⰰ 欀栀渀最 洀�琞 挀栀휀„渀漀 洀 欀栀渀最 琀栀뼀Ⱎ ᄀ 氀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞㬀 戀�椞 琀栀뼀„洀 倀栀관琞  
hoàn toàn là một nhà tôn giáo hơn là một nhà khoa học, và mục đích của Phật là ਀氀ꔀ礞 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 猀„琀뀀渞最 氀洀 瘀椀윀挞 瀀栀渀 ᄀ漁渀 最椀 琀爀쬀„ᄀ쌁„琀栀挞 栀椀윀渞 挀椀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 琀턀椞  
cao của con người. Vì vậy, ở đây, sau sự thực quan, cần phải thảo luận đến việc ਀瀀栀渀 ᄀ漁渀 最椀 琀爀쬀„挀愞 猀„琀栀挞 ᄀ쌁„氀洀 猀渀最 琀케„ﴀ 渀最栀⤀愁 琀渀 最椀漀 挀愞 渀Ⰰ 戀�椞 氀봀„ 
Phật giáo là một tôn giáo có căn cứ lấy sứ mệnh luân lý làm cơ sở, cho nên, đứng ਀瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀栀挞 琀뼀„洀 渀椀Ⰰ 渀 氀 洀�琞 渀뼀渞 最椀漀 氀ﴀ 挀 渀最栀⤀愁 挀挞 欀„琀爀촀渞最 礀뼀甞⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_111"></a>1- HẾT THẢY LÀ KHỔ:</h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀뼀„最椀�椞 瀀栀切 戀꤀洞 渀礀Ⰰ ᄀ턁椞 瘀�椞 礀甀 挀꜀甞 挀愞 挀漀渀 渀最뀀�椞 挀 渀栀渞最  
giá trị và ý nghĩa gì? Nhận xét theo giá trị quan của Phật thì có thể tóm tắt ਀琀爀漀渀最 洀�琞 琀椀뼀渞最 㰀椀㸀䬀栀픀„㰀⼀椀㸀⠀搀甀欀欀栀愀⤀Ⰰ 琀挞 氀 挀漀渀 渀最뀀�椞 欀栀渀最 琀栀쌀„琀椀渀 挀관礞 栀漀渀  
toàn ở cái thế giới khổ đau này: đó là sự phán đoán giá trị nhất ban của tất cả ਀挀挀 欀椀渀栀 瘀̀渁⸀ 퀀渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 氀쬀挞栀 猀„洀 渀椀 琀栀 渀栀渀 猀椀渀栀 焀甀愀渀 渀礀 ᄀ 欀栀渀最  
hẳn khởi đầu từ đức Phật mà, ít ra cũng đã manh nha từ khoảng giữa thời đại ਀섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀Ⰱ 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 洀 挀漀渀 渀最뀀�椞 戀꼀琞 ᄀ꜁甞 猀漀 猀渀栀 ᄀ턁椞 挀栀椀뼀甞 最椀愞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 瘀  
hiện thực, kết quả đã nảy sinh tư trào chán ghét hiện thực và dần dần đã xâm ਀渀栀관瀞 琀漀渀 琀栀쌀„琀뀀 琀뀀�渞最 最椀�椞 ꐀ渞 퀀�„洀 琀栀渀栀 渀栀渀 猀椀渀栀 焀甀愀渀㨀 ᄀ椁쌀洞 渀礀 琀椀 ᄀ 琀爀渀栀  
bày ở một chỗ khác,<a name="_ftnref166" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn166"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[166]</span></span></a> ਀琀挞 氀Ⰰ 猀„欀栀ꌀ漞 猀琀 挀愞 倀栀관琞Ⰰ 渀椀 瘀섀„洀뜀琞 氀쬀挞栀 猀„琀뀀 琀뀀�渞最Ⰰ 挀栀대渞最 焀甀愀 挀椀渁最 挀栀준„氀  
tiếp nối cai hệ thống ấy mà thôi. &nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀漀渀最Ⰰ ᄀ椁쌀洞 ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 氀 倀栀관琞 ᄀ 挀挞 氀挞 欀栀漀渀最 琀爀뀀ꄁ渁最 渀 瘀섀„ 
mặt nội bộ, động cơ xuất gia của ngài chủ yếu là để thoát ly cái khổ già, đau ਀⠀턀洞⤀Ⰰ 挀栀뼀琞Ⰰ 爀팀椞 猀„最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 挀愞 渀最椀 挀椀渁最 戀ꌀ漞 氀 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 猀椀渀栀 氀椀 戀윀渞栀 琀„ 
ưu bi khổ não, tất cả đều lấy các nổi khổ của người đời làm trung tâm mà thành ਀氀관瀞 倀栀관琞 最椀漀⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㘀㜀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Do đó, trong pháp <i>Tứ-Ðế, </i>thế giới phú bẩm này được trực tiếp mệnh danh là਀㰀椀㸀䬀栀픀ⴞ퀀뼀Ⱎ 㰀⼀椀㸀瘀 琀爀漀渀最 吀栀관瀞 一栀쬀„一栀渀 䐀甀礀渀 琀栀 氀ꔀ礞 瘀椀윀挞 琀洀 挀栀漀 爀愀 渀栀渞最 ᄀ椁섀甞  
kiện tạo nên lão bệnh tử ưu bi khổ não làm khởi điểm cho <i>Duyên Khởi Quan. </i>਀堀攀洀 琀栀뼀„琀栀 栀椀쌀渞 渀栀椀渀 琀愀 琀栀ꔀ礞 欀栀�椞 渀最甀礀渀 挀愞 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀 吀栀礞Ⰰ 挀 琀栀쌀„ 
nói, cũng tương đồng với phái Số-Luận và Kỳ-Na-Giáo, nghĩa là, đều nhằm vào một ਀瘀ꔀ渞 ᄀ섁„氀�渞 氀 最椀ꌀ椞 焀甀礀뼀琞 渀栀渞最 渀픀椞 欀栀픀„挀愞 欀椀뼀瀞 渀最뀀�椞⸀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_112"></a>2- VÔ THƯỜNG, VÔ NGÃ: CĂN CỨ CỦA KHỔ QUAN:</h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀漀渀最Ⰰ ᄀ挞 倀栀관琞 ᄀ 挀̀渁 挀„瘀漀 ᄀ甀 ᄀ쌁„瀀栀渀 ᄀ漁渀 琀栀뼀„最椀�椞 氀  
khổ? Cái căn cứ thâm sâu thì sẽ được trình bày ở mục sau, còn căn cứ thiển cận ਀琀栀 戀愀漀 栀洀 琀爀漀渀最 渀最栀⤀愁 瀀栀渀 ᄀ漁渀 猀„琀栀挞 瘀愞 ᄀ뀁挞 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 洀 ᄀ椁쌀洞 挀栀„礀뼀甞  
đặc biệt là <i>vô thường </i>(aniccata), <i>vô ngã </i>(anatta) v.v…</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀☀渀戀猀瀀㬀吀栀攀漀 倀栀관琞Ⰰ 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 猀„瘀관琞 ᄀ섁甞 氀뀀甁 挀栀甀礀쌀渞 欀栀渀最 渀最渞最⸀ 㰀椀㸀 
