<html>਀ 
<head>਀㰀洀攀琀愀 栀琀琀瀀ⴀ攀焀甀椀瘀㴀∀䌀漀渀琀攀渀琀ⴀ吀礀瀀攀∀ 挀漀渀琀攀渀琀㴀∀琀攀砀琀⼀栀琀洀氀㬀 挀栀愀爀猀攀琀㴀甀渀椀挀漀搀攀∀㸀 
<title>Chương VI: Niết bàn luận</title>਀㰀猀琀礀氀攀㸀 
<!--਀栀㈀ 
	{margin-top:18.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 
	margin-bottom:12.0pt;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 
	text-align:center;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:14.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:maroon;਀ऀ紀 
p.BodyText਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀⸀　　　㄀瀀琀㬀 
	text-align:justify;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ椀渀搀攀渀琀㨀㄀⸀　挀洀㬀 
	line-height:150%;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀㌀㌀㌀㌀㤀㤀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ氀攀昀琀㨀　挀洀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ爀椀最栀琀㨀　挀洀㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀　挀洀紀 
h3਀ऀ笀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀㄀㈀⸀　瀀琀㬀 
	margin-right:0cm;਀ऀ洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀㘀⸀　瀀琀㬀 
	margin-left:0cm;਀ऀ瀀愀最攀ⴀ戀爀攀愀欀ⴀ愀昀琀攀爀㨀愀瘀漀椀搀㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy}਀猀瀀愀渀⸀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀 
	{font-family:"Times New Roman";਀ऀ挀漀氀漀爀㨀⌀䘀䘀　　　　㬀 
	text-decoration:none;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀渀漀渀攀㬀 
	vertical-align:baseline;}਀瀀⸀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀 
	{margin-bottom:.0001pt;਀ऀ琀攀砀琀ⴀ愀氀椀最渀㨀樀甀猀琀椀昀礀㬀 
	text-indent:1.0cm;਀ऀ氀椀渀攀ⴀ栀攀椀最栀琀㨀㄀㔀　─㬀 
	font-size:12.0pt;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀∀吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀∀㬀 
	color:navy;਀ऀ昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀椀琀愀氀椀挀㬀 
	margin-left:0cm; margin-right:0cm; margin-top:0cm}਀ⴀⴀ㸀 
</style>਀㰀⼀栀攀愀搀㸀 
਀㰀戀漀搀礀㸀 
਀㰀栀㈀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开㄀㜀∀㸀㰀⼀愀㸀䌀䠀꼀ꀁ丁䜀 嘀䤀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀　⸀　瀀琀㬀 昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 䄀爀椀愀氀㬀 挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀戀爀㸀 