“Pháp này là vô thường </i>(aniccata), <i>là pháp biến dị (viparinamadhammata), ਀氀 瀀栀瀀 瀀栀 栀漀ꄀ椞 ⠀欀栀愀礀愀搀栀愀洀洀愀琀愀⤀ᴀ㰠⼀椀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㘀㠀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀椀㸀 
</i>là những lời mà trước sau Phật thường đinh ninh chỉ dạy. Thegio (loka - thế ਀最椀愀渀⤀ ᄀ挀栀 琀栀挞 氀 瀀栀瀀 瀀栀 栀漀ꄀ椞Ⰰ 搀漀 ᄀ 洀 最촀椞 氀 琀栀뼀„最椀愀渀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Tại sao được gọi là thế gian? - Tỷ-Khưu, vì phá ਀栀漀ꄀ椞 渀渀 最촀椞 氀 琀栀뼀„最椀愀渀 ጀ†氀甀樀樀愀琀椀琀椀 欀栀漀 琀愀猀洀愀 氀漀欀愀琀椀ᴀ⸠㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㘀㤀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Những pháp hoại, trong Thánh luật gọi là thế gian ਀ጀ†夀愀洀 欀栀漀 䄀渀愀渀搀愀 瀀愀氀漀欀漀搀栀愀洀洀愀渀 愀礀愀洀 瘀椀挀挀愀琀椀 愀爀椀礀愀猀猀愀 瘀椀渀愀礀攀 氀漀欀漀ᴀ⸠㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㜀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㜀　∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㜀　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Như vậy thì, cuối cùng tất nhiên Phật đã đi đến kết luận là਀㰀椀㸀ᰀ栠뼀琞 琀栀ꌀ礞 渀栀渞最 挀椀 瀀栀 栀漀ꄀ椞 戀椀뼀渞 搀쬀„ᄀ섁甞 氀 欀栀픀ᴞ†㰀⼀椀㸀㨀 ᄀ 氀 琀栀椀 ᄀ�„琀栀渀最  
thường của Phật trong các buổi nói pháp. Trong cái quá trình phá hoại biến thiên ਀戀ꔀ琞 琀甀礀윀琞Ⰰ 琀挞 猀„氀뀀甁 挀栀甀礀쌀渞 欀栀渀最 渀最渞最 ꔀ礞 渀뼀甞 挀漀渀 渀最뀀�椞 栀礀 瘀촀渞最 ᄀ뀁挞 猀턀渞最 挀渀  
và cứ đi lên mãi thì không thể bảo vô thường biến thiên là khổ, nhưng khốn nỗi, ਀琀爀漀渀最 挀椀 渀栀渀 猀椀渀栀 瀀栀切 戀꤀洞Ⰰ 琀爀渀 琀栀挞 琀뼀Ⱎ 猀„瘀 琀栀뀀�渞最 戀椀뼀渞 琀栀椀渀 ꔀ礞 栀漀渀 琀漀渀  
đi ngược lại với lòng kỳ vọng và mong ước của con người, cho nên, cái tổng thể ਀挀愞 渀Ⰰ 欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀渀最 渀栀관渞 氀 欀栀픀⸞㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Con người, ai cũng muốn trẻ mãi không già, sống hoài không ਀挀栀뼀琞Ⰰ 愀椀 挀椀渁最 洀甀턀渞 ᄀ뀁挞 瘀椀渀栀 栀漀愀 瀀栀切 焀甀ﴀⰀ 渀栀뀀渁最 ᄀ꜁甞 砀愀渀栀 琀甀픀椞 琀爀묀„挀栀대渞最 戀愀漀 氀甀  
đã trở thành tóc bạc da nhăn, vinh hoa phú quý rồi cũng thoáng trôi đi như ngựa ਀焀甀愀 挀愞 猀픀Ⱎ 猀뀀ꄁ渁最 爀渞最 ᄀ꜁甞 挀渀栀Ⰰ 琀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ᄀ섁甞 欀栀渀最 琀爀渀栀 欀栀케椞 ᄀ뀁挞 瘀  
thường biến thiên, như vậy há chẳng đi ngược lại với lòng kỳ vọng đợi chờ của ਀挀漀渀 渀最뀀�椞 ᄀ 猀愀漀㼀 一椀 洀�琞 挀挀栀 挀栀뜀琞 挀栀봀„栀ꄀ渁 琀栀 渀最愀礀 琀爀漀渀最 洀�琞 欀栀꼀挞 挀椀渁最 挀 猀„ 
sinh diệt từng giây từng phút, cho nên chỉ trong một khắc thôi người ta cũng ਀欀栀渀最 挀 猀„愀渀 ᄀ쬁渞栀 挀栀渀 挀栀渀栀Ⰰ 渀栀뀀 瘀관礞 渀最뀀�椞 洀甀턀渞 琀洀 挀꜀甞 洀�琞 猀„愀渀 ᄀ쬁渞栀 瘀 瘀甀椀  
sướng thường hằng sẽ có được thỏa mãn không? Nếu đứng trên lập trường toàn diện ਀洀 渀椀 琀栀Ⰰ 搀⤀ 渀栀椀渀Ⰰ 渀最뀀�椞 琀愀 欀栀渀最 琀栀쌀„瀀栀„渀栀관渞 琀爀漀渀最 ᄀ 挀椀渁最 挀 欀栀漀椀 氀ꄀ挞Ⰰ  
nhưng nếu lấy sự tồn tại thường hằng làm lý tưởng mà phán đoán hết thảy thì ਀渀最뀀�椞 琀愀 挀椀渁最 欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀渀最 琀栀愞 渀栀관渞 爀넀渞最 琀ꔀ琞 挀ꌀ„ᄀ섁甞 戀ꔀ琞 愀渀Ⰰ 戀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀Ⰰ ᄀ쌁„爀팀椞  
đi đến kết luận trong thế gian hết thảy đều là khổ: người thông đạt hẳn sẽ cho ਀ᄀ 氀 欀뼀琞 氀甀관渞 琀„渀栀椀渀Ⰰ 戀�椞 ᄀ 挀栀渀栀 氀 洀�琞☀渀戀猀瀀㬀 琀爀漀渀最 渀栀渞最 氀ﴀ 搀漀 挀꼀琞 渀最栀⤀愁 琀ꄀ椞  
sao Phật đã phán đoán giá trị thế gian là khổ. Xem thế thì thấy câu cách ngôn ਀ᰀ挠栀뀀 栀渀栀 瘀 琀栀뀀�渞最 ⠀猀愀戀戀攀 猀欀栀愀爀 愀渀椀挀挀愀⤀ 挀愞 倀栀관琞 洀�琞 洀뜀琞 ᄀ뀁愁 爀愀 猀„瀀栀渀 ᄀ漁渀  
sự thực, đồng thời, mặt khác đã nói lên sự phán đoán giá trị vậy.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䌀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀ᰀ栠뼀琞 琀栀ꌀ礞 氀 瘀 琀栀뀀�渞最ᴀⰠ 㰀⼀椀㸀ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最  
diện phán đoán sự thực mà nói, là căn cứ phủ định cái <i>ngã thường hằng </i>਀挀椀渁最 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ팁渞最 瘀�椞 挀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀ᰀ瘠 渀最ᴀ†㰀⼀椀㸀瘀 㰀椀㸀ᰀ挠栀뀀 栀渀栀 瘀 琀栀뀀�渞最ᴀ†㰀⼀椀㸀氀  
lý do đặc thù để phán đoán giá trị <i>hết thảy là khổ. </i>Vì, theo phật, cái ਀最촀椞 氀 㰀椀㸀渀最 㰀⼀椀㸀琀甀礀 挀栀대渞最 焀甀愀 氀 琀爀케„猀„琀„挀栀Ⱎ 渀栀뀀渁最Ⰰ 渀뼀甞 戀ꌀ漞 㰀椀㸀ᰀᄠ挀栀 琀栀挞  
không, là cái thường của đời” </i>thì, dĩ nhiên, đời không có cái gì chân chính ਀最촀椞 氀 琀„挀栀„挀ꌀⰞ 挀栀漀 渀渀Ⰰ 㰀椀㸀瘀 渀最Ⰰ 㰀⼀椀㸀琀挞 瘀 洀ꔀ琞 琀„搀漀 洀 戀ꌀ漞 氀 欀栀픀⸞㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Bấy giời Thế Tôn bảo năm vị Tỷ-Khưu rằng sắc là vô ਀渀最㬀 渀뼀甞 猀꼀挞 欀栀渀最 氀 瘀 渀最 琀栀 猀꼀挞 ꔀ礞 ᄀ 欀栀渀最 挀栀甀礀쌀渞 戀椀뼀渞 洀�琞 挀挀栀 戀ꔀ琞 渀栀뀀 ﴀ⸀  
Ðối với ngã mà có sắc, nhưng trong sắc ấy không có ngã, cho nên không thể bảo ਀猀꼀挞 氀 瘀 渀最⸀ 䌀栀漀 渀渀Ⰰ ᄀ뼁渞 琀栀Ⱎ 琀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 琀栀挞 挀椀渁最 氀 瘀 渀最Ⰰ 渀뼀甞 琀栀„琀뀀�渞最  
hành thức không là vô ngã thì chúng đã không chuyển biến một cách bất như ý; đối ਀瘀�椞 渀最 洀 挀 琀栀Ⱎ 琀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 琀栀挞Ⰰ 渀栀뀀渁最 琀爀漀渀最 ᄀ 氀ꄀ椞 欀栀渀最 挀 渀最 渀渀 琀栀Ⱎ  
tưởng, hành, thức là vô ngã.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀一礀 挀挀 吀ⴞ䬀栀뀀甁℀ 吀栀攀漀 ﴀ 挀挀 渀最 琀栀 猀꼀挞 氀 琀栀뀀�渞最  
hay vô thường? - Bạch Thế Tôn! Sắc là vô thường. Hết thảy vật vô thường là khổ ਀栀愀礀 瘀甀椀㼀 ⴀ 䈀ꄀ挞栀 吀栀뼀„吀渀℀ 䰀 䬀栀픀⸞ 吀爀漀渀最 琀ꔀ琞 挀ꌀ„挀挀 瀀栀瀀 戀뼀渞 搀쬀„氀 欀栀픀„ᄀ 挀 琀栀쌀„ 
tìm thấy cái gì là “vật của ta”, là “cái tự ngã” không? - Bạch Thế Tôn! Không!<span style="font-style: normal"><a name="_ftnref171" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn171"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[171]</span></span></a>&nbsp;</span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀� 渀最栀⤀愁 琀爀漀渀最 ᄀ漁ꄀ渞 瘀̀渁 琀爀渀 ᄀ礀 挀 氀椀渀 焀甀愀渀 ᄀ뼁渞 㰀椀㸀瘀  
thường luận, </i>một mặt đưa ra căn cứ của vô ngã luận, mặt khác, đồng thời, ਀ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 ꔀ礞Ⰰ 瘀ꄀ挞栀 爀愀 挀椀 挀̀渁 挀„ᄀ뀁愁 ᄀ뼁渞 猀„瀀栀渀 ᄀ漁渀 最椀 琀爀쬀„挀甀�挞  
đời là khổ, tức ở đâu có vô thường thì ở đo không có sự tự chủ, mà đã không có ਀猀„琀„挀栀„琀栀 欀栀渀最 挀 挀椀 琀愀Ⰰ 挀椀 挀愞 琀愀Ⰰ 欀栀渀最 挀 猀„琀„搀漀 挀愞 渀最Ⰰ 渀最 猀�㨞 ᄀ  
là phương pháp lập luận về khổ. Tóm lại là lấy sự tự do tuyệt đối của cái ta làm ਀琀椀甀 挀栀甀꤀渞 ᄀ쌁„瀀栀渀 ᄀ漁渀⸀ 䰀ꄀ椞 渀愞Ⰰ 一栀뀀 ᄀ 琀爀渀栀 戀礀 �„琀爀渀Ⰰ 渀뼀甞 挀̀渁 挀„琀栀攀漀 琀爀椀뼀琞  
học của Phật thì vận mệnh của con người rốt ráo chỉ là vật do ý muốn của con ਀渀最뀀�椞 欀栀愀椀 琀栀挀 琀甀礀 挀 瘀묀„渀栀뀀 挀 琀„挀栀„渀栀뀀渁最 琀栀관琞 琀栀 瀀栀ꌀ椞 搀愞 瘀漀 瀀栀瀀 琀꼀挞  
nhân duyên làm hạn định, chứ quyết không phải là vô điều kiện. Vả lại, xét ở một ਀瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 欀栀挀Ⰰ 挀椀 瀀栀瀀 琀꼀挞 㰀椀㸀琀„琀挀 琀„琀栀„㰀⼀椀㸀⠀洀渀栀 氀洀 洀渀栀 挀栀쬀甞⤀ 氀椀渀  
tục trong ba đời đã trói chặt con người làm cho mất tự do, bởi thế, trong thế ਀最椀愀渀Ⰰ 挀漀渀 渀最뀀�椞 欀栀渀最 琀栀쌀„渀漀 琀洀 挀꜀甞 ᄀ뀁挞 猀„琀„挀栀„琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞⸀ 䴀 挀椀 挀漀渀 渀最뀀�椞  
hằng mong cầu tìm kiếm mà không được thì hẳn là phải khổ rồi, do đó mới phán ਀ᄀ쬁渞栀 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 氀 欀栀픀„瘀 搀漀 ᄀ 洀 氀甀관渞 挀„爀ꔀ琞 砀挀 ᄀ渀最⸀ 堀琀 爀愀 琀栀 氀관瀞 氀甀관渞 渀礀  
đã được đúc kết và rút ra từ <i>vô ngã luận.</i>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䰀ﴀ 搀漀 ᄀ뀁愁 ᄀ뼁渞 猀„瀀栀渀 ᄀ漁渀 琀팀渞 琀ꄀ椞 氀 欀栀픀„琀甀礀 挀 渀栀椀섀甞Ⰰ  
nhưng cái căn cứ lớn nhất là căn cứ <i>vô thường, vô ngã </i>đã được nói ở trên. ਀吀ꔀ琞 挀ꌀ„渀栀渞最 氀ﴀ 搀漀 ᄀ뀁挞 琀栀ꔀ礞 爀ꌀ椞 爀挀 琀爀漀渀最 挀挀 欀椀渀栀 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 琀픀渞最 栀瀞 氀ꄀ椞  
thành ba điều kiện mà ý nghĩa của nó được quy nạp trong kinh Pháp-Cú như sau.<a name="_ftnref172" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn172"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[172]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䌠挀 栀渀栀 ᄀ섁甞 瘀 琀栀뀀�渞最㬀 欀栀椀 搀豈渀最 琀爀 琀甀윀„洀 琀栀ꔀ礞  
được như thế thì sẽ nhàm chán và xa lìa mọi thống khổ. Ðó là đạo thanh tịnh.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀䌀挀 栀渀栀 ᄀ섁甞 氀 欀栀픀㬞 欀栀椀 搀豈渀最 琀爀 琀甀윀„洀 琀栀ꔀ礞 ᄀ뀁挞  
như thế thì sẽ nhàm chán và lìa xa thống khổ. Ðó là đạo thanh tịnh. Tất cả pháp ਀ᄀ섁甞 瘀 渀最㬀 欀栀椀 搀豈渀最 琀爀 琀甀윀„洀 琀栀ꔀ礞 ᄀ뀁挞 渀栀뀀 琀栀뼀„琀栀 猀봀„渀栀洀 挀栀渀 瘀 砀愀 氀愀 洀촀椞  
thống khổ, đó là đạo thanh tịnh.”&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀⠀匀愀戀戀愀 猀愀渀欀栀愀爀愀 愀渀挀挀Ⰰ 琀椀 夀愀搀愀 瀀愀渀渀礀愀 瀀愀猀猀愀琀椀Ⰰ 愀琀栀愀  