</span>NIẾT BÀN LUẬN</h2>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀☀渀戀猀瀀㬀嘀ꔀ渞 ᄀ섁„一椀뼀琞ⴀ䈀渀 琀栀준渞栀 琀栀漀ꌀ渞最 挀椀渁最 ᄀ ᄀ뀁挞 渀椀 ᄀ뼁渞 �„琀爀渀Ⰰ  
nhất là trong chương trước, khi luận về La-Hán, là hoàn toàn muốn nói rõ cái ਀挀ꌀ渞栀 琀뀀渞最 挀愞 一椀뼀琞ⴀ䈀渀 ⠀栀甞 搀뀀⤁ 渀礀㬀 渀椀 挀挀栀 欀栀挀Ⰰ ﴀ 渀最栀⤀愁 挀愞 一椀뼀琞ⴀ䈀渀 琀栀挞  
tiễn như đã được trình bày ở trên đại khái ta cũng có thể hiểu qua rồi. Tuy ਀渀栀椀渀Ⰰ 琀爀渀 戀渀栀 搀椀윀渞 倀栀瀀 琀뀀�渞最Ⰰ 渀栀관渞 砀琀 瘀섀„洀뜀琞 氀 氀甀관渞Ⰰ 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀礀 瘀꬀渞 挀渀 挀  
điểm cần phải được khảo sát; vì, về phương diện lí luận, it ra, nó cũng là trung ਀琀洀 琀渀 最椀漀 挀愞 倀栀관琞 最椀漀Ⰰ 挀栀漀 渀渀Ⰰ 渀 氀 洀�琞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„栀뼀琞 猀挞 琀爀촀渞最 礀뼀甞⸀ 䈀�椞  
vậy, ở đây, tôi phải dành riêng một chương nữa để thảo luận vấn đề này.&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀猀瀀愀渀 氀愀渀最㴀∀䔀一ⴀ䜀䈀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开㄀㜀㄀∀㸀㰀⼀愀㸀㄀㰀⼀猀瀀愀渀㸀ⴀ 䠀䄀䤀 䰀伀ꀀ䤞 一䤀븀吞 䈀쀀一㰀猀瀀愀渀 氀愀渀最㴀∀䔀一ⴀ䜀䈀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Theo Phật, Niết-Bàn có hai hình thức là <i>Hữu-dư-niết-bàn</i> ਀⠀匀愀礀瀀愀搀椀猀攀猀愀 渀椀戀戀渀愀⤀ 瘀 㰀椀㸀嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀㰀⼀椀㸀 ⠀䄀渀甀瀀愀搀椀猀攀猀愀 渀椀戀戀渀愀⤀⸀  
Hữu-dư-niết-bàn là chỉ cho người đã đạt đến cảnh giới thoát khỏi vòng luân hồi ਀渀栀뀀渁最 渀栀挞 琀栀쌀„瘀꬀渞 挀渀 琀팀渞 琀ꄀ椞㬀 嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀 氀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 瘀⤀渁栀 瘀椀씀渞 㰀椀㸀☀氀琀㬀☀氀琀㬀꤀渞  
một&gt;&gt;</i>, phần nhục thể cũng không còn nữa. Hai loại Niết-Bàn này cũng giống ਀渀栀뀀 栀愀椀 氀漀ꄀ椞 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 挀愞 瀀栀椀 嘀ⴀᄀ愁渀ⴀ琀愀 ⠀嘀攀搀愀渀琀愀⤀ 氀 㰀椀㸀䠀甞ⴀ琀栀渀ⴀ最椀ꌀ椞ⴀ琀栀漀琀㰀⼀椀㸀  
(jivanmukti) và <i>Vô-thân-giải-thoát</i> (ajivanmukti) đã được phân loại theo ý ਀渀最栀⤀愁 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 挀愞 琀渀 最椀漀 ꐀ渞ⴀက�⸞ 嘀ꌀ„氀ꄀ椞Ⰰ 渀栀뀀 瘀愞 渀椀 �„琀爀渀Ⰰ 猀„欀栀甀 戀椀윀琞  
Hữu-dư và Vô-dư này cũng còn cần phải giải thích riêng biệt; tức là, quả ਀䈀ꔀ琞ⴀ䠀漀渀 琀栀„戀愀 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 䠀甞ⴀ搀뀀Ⰱ 焀甀ꌀ„䰀愀ⴀ䠀渀 琀栀„琀뀀 ᄀ뀁挞 最촀椞 氀 嘀ⴀ搀뀀⸁ 堀攀洀  
trong A-Hàm, bản Hán dịch<a name="_ftnref303" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn303"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[303]</span></span></a><sup>਀㰀⼀猀甀瀀㸀琀栀 猀„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 琀爀渀 ᄀ礀 氀 瀀栀뀀ꄁ渁最 瀀栀瀀 琀栀渀最 搀渞最 挀栀漀 ᄀ뼁渞 渀最礀 渀愀礀⸀ 䰀ꄀ椞  