nibbindati dukkhe, esa Maggo visuddhiyà Sabbe sankkara dukhà ti Yadà pannàya ਀瀀愀猀猀愀琀椀Ⰰ 愀琀栀攀 渀椀戀戀ⴀ椀渀搀愀琀椀 搀甀欀栀攀 攀猀愀 䴀愀最最漀 瘀椀猀甀搀搀栀椀礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Sabba dhamma anattà ti Yadà pannaya passati, atha nibbindati ਀搀甀欀欀栀攀Ⰰ 攀猀愀 䴀愀最最漀 瘀椀猀甀搀搀栀椀礀⤀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㜀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㜀㌀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㜀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Ba điều trên đây (chư hành vô thường, chư pháp vô ngã, chư ਀栀渀栀 欀栀픀⤞ ᄀ挀栀 琀栀挞 氀 猀„琀픀渞最 欀뼀琞 瘀섀„挀挀栀 焀甀愀渀 猀琀 ᄀ턁椞 瘀�椞 琀栀뼀„最椀愀渀 挀愞 倀栀관琞⸀  
Nhưng ba điều này còn được thêm một điều thứ tư nữa là <i>“hết thảy pháp đều ਀欀栀渀最ᴀ†㰀⼀椀㸀ᄀ쌁„琀ꄀ漞 琀栀渀栀 挀椀 最촀椞 氀㰀椀㸀 ᰀ吠„渀椀윀洞 琀爀ᴞ†㰀⼀椀㸀⠀匀愀琀椀瀀愀琀栀愀渀愀⤀ 瘀턀渞 氀 洀�琞  
giáo điều trọng yếu trong trong đạo nhất thừa của chư Phật. Trong các bản Hán ਀搀쬀挞栀 欀椀渀栀 瀀栀瀀 䌀切 栀椀윀渞 渀愀礀 挀椀渁最 挀 ᄀ„戀턀渞 ᄀ椁섀甞⸀ 䐀甀礀 琀爀漀渀最 ᄀⰀ 挀椀 最촀椞 氀 㰀椀㸀 
“Không”, </i>đứng ở một phương diện mà nói thì như đã trình bày ở trên, tuy liên ਀焀甀愀渀 ᄀ뼁渞 猀„瀀栀渀 ᄀ漁渀 瘀섀„挀栀渀 琀뀀�渞最 琀栀관琞 挀愞 猀„琀栀挞Ⰰ 渀栀뀀渁最 ᄀ渞最 �„洀�琞 瀀栀뀀ꄁ渁最  
diện khác mà nói thì nó lại là sự phán đoán về giá trị. Ðứng về mặt giá trị, thì ਀栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 瀀栀瀀 ⴀ 氀ꔀ甞 猀„ᄀ턁椞 挀栀椀뼀甞 瘀�椞 挀挀栀 瀀栀渀 ᄀ漁渀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 琀턀椞 挀愀漀 氀洀 栀ꄀ渞  
định - đều đầy đủ, nhưng tuy có mà cũng như nghĩa <i>không </i>làm chủ, cho nên ਀洀�椞 氀ꔀ礞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 㰀椀㸀欀栀渀最 㰀⼀椀㸀氀洀 挀栀⸞ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 琀픀渞最 焀甀琀 猀„瀀栀渀 ᄀ漁渀 最椀  
trị của Phật về hết thảy pháp sẽ là <i>khổ </i>và <i>không, </i>tức bao gồm ਀渀最栀⤀愁 ᄀ꜁礞 搀꬀礞 欀栀픀„猀�„瘀 琀甀礀 挀 洀 挀椀渁最 渀栀뀀 欀栀渀最⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nhưng có điều ta cần hết sức chú ý là: suphan đoan gia tri ਀渀愀礀Ⰰ 渀栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 挀栀„礀뼀甞 氀 猀漀 猀渀栀 ᄀ턁椞 挀栀椀뼀甞 瘀�椞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 琀턀椞 挀愀漀Ⰰ 挀栀„ 
quyết không phảo lấy sự sinh hoạt thường nhật làm tiêu chuẩn. Ðến A-Tỳ-Ðạt-Ma đã ਀渀椀 洀�琞 挀挀栀 洀椀渀栀 戀ꄀ挞栀 爀넀渞最 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 欀栀픀„琀ꔀ琞 欀渀栀 挀栀준„氀 欀椀뼀渞 ᄀ쬁愞 挀愞 戀관挞 吀栀渀栀  
chiếu rọi thấy mà thôi. Xem thế thì thấy kiến địa của Phật hiển nhiên cũng là ਀欀椀뼀渞 ᄀ쬁愞 礀뼀洞 琀栀뼀⸞ 䐀甀礀 �„洀�琞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 欀栀挀 洀 渀漀 琀栀 猀„挀栀渀 ᄀ�椞 挀愞 倀栀관琞 氀  
nhắm tới ánh sáng vĩnh viễn chiếu rọi lý tưởng tối cao, chứ không phải sự chán ਀ᄀ�椞 琀甀礀윀琞 瘀촀渞最Ⰰ ᄀ 氀 ᄀ椁쌀洞 琀愀 挀꜀渞 最栀椀 渀栀관渞⸀ 一뼀甞 栀椀쌀甞 洀�琞 挀挀栀 栀�椞 栀琞 洀 挀栀漀  
rằng yếm thế quan của Phật giáo cũng đồng nghĩa với chữ Pessamism của tiếng Anh ਀琀栀 ᄀ 氀 ᄀ椁섀甞 爀ꔀ琞 猀愀椀 氀꜀洞Ⰰ 琀爀椀 栀대渞 瘀�椞 挀栀渀 ﴀ 挀愞 倀栀관琞⸀ 嘀 挀椀 最촀椞 氀 礀뼀洞 琀栀뼀„ 
quan của Phật chủ yếu nhắm tới lý tưởng tối cao có tính cách triết học và tôn ਀最椀漀⸀ 一栀뀀 猀봀„ᄀ뀁挞 戀渀 ᄀ뼁渞 琀爀漀渀最 琀栀椀渀 猀愀甀Ⰰ 倀栀관琞 氀 洀�琞 戀관挞 吀栀渀栀 栀ꄀ渁 栀대渞 戀ꔀ琞 挀„ 
một bậc Thánh nào tại Ấn-Ðộ đã khẳng định hiện thực một cách rất sâu xa, nhất là ਀欀栀대渞最 ᄀ쬁渞栀 猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞 ᄀꄁ漞 ᄀ挞㨀 ᄀ 氀 洀�琞 猀„琀栀挞 栀椀쌀渞 渀栀椀渀⸀ 吀栀琀 爀愀Ⰰ ᄀ挞 倀栀관琞 猀�„ 
dĩ đã hoàn định thế gian là khổ là không, chỉ vì muốn cảnh tỉnh đa số người đời ਀欀栀渀最 挀栀切 ﴀ ᄀ뼁渞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 挀愀漀 琀栀洀Ⰰ 挀栀준„栀愀洀 ᄀ꼁洞 搀挞 氀ꄀ挞 琀爀뀀�挞 洀꼀琞Ⰰ 欀栀渀最 挀栀쬀甞 琀洀  
cầu ý nghĩa đích thực của cuộc đời, những người chỉ biết có đốm lửa trong hang ਀氀 渀栀 猀渀最 搀甀礀 渀栀ꔀ琞 洀 欀栀渀最 戀椀뼀琞 爀넀渞最 戀渀 渀最漀椀 栀愀渀最 挀渀 挀 渀栀 猀渀最 瘀 琀관渞  
của rừng thái dương bất diệt.&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开㄀㄀㌀∀㸀㰀⼀愀㸀㌀ⴀ 吀䠀꼀�丞䜀 䰀ꀀ䌞 一䜀쌀 吀쨀丞䠀㨀 䌀Ȁ丁 䌀„䌀䄞 䬀䠀퐀„儀唀䄀一㨀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Như vậy là Phật đã căn cứ vào cái lý vô thường, vô ngã để ਀ᄀ漁渀 ᄀ쬁渞栀 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 氀 欀栀픀Ⱎ 渀椀 挀挀栀 欀栀挀Ⰰ 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 ᄀ섁甞 戀椀뼀渞 琀栀椀渀Ⰰ 洀 戀椀뼀渞 琀栀椀渀  
thì không có tự chủ. Do đó, nếu suy ngược lại thì lý tưởng của Phật hẳn là phải ਀�„挀椀 琀栀뀀�渞最 栀넀渞最 琀栀관琞 挀 瘀 �„猀„琀栀挞 栀椀윀渞 挀椀 挀栀渀 渀最 琀„挀栀⸞ 䜀椀ꌀ„猀„欀栀ꌀ漞 猀琀  
theo kiến địa của Phật thì nếu thế giới hiện thực này không phải là vô thường ਀戀椀뼀渞 琀栀椀渀 瘀 渀뼀甞 挀椀 渀最 琀栀쌀„挀愞 挀漀渀 渀最뀀�椞 挀 猀„琀„挀栀„琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 琀栀 挀栀꼀挞 挀栀꼀渞  
Phật đã không đoán định nó là khổ, là không. Lại nữa,&nbsp; nếu nói một cách phân ਀戀椀윀琞 琀栀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞 氀 搀甀礀 琀洀 挀 琀栀뀀�渞最 氀ꄀ挞 渀最 琀쬀渞栀Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀„洀�椞 ᄀ漁渀  
định hiện thực là vô thường, vô ngã, là khổ, là không. Xem thế thì thấy, về mặt ਀氀쬀挞栀 猀Ⱎ 氀ﴀ 琀뀀�渞最 挀愞 倀栀관琞 挀椀渁最 瘀꬀渞 ᄀ뀁挞 欀栀ꄀ椁 渀最甀팀渞 琀„琀뀀 琀뀀�渞最 㰀椀㸀匀愀挀挀椀搀愀渀愀渀搀愀洀 
</i>(Sat = thật có, cit = tâm, ngã, ananda = diệu lạc), tức tư tưởng Phạm-Ngã ਀琀爀漀渀最 섀漀ⴀ一最栀⤀愁ⴀ吀栀뀀 琀„砀뀀愁⸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㄀㜀㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㄀㜀㐀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㄀㜀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Nhưng Phật cho cái lý tưởng đó không có quan hệ gì với chuẩn tắc phán đoán hết ਀琀栀ꌀ礞 最椀 琀爀쬀Ⱎ 搀漀 瘀관礞 洀 瀀栀„渀栀관渞 琀栀꜀渞 匀愀挀挀椀搀愀渀愀渀搀愀洀 瀀栀切 戀꤀洞Ⰰ 瀀栀„渀栀관渞 氀甀渀 挀ꌀ„猀„ 
tồn tại của ngã. Bởi vì, theo Phật, thực tại của cái gọi là <i>thuần, Phạm </i>਀瘀 㰀椀㸀吀栀뀀�渞最 渀最 㰀⼀椀㸀瀀栀切 戀꤀洞 挀栀대渞最 焀甀愀 挀椀渁最 挀栀준„氀 뀀�挞 渀最甀礀윀渞Ⰰ 渀뼀甞 欀栀渀最 ᄀ뀁愁 爀愀  
được chứng cứ của sự tồn tại như hiện thực phú bẩm thì rốt cục nó vẫn chỉ là một ਀뀀�挞 渀最甀礀윀渞Ⰰ 欀栀渀最 琀栀쌀„琀椀渀 �„猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 挀愞 渀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nếu cứ nhẹ dạ tin càn thì chẳng khác gì người nghèo mong trở ਀琀栀渀栀 挀„瀀栀切Ⰰ 渀甀椀 挀椀 ꌀ漞 瘀촀渞最 ꔀ礞 琀甀礀 氀切挀 ᄀ 挀椀渁最 挀ꌀ洞 琀栀ꔀ礞 瘀甀椀 瘀甀椀Ⰰ 渀栀뀀渁最 猀愀甀  
chợt tỉnh thì thấy nó chỉ là một trường xuân mộng. Bởi thế người ta không thể ਀砀礀 搀渞最 氀ﴀ 琀뀀�渞最 挀愞 洀渀栀 琀爀渀 挀椀 渀섀渞 琀ꌀ渞最 欀栀渀最 琀뀀�渞最 渀栀뀀 琀栀뼀„洀 瀀栀ꌀ椞 ᄀ뜁琞 渀  
trên một lập trường hoàn toàn khế hợp với chân tướng của sự thực: đó là cái ਀渀最甀礀渀 氀ﴀ 洀 倀栀관琞 ᄀ 搀愞 瘀漀 ᄀ쌁„戀椀 砀挀栀 琀栀뀀�渞最 氀ꄀ挞 渀最 琀쬀渞栀 瘀 挀挞 氀挞 挀栀„ 
xướng nghĩa vô thường, khô, không và vô ngã. Tuy nhiên, Phật trước sau vẫn duy ਀琀爀 挀椀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 ᄀ턁椞 瘀�椞 猀„瘀⤀渁栀 瘀椀씀渞Ⰰ 戀ꔀ琞 戀椀뼀渞 瘀 琀„挀栀Ⱎ 琀栀관洞 挀栀 挀渀 挀栀漀 ᄀ  
không phải là phú bẩm nữa, bởi thế con người có thể đạt đến cái cảnh giới do ਀挀栀渀栀 洀渀栀 洀�„爀愀Ⰰ 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 ꔀ礞 挀栀渀栀 氀 渀椀뼀琞ⴀ戀渀㬀 ᄀ 氀 ᄀ椁쌀洞 ᄀ뜁挞 猀꼀挞 渀栀ꔀ琞 挀愞  
Phật. Về sau, Ðại Thừa cho cảnh giới niết-bàn có đủ bốn thuộc tính thường, lạc, ਀渀最Ⰰ 琀쬀渞栀 挀栀渀栀 琀栀挞 ᄀ 戀꼀琞 渀最甀턀渞 琀„ᄀⰀ 琀挞 氀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 欀栀渀最 砀愀 氀愀  
Phật tâm. Vấn đề này sẽ được nói rõ sau, ở đây chỉ sơ lược thế thôi.&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开㄀㄀㐀∀㸀㰀⼀愀㸀㐀ⴀ 䌀Ȁ丁 䌀„䌀䄞 吀숀䴀 䰀� 吀䠀꼀�丞䜀Ⰰ 䰀ꀀ䌞Ⰰ 一䜀쌀Ⰰ 吀쨀丞䠀㨀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Bấy giờ nếu lại tiến lên một bước nữa mà nghiên cứu thì Phật ਀ᄀ 搀漀 ᄀ甀 洀 挀 ᄀ뀁挞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 琀栀뀀�渞最Ⰰ 氀ꄀ挞Ⰰ 渀最Ⰰ 琀쬀渞栀㼀 嘀섀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀Ⰰ ᄀ渞最 瘀섀„ 
phương diện lịch sử mà nói, dĩ nhiên nó dẫn khởi từ hệ thống Áo-Nghĩa-Thư, nhưng ਀瘀 倀栀관琞 ᄀ 欀栀渀最 挀栀ꔀ瀞 渀栀관渞 倀栀ꄀ洞 一最 瀀栀切 戀꤀洞 渀渀Ⰰ 瘀섀„洀뜀琞 氀ﴀ 氀甀관渞Ⰰ 琀ꔀ琞 渀栀椀渀 猀봀„ 
phải tìm căn cứ ở một chỗ khác. Vấn đề này duy đối với tư tưởng Ðại Thừa sau này ਀爀ꔀ琞 挀 焀甀愀渀 栀윀Ⱎ 挀渀 ᄀ턁椞 瘀�椞 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀 吀栀礞 琀愞 栀팀„欀栀渀最 焀甀愀渀 琀栀椀뼀琞Ⰰ 琀甀礀  
nhiên, ở đây, chúng tôi thấy cần phải thảo luận qua.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀栀攀漀 倀栀관琞 琀栀 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 ᄀ섁甞 氀ꔀ礞 ᰀ搠挞ᴀ†氀洀 挀ꄀ 猀�„瘀Ⰰ 琀甀礀 戀渀  
thân Phật chưa nói rõ hẳn, nhưng căn cứ tâm lý của thường, lạc, ngã, tịnh vẫn ਀欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀渀最 琀洀 挀꜀甞 �„搀挞Ⰰ 琀挞 琀爀漀渀最 㰀椀㸀瘀 洀椀渀栀⸀ 㰀⼀椀㸀堀琀 瘀섀„琀渀栀 挀栀ꔀ琞 挀愞 瘀  