nữa, theo sự giải thích này, trên vấn đề pháp tướng, niết-bàn trở thành một vấn ਀ᄀ섁„渀愀渀 最椀ꌀ椞⸀ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 挀栀준„最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 渀栀뀀 琀爀渀 洀 最촀椞 氀 䠀甞ⴀ搀뀀 瘀 嘀ⴀ搀뀀 琀栀 ﴀ  
nghĩa giữa hai loại Niết-Bàn vốn là “nhị nghĩa đẳng luân”, không sai khác. Duy ਀ᄀ度渀最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 挀挀栀 琀栀挞 洀 渀椀 琀栀 嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀 氀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 琀爀渀  
Hữu-dư. Tại sao? Vì còn có thân thể thì dù tâm có muốn thoát li già, bệnh, chất ਀ᄀ椁 渀愞 挀椀渁最 欀栀渀最 琀爀挀栀 欀栀케椞 渀栀渞最 渀栀뀀挞 ᄀ椁쌀洞 挀愞 瀀栀꜀渞 渀栀挞 琀栀쌀⸞ 䠀ꄀ渁 渀愞Ⰰ 挀渀 挀  
thân thể thì, như đã được trình bày ở trên, đôi khi cũng còn nguy cơ thoái ਀挀栀甀礀쌀渞Ⰰ 挀栀漀 渀渀Ⰰ 挀栀준„欀栀椀 渀漀 爀切琀 戀케„挀ꌀ„瀀栀꜀渞 渀栀挞 琀栀쌀„琀栀 洀�椞 瘀⤀渁栀 瘀椀씀渞 愀渀 琀漀渀⸀  
Song, đây chỉ nói về phương diện lý luận mà thôi, nếu theo ý nghĩa tôn giáo thực ਀琀뼀„洀 渀椀 琀栀 倀栀관琞 氀ꄀ椞 挀漀椀 琀爀촀渞最 䠀甞ⴀ搀뀀 栀ꄀ渁 嘀ⴀ搀뀀⸁ 吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 倀栀관琞 氀 洀�琞 渀栀 琀栀攀漀  
chủ nghĩa tôn giáo thực nghiệm, ngài đã tự thể nghiệm Niết-Bàn vĩnh viễn ngay ਀琀爀漀渀最 栀椀윀渞 琀ꄀ椞Ⰰ 瘀 洀甀턀渞 欀栀椀뼀渞 挀栀漀 渀栀渞最 渀最뀀�椞 欀栀挀 挀椀渁最 琀栀쌀„渀最栀椀윀洞 ᄀ뀁挞 渀栀뀀  
Phật; đó là bản nguyện của Phật mà ngài đã cố thực hiện cho đến hơi thở cuối ਀挀豈渀最⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Như thế không bao lâu, đến khi hết phiền não, ਀琀栀渀栀 瘀 氀관甞 琀栀 ᄀ뀁挞 琀洀 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀Ⰰ 琀甀윀„最椀ꌀ椞 琀栀漀琀Ⰰ ᄀ턁椞 瘀�椞 栀椀윀渞 瀀栀瀀Ⰰ 琀„洀渀栀  
chứng tri, tự mình thực hiện”.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀渀 ᄀ礀 氀 渀栀渞最 氀�椞 倀栀관琞 琀栀뀀�渞最 渀椀 瘀�椞 挀挀 ᄀ윁„琀⸞㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㌀　㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㌀　㐀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㌀　㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Chủ trương của Phật là phải tự chứng tri, tự thực hiện <i>pháp</i> ngay ở hiện ਀琀ꄀ椞 ⠀栀椀윀渞 瀀栀瀀⤀㬀 渀뼀甞 瀀栀瀀 �„ᄀ礀 氀 一椀뼀琞ⴀ䈀渀 琀栀 ᄀ 挀栀渀栀 氀 琀栀쌀„渀最栀椀윀洞 䠀甞 搀뀀  