minh, nếu quan sát từ sự hoạt động bề ngoài thì đó là cái cơ sở dục cầu của sự ਀猀턀渞最Ⰰ 氀 挀椀 砀甀渀最 ᄀ�渞最 氀洀 琀栀케愞 洀渀 渀栀渞最 搀挞 瘀촀渞最 洀豈 焀甀渀最㬀 渀栀뀀渁最Ⰰ 渀뼀甞 欀栀ꌀ漞 猀琀  
về ý nghĩa nội dung của nó thì trong đó ám thị một cách tiềm tàng cái sinh mệnh ਀瘀 挀豈渀最 瘀관礞⸀ 一栀뀀 ᄀ 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 琀栀攀漀 倀栀관琞Ⰰ 搀挞 挀愞 挀漀渀 渀最뀀�椞 ꔀ礞 㰀椀㸀栀甞 搀挞 㰀⼀椀㸀 
(bhavatanhà) làm trung tâm để tiến đến <i>ái dục</i> (Kàmatanhà) và <i>phồn vinh ਀搀挞 㰀⼀椀㸀⠀瘀椀戀栀愀瘀愀琀愀渀栀⤀ 戀愀 氀漀ꄀ椞⸀ 一栀뀀渁最Ⰰ 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 挀愞 搀挞Ⰰ ᄀ渞最 瘀섀„洀뜀琞 戀椀쌀甞  
diện mà nói, tuy không ngoài cái yêu cầu bảo tồn và kế tục cá thể và chủng tộc, ਀欀栀漀渀最 ᄀꄁ椞 戀ꌀ渞 渀̀渁最 渀栀뀀渁最Ⰰ 渀뼀甞 猀甀礀 爀�渞最 瘀섀„ﴀ 渀最栀⤀愁 渀�椞 琀ꄀ椞 挀愞 渀 琀栀 欀栀渀最 ᄀꄁ琞  
đến được sinh mệnh vô hạn, tức là lý tưởng sinh mệnh thường hằng, phổ biến và tự ਀挀栀„琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 琀栀 欀栀渀最 渀最渞最⸀ 䴀뜀挞 搀豈 栀渀栀 ᄀ�渞最 瘀 ﴀ 琀栀挞Ⰰ 栀뼀琞 琀栀ꌀ礞 猀椀渀栀 瘀관琞Ⰰ  
nhất là loài người, không trực tiếp thì gián tiếp, đều lấy sinh mệnh tuyệt đối ਀氀洀 洀挞 琀椀甀 挀甀턀椞 挀豈渀最 ᄀ쌁„栀漀ꄀ挞栀 ᄀ쬁渞栀 琀ꔀ琞 挀ꌀ㨞 ᄀ 氀 洀�琞 猀„琀栀관琞 欀栀渀最 琀栀쌀„挀栀턀椞  
cãi.<a name="_ftnref175" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn175"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[175]</span></span></a> ਀䌀椀 甀礀渀 渀最甀礀渀 挀愞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 琀栀뀀�渞最Ⰰ 氀ꄀ挞Ⰰ 渀最Ⰰ 琀쬀渞栀 挀栀渀栀 挀椀渁最 氀ꔀ礞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 猀椀渀栀  
mệnh tuyệt đối này làm trung tâm để phát sinh. Nếu phối hợp chúng với ba loại ਀搀挞 欀쌀„琀爀渀 洀 欀栀ꌀ漞 猀琀 琀栀 㰀椀㸀吀栀뀀�渞最 㰀⼀椀㸀挀 琀栀쌀„挀栀漀 氀 㰀椀㸀栀甞 搀挞 㰀⼀椀㸀洀 瀀栀琀  
sinh, <i>Lạc </i>là do <i>ái dục</i> mà xuất phát, <i>Ngã </i>là do <i>tư chủ ਀搀挞 㰀⼀椀㸀⠀琀挞 瀀栀팀渞 瘀椀渀栀 搀挞⤀ 洀 欀栀�椞 ᄀ椁쌀洞Ⰰ 挀渀 搀甀礀 挀 㰀椀㸀吀쬀渞栀 㰀⼀椀㸀琀栀 氀ꔀ礞 猀„琀쬀渞栀  
hóa một cách tuyệt đối những dục vọng kia làm lý tưởng để phát sinh.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一最뀀�椞 琀栀뀀�渞最Ⰰ ᄀ턁椞 瘀�椞 渀�椞 搀甀渀最 挀愞 猀椀渀栀 洀윀渞栀Ⰰ 琀甀礀 挀 栀漀椀  
bảo cái lý tưởng ấy, nhưng không lấy đó làm ý thức mà chỉ bị ràng buộc bởi những ਀栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 栀�椞 栀琞 戀渀 渀最漀椀⸀ 퀀挞 倀栀관琞Ⰰ 琀爀椀 氀ꄀ椞Ⰰ 瀀栀琀 栀甀礀 ﴀ 渀最栀⤀愁 琀栀洀 琀栀切礀 戀渀  
trong và lấy đó làm trực cảm để đạt lý tưởng tối cao của kiếp người. Tham chiếu, ਀猀漀 猀渀栀 洀 瀀栀渀 ᄀ漁渀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„琀栀 挀 琀栀쌀„琀洀 琀꼀琞 琀爀漀渀最 洀�琞 挀甀 渀栀뀀 琀栀뼀„渀礀Ⰰ 渀最뀀�椞  
thường bị trói buộc bởi cái tiểu dục trước mắt, còn Phật thì tiến thẳng đến tới ਀ᄀꄁ椞 搀挞 瘀 栀ꄀ渞Ⰰ 琀挞 氀 挀椀 搀挞 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 瘀관礞⸀ 嘀섀„猀愀甀Ⰰ 最椀漀 氀ﴀ ကꄁ椞 吀栀愞 戀ꌀ漞 琀ꔀ琞  
cả mọi người đều có Phật tính, thậm chí bảo phiền não tức Bồ-Ðề thật đã thấu ਀琀爀椀윀琞 挀椀 氀ﴀ ꔀ礞⸀ 嘀 渀뼀甞 挀栀준„渀栀渀 搀挞 瘀촀渞最 �„戀섀„渀最漀椀 琀栀 琀甀礀 氀 瀀栀椀섀渞 渀漀 ᄀꔁ礞Ⰰ  
nhưng nếu đi sâu vào ý nghĩa nội dung của nó thì đó chính là cái Bồ-Ðề tìm cầu ਀猀„瘀 栀ꄀ渞 戀ꔀ琞 琀⸞ 一뼀甞 琀ꔀ琞 挀ꌀ„猀椀渀栀 瘀관琞 ᄀ섁甞 挀 ᄀ„欀栀ꌀⴞ渀̀渁最ⴀ琀渀栀 渀栀뀀 琀栀뼀„琀栀 挀椀渁最  
có thể nói hết thảy chúng sinh đều có Phật tính.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀渁最Ⰰ 琀ꄀ椞 猀愀漀 �„琀栀�椞 倀栀관琞 䜀椀漀 一最甀礀渀 吀栀礞 搀挞 瘀촀渞最 欀栀渀最  
là khẳng định mà trước sau vẫn bị phủ định. Xét về vấn đề này thì ví sinh mệnh ਀琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞Ⰰ 琀挞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 琀栀뀀�渞最Ⰰ 氀ꄀ挞Ⰰ 渀最Ⰰ 琀쬀渞栀 氀 搀漀 搀挞 瘀촀渞最 搀꬀渞 欀栀�椞Ⰰ 戀�椞 琀栀뼀Ⱎ  
theo tiêu chuẩn ấy mà quan sát những sinh hoạt dục vọng hiện thực thì ta thấy ਀挀栀切渀最 栀漀渀 琀漀渀 琀뀀ꄁ渁最 瀀栀ꌀ渞Ⰰ 琀爀漀渀最 ᄀⰀ 渀뼀甞 渀椀 洀�琞 挀挀栀 琀뀀ꄁ渁最 ᄀ턁椞 琀栀 挀栀切渀最 爀ꔀ琞  
cách xa nhau. Vì lý tưởng tuy hoàn toàn nhưng sinh hoạt dục vọng thì có nhiều ਀欀栀甀 戀椀윀琞Ⰰ 挀ꌀ渞栀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 琀栀 琀栀뀀�渞最 栀넀渞最 洀 猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞Ⰰ 栀椀윀渞 琀栀挞 琀栀 氀ꄀ椞 瘀  
thường, cảnh lý tưởng tuy thuần khiết nhưng sinh hoạt dục vọng thì không thuần ਀欀栀椀뼀琞Ⰰ 挀ꌀ渞栀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 氀 渀ꄀ椁 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 洀渀 琀切挀Ⰰ 挀渀 搀挞 瘀촀渞最 栀椀윀渞 琀栀挞 琀栀 琀栀뀀�渞最  
không mãn túc: đó là đặc chất của nó. Nói cách đơn giản, về mặt tương đối dục ਀瘀촀渞最 栀椀윀渞 琀栀挞 瘀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 栀漀渀 琀栀漀渀 琀爀椀 渀最뀀挞 渀栀愀甀Ⰰ 琀爀漀渀最 ᄀ 欀栀渀最  
có cái thế có thể thỏa hiệp, bởi vậy, người muốn tìm cầu lý tưởng chân chính ਀欀栀渀最 琀栀쌀„欀栀渀最 搀漀 栀椀윀渞 琀栀挞 洀 ᄀ뀁挞 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀㨀 ᄀ 氀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 搀琞 欀栀漀琀 挀愞  
Phật.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀漀渀最Ⰰ 渀뼀甞 欀栀ꌀ漞 猀琀 渀最뀀挞 氀ꄀ椞 琀栀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 瘀턀渞 氀  
do dục vọng hiện thực kéo dài ra, nếu nội dung của dục vọng hiện thực bao hàm lý ਀琀뀀�渞最 挀ꌀ渞栀 洀 挀栀준„砀ꌀ„戀케„猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞 搀挞 瘀촀渞最 栀椀윀渞 琀栀挞 欀栀渀最 琀栀椀 琀栀 挀栀뀀愁 栀대渞 ᄀ  
là con đường thực hiện lý tưởng mà, trái lại, cái phương pháp đưa dần đến cảnh ਀最椀�椞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 氀 瀀栀ꌀ椞 琀栀愀渀栀ⴀ琀쬀渞栀ⴀ栀愀 瘀 栀뀀�渞最ⴀ琀栀뀀渞最ⴀ栀愀 渀栀渞最 猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞 栀椀윀渞  
thực. Phương pháp thực hiện lý tưởng của Phật là một mặt cổ xúy chủ nghĩa xuất ਀最椀愀Ⰰ 洀꼀琞 欀栀挀Ⰰ 栀뼀琞 猀挞 琀쬀渞栀ⴀ栀愀 洀촀椞 猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞 琀栀渀最 琀挞 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 ᄀꄁ漞 ᄀ挞  
và tôn giáo chính là ý ấy. Nếu lại tiến lên một bước mà nói thì, theo nguyên tắc ਀ᰀ瀠栀椀섀渞 渀漀 琀挞 䈀팀ⴞ퀀섀ᴞⰠ 欀栀대渞最 ᄀ쬁渞栀 猀椀渀栀 栀漀ꄀ琞 栀椀윀渞 琀栀뼀Ⱎ 琀挞 琀栀挞 栀椀윀渞 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 氀ﴀ  
tưởng ngay trong thế giới hiện thực: đó chính là thuyết <i>“Tức thân thành Phật”਀㰀⼀椀㸀挀愞 퀀ꄀ椞 吀栀愞 猀愀甀 渀礀⸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Nói một cách dễ hiểu hơn, đức Phật chủ yếu căn cứ vào ý ਀渀最栀⤀愁 渀�椞 琀ꄀ椞 挀愞 搀挞 ᄀ쌁„欀椀뼀渞 氀관瀞 琀椀甀 挀栀甀꤀渞 挀渀最 挀�渞最 挀愞 氀ﴀ 琀뀀�渞最 瘀 琀栀攀漀 ᄀ  
mà quan sát và phê bình dục vọng hiện thực để rồi, đứng trên lập trường tương ਀瀀栀ꌀ渞 挀愞 挀栀渀栀 搀挞 瘀촀渞最Ⰰ 琀栀ꔀ礞 栀椀윀渞 琀栀挞 氀 瘀 琀栀뀀�渞最Ⰰ 氀 欀栀픀Ⱎ 欀栀渀最Ⰰ 氀 瘀 渀最Ⰰ  
nên mới phán định đời là vô thường, là khổ v.v…&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䰀ꄀ椞 渀愞Ⰰ 倀栀관琞 洀윀渞栀 搀愀渀栀 渀最甀팀渞 最턀挞 挀愞 栀椀윀渞 琀栀挞 氀 瘀 洀椀渀栀  
nếu chỉ định nghĩa nó là vô tri thì phải giải thích dục vọng tự thân là không ਀戀椀뼀琞 栀뀀�渞最 琀�椞 挀椀 氀ﴀ 琀뀀�渞最 挀栀渀 挀栀渀栀 挀愞 挀栀渀栀 洀渀栀 洀 挀栀준„搀愞 瘀漀 猀„栀漀ꄀ琞  
động biểu diện để hình thành thế giới, do đó, Phật mới đề cao trí tuệ (panna – ਀戀琀ⴀ渀栀⤀ 瘀 挀栀漀 ᄀ 氀 挀漀渀 ᄀ뀁�渞最 栀渀栀 ᄀꄁ漞 ᄀ挀栀 琀栀挞㬀 渀最뀀�椞 琀愀 瀀栀ꌀ椞 渀栀�„瘀漀 搀甀윀„ 
trí mới thấy được cái lý tưởng lớn bao hàm trong nội dung dục vọng, nếu thiếu ਀搀甀윀„琀爀 琀栀 欀栀渀最 琀栀쌀„渀漀 琀栀漀琀 爀愀 欀栀케椞 挀椀 琀栀뼀„最椀�椞 氀甀渀 栀팀椞 琀爀椀섀渞 洀椀渀 戀ꔀ琞 愀渀  
bất định này. Phương pháp thực hiện lý tưởng, nếu xét theo Tứ Ðế thì đó là hai ਀ᄀ뼁„猀愀甀Ⰰ 挀渀 渀뼀甞 砀琀 琀栀攀漀 洀뀀�椞 栀愀椀 渀栀渀 搀甀礀渀 琀栀 ᄀ 挀栀渀栀 氀 搀愞 瘀漀 挀椀 最촀椞 氀  
“diệt quan duyên khởi” vậy.</p>਀ 
<p class="BodyText">&nbsp;</p>਀㰀栀爀 眀椀搀琀栀㴀∀㌀　─∀ 愀氀椀最渀㴀∀氀攀昀琀∀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn166">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn166" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref166">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㘀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Ấn-Ðộ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, pp. 501-502,</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㘀㜀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㘀㜀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀㜀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[167]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ吀爀甀渀最ⴀ䠀洀 㔀㘀Ⰰ 吀栀渀栀 䌀꜀甞 䴀⸀ ㈀㘀Ⰰ 䄀爀椀礀愀瀀愀爀椀礀攀猀愀渀愀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn168">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn168" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref168">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㘀㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Như M. 28 I. p. 