niết bàn. Cho nên, nếu đó là chân tướng của Niết-Bàn thì, tuy khó dùng lời lẽ để ਀戀椀쌀甞 栀椀윀渞 挀栀漀 琀栀挀栀 ᄀ渀最Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 琀爀渀 琀栀挞 琀뼀Ⱎ ᄀ턁椞 瘀�椞 挀挀 ᄀ윁„琀„倀栀관琞Ⰰ 栀椀쌀渞  
nhiên nó có một tính chất dễ lý giải. Tại sao? Là vì không những chỉ đối với ਀倀栀관琞 氀 渀最뀀�椞 ᄀ 琀栀挞 猀„琀栀쌀„栀椀윀渞 渀椀뼀琞 戀渀 琀爀漀渀最 挀甀�挞 猀턀渞最 洀�椞 戀椀뼀琞 洀豈椀 瘀쬀„渀椀뼀琞  
bàn (giải thoát) như thế nào, mà ngay đối với những người chứng ngộ được một ਀挀栀切琀 挀椀渁最 挀 琀栀쌀„渀栀�„猀„琀„最椀挀 渀椀 戀�„戀�挞 瀀栀琀 洀 琀栀쌀„渀最栀椀윀洞 ᄀ뀁挞⸀ 一栀뀀渁最 ᄀ椁섀甞  
khó khăn hơn hết là sự lý giải và thuyết minh niết bàn rốt ráo là cảnh giới Vô ਀搀뀀 渀椀뼀琞 戀渀 渀栀뀀 琀栀뼀„渀漀㨀 ᄀ 氀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀愀渀 最椀ꌀ椞⸀ 䈀�椞 瘀 ᄀ ᄀ뼁渞 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 ꔀ礞 爀팀椞  
thì không còn phương pháp nào có thể ứng dụng để diễn tả sự thực chứng của những ਀渀最뀀�椞 ᄀ 琀栀쌀„渀最栀椀윀洞 洀 挀栀준„挀渀 挀 琀栀쌀„挀 ᄀ뀁挞 洀�琞 欀栀椀 渀椀윀洞 洀 琀栀椀⸀ 匀漀渀最 氀攀Ⰰ 瘀섀„ 
thế giới quan, Phật&nbsp; lại bác bỏ tất cả mọi khái niệm cố định, cho nên người ta ਀挀ꌀ洞 琀栀ꔀ礞 瘀 挀豈渀最 欀栀 欀栀̀渁 琀爀漀渀最 瘀椀윀挞 猀甀礀 挀甞 氀 氀甀관渞⸀ 一最愀礀 ᄀ뼁渞 渀栀渞最 渀最뀀�椞 ᄀ  
thực chứng Hữu dư niết bàn mà cũng còn cảm thấy vấn đề này khó khăn, huống hồ ਀瘀�椞 渀栀渞最 渀最뀀�椞 挀栀뀀愁 ᄀꄁ琞 ᄀ뼁渞 挀ꌀ渞栀 ꔀ礞 琀栀 猀„氀꜀渞 洀Ⰰ 搀 搀대洞 琀爀漀渀最 戀渀最 琀턀椞 挀 挀栀椀  
là lạ? Sau khi Phật nhập diệt đã nảy sinh ra vấn đề <i>&lt;&lt;có&gt;&gt; &lt;&lt;không&gt;&gt;</i> ਀挀栀渀栀 挀椀渁最 氀椀渀 焀甀愀渀 ᄀ뼁渞 ᄀ椁섀甞 渀礀㨀 䌀椀 氀 搀漀 挀꼀琞 渀最栀⤀愁 琀ꄀ椞 猀愀漀 琀„砀뀀愁 ᄀ뼁渞 渀愀礀 ᄀ  
có bao nhiêu nghị luận về chân tướng của Niết-Bàn, nhưng người ta vẫn chưa đi ਀ᄀ뼁渞 洀�琞 欀뼀琞 氀甀관渞 挀 琀渀栀 挀挀栀 砀挀 ᄀ쬁渞栀ⴀ洀뜀挞 搀꜀甞 挀栀준„琀爀渀 戀섀„洀뜀琞ⴀ挀椀渁最 挀栀渀栀 氀 �„ 
đó. Sau đây tôi xin trình bày thiển kiến riêng của tôi.&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开㄀㜀㈀∀㸀㰀⼀愀㸀㈀ⴀ 䠀唞 䐀꼀 一䤀븀吞 䈀쀀一㰀猀瀀愀渀 氀愀渀最㴀∀䔀一ⴀ䜀䈀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Trên hình thức, trước hết hãy bắt đầu từ Hữu dư niết bàn . ਀一最愀礀 琀栀渀 渀礀 洀 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 琀挞 氀 ᄀ ᄀꄁ琞 ᄀ뼁渞 䠀甞 搀뀀 渀椀뼀琞 戀渀⸀ က渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最  
diện tiêu cực mà nói thì đó là trạng thái đã diệt trừ hết mọi phiền não; nói ਀琀栀攀漀 渀最栀⤀愁 爀�渞最 氀 ᄀ 挀꼀琞 ᄀ琞 ᄀ뀁挞 洀뀀�椞 琀栀뀀渞最Ⰰ 栀ꄀ„瀀栀관渞 欀뼀琞㬀 挀渀 渀椀 琀栀攀漀 渀最栀⤀愁  
hẹp thì đó là sự thủ tiêu hoàn toàn ba độc tham, sân và si. Nếu lại luận từ căn ਀戀ꌀ渞 琀栀 ᄀ 氀 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„挀愞 猀„瀀栀 琀爀„栀뼀琞 瘀 洀椀渀栀 欀栀琀 椀Ⰰ 琀挞 氀 欀栀„栀뼀琞  
ngã chấp, ngã dục, chỉ còn cái đương thể hoàn toàn vô ngã.Về điểm này, Phật ਀琀栀뀀�渞最 最촀椞 一椀뼀琞ⴀ䈀渀 氀 㰀椀㸀ᰀ琠栀愀洀Ⰰ 猀渀Ⰰ 猀椀 搀椀윀琞ᴀ㰠⼀椀㸀Ⰰ 㰀椀㸀ᰀ欠栀琀Ⰰ 椀 搀椀윀琞ᴀ㰠⼀椀㸀  
(tanha nibbàna), và <i>“vô minh diệt”</i> v.v…Xét về từ ngữ <i>niết bàn</i> ਀⠀渀椀爀瘀渀愀ⴀ渀椀戀戀渀愀⤀ 琀栀 渀 戀꼀琞 渀最甀팀渞 琀„琀椀뼀渞最 㰀椀㸀ᰀ搠관瀞 琀꼀琞ᴀ㰠⼀椀㸀 ⠀渀椀爀瘀愀⤀Ⰰ 挀栀渀栀 倀栀관琞  
đã dùng cái nghĩa này để chỉ cái đương thể đã <i>“dập tắt”</i> mọi phiền não, ਀挀栀漀 渀渀 洀�椞 最촀椞 氀 㰀椀㸀一椀뼀琞ⴀ䈀渀㰀⼀椀㸀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Như vậy thì phương diện tiêu cực tuy là thuộc tính trọng yếu ਀挀愞 䠀甞 搀甀 渀椀뼀琞 戀渀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ ᄀ팁渞最 琀栀�椞Ⰰ 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀挀栀 挀挞 挀椀渁最 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀  
không đáng kể. Như đã nói ở trên, để đạt đến niết bàn, tức giải thoát, cần phải ਀挀 猀„戀�挞 瀀栀琀 渀�椞 戀�„氀洀 渀栀 猀渀最 猀漀椀 ᄀ뀁�渞最⸀ က椁섀甞 渀礀 欀栀渀最 挀 渀最栀⤀愁 渀栀뀀 瀀栀椀  
Số Luận bảo sự tồn tại của <i>Thần ngã</i> là cái đương thể đạt được, mà cũng ਀欀栀挀 瘀�椞 瀀栀椀 嘀 ᄀ愁渀 琀愀 ⠀嘀攀搀愀渀琀愀⤀ 挀栀漀 氀 猀„瀀栀琀 琀爀椀쌀渞 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„挀愞 㰀椀㸀倀栀ꄀ洞㰀⼀椀㸀⸀  
Trái lại, niết bàn là cái đương thể của phiền não đã bị tận diệt, nó là cái năng ਀氀挞 琀挀栀 挀挞 洀�椞 瀀栀琀 猀椀渀栀 洀 琀„砀뀀愁 挀栀뀀愁 琀渞最 ᄀ뀁挞 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞⸀ 渀̀渁最 氀挞 琀挀栀  
cực này là nguồn gốc của sự bộc phát, cho nên cũng có thể bảo chính nhờ vào đó ਀洀 氀洀 挀栀漀 瀀栀椀섀渞 渀漀 琀관渞 搀椀윀琞⸀ 一栀뀀 琀爀뀀�渞最 栀瀞 挀愞 倀栀관琞Ⰰ 爀渀最 爀 猀甀 渀̀洁 琀爀�椞  
chuyên tâm chuyên trừ phiền não mà chưa thể thành công, nhưng chỉ ngồi tĩnh lặng ਀琀뀀 搀甀礀 琀爀漀渀最 欀栀漀ꌀ渞最 戀턀渞 洀뀀ꄁ椁 挀栀渀 渀最礀 琀栀 ᄀꄁ琞 ᄀ뼁渞 ᄀꄁ椞 戀�挞 瀀栀琀Ⰰ 氀 瘀 琀爀漀渀最  
thời gian chuyên tâm tiêu diệt phiền não đã dưỡng thành cái năng lực tích cực ਀爀팀椞⸀ 䰀ꄀ椞 渀愞 Ⰰ 氀切挀 戀愀 洀뀀ꄁ椁 氀̀洁 琀甀픀椞 琀栀 倀栀관琞 挀栀渞最 渀椀뼀琞 戀渀 ⠀瀀愀爀椀渀椀戀戀甀琀愀⤀ 爀팀椞  
sau đó tích cực hoạt động truyền đạo suốt bốn mươi lăm năm, vậy nếu không thừa ਀渀栀관渞 挀椀 渀̀渁最 氀挞 琀挀栀 