185; Trung-Hàm, 7. Tương Tích Dụ</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㘀㤀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㘀㤀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㘀㤀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[169]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ匀⸀ 䤀嘀Ⰰ 瀀Ⰰ 㔀㈀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn170">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn170" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref170">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㜀　崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Như trên, trang 53.</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㜀㄀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㜀㄀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㜀㄀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[171]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ嘀椀渀愀礀愀 䤀Ⰰ 瀀⸀ ㄀　　 ⠀吀ꄀ瀞ⴀ䠀洀 㔀㌀Ⰰ 瀀⸀ 㔀㄀㌀Ⰰ 砀攀洀 䠀케愞 䌀栀渞最 䌀뀀 匀⤀⤁㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn172">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn172" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref172">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㜀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Dh. Pada, no, 277 - 270.</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㜀㌀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㄀㜀㌀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㄀㜀㌀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[173]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ倀栀瀀 䌀切 퀀턀椞 䌀栀椀뼀甞Ⰰ 퀀ꄀ椞 䠀촀挞 堀甀ꔀ琞 䈀ꌀ渞Ⰰ 琀爀愀渀最 ㈀㘀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn174">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn174" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref174">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㜀㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Về Saccidanandam, xin xem Ấn-Ðộ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 323-324; ਀ऀऀ匀甀 倀栀椀 吀爀椀뼀琞 栀촀挞 ꐀ渞ⴀ퀀�Ⱎ 琀爀愀渀最 㘀㌀㠀ⴀ㘀㐀　⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn175">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn175" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref175">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㄀㜀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Về những hình tướng hoạt động của dục vọng; xin xem tạp chí Cải-Tạo số 1 ਀ऀऀ瘀 ㈀ ᰀ䜠椀ꌀ椞 焀甀礀뼀琞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀栀渀 猀椀渀栀 氀ꔀ礞 搀挞 瘀촀渞最 氀洀 挀ꄀ 猀�ᴞ⸠㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
਀㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀 昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㄀㐀∀㸀 
	<hr></div>਀ 
<table border="0" width="100%" id="table1" cellspacing="0" cellpadding="0">਀ऀ㰀琀爀㸀 
		<td width="430">਀ 
			<p style="margin-top: 0; margin-bottom: 0" align="left">਀ऀऀऀ㰀昀漀渀琀 昀愀挀攀㴀∀䴀椀挀爀漀猀漀昀琀 匀愀渀猀 匀攀爀椀昀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀ 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　　　　　∀㸀 
			Ban Tu Thư Phật Học</font></p></td>਀ऀऀ㰀琀搀㸀 
		<p align="right" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀昀漀渀琀 昀愀挀攀㴀∀䴀椀挀爀漀猀漀昀琀 匀愀渀猀 匀攀爀椀昀∀㸀 
		<font color="#808080" style="font-size: 8pt">Cập nhật:਀ऀऀ㰀℀ⴀⴀ眀攀戀戀漀琀 戀漀琀㴀∀吀椀洀攀猀琀愀洀瀀∀ 匀ⴀ吀礀瀀攀㴀∀䔀䐀䤀吀䔀䐀∀ 匀ⴀ䘀漀爀洀愀琀㴀∀─洀⼀─搀⼀─夀∀ 猀琀愀爀琀猀瀀愀渀 ⴀⴀ㸀　㔀⼀㈀㐀⼀㈀　　㔀㰀℀ⴀⴀ眀攀戀戀漀琀 戀漀琀㴀∀吀椀洀攀猀琀愀洀瀀∀ 椀ⴀ挀栀攀挀欀猀甀洀㴀∀㄀㈀㔀㜀㘀∀ 攀渀搀猀瀀愀渀 ⴀⴀ㸀 
		</font>਀ऀऀऀ㰀愀 琀愀爀最攀琀㴀∀开猀攀氀昀∀ 琀椀琀氀攀㴀∀氀渀 ☀⌀㈀㜀㌀㬀☀⌀㜀㠀㐀㜀㬀甀 琀爀愀渀最∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀琀漀瀀∀㸀 
			<font color="#808080" style="font-size: 8pt">਀ऀऀऀ㰀椀洀最 戀漀爀搀攀爀㴀∀　∀ 猀爀挀㴀∀⸀⸀⼀⸀⸀⼀⸀⸀⼀椀洀愀最攀猀⼀琀漀瀀㄀⸀最椀昀∀ 眀椀搀琀栀㴀∀㄀㠀∀ 栀攀椀最栀琀㴀∀㄀㔀∀㸀㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀愀㸀㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀琀搀㸀 
	</tr>਀ऀ㰀⼀琀愀戀氀攀㸀 
਀㰀⼀戀漀搀礀㸀 
਀㰀⼀栀琀洀氀㸀 
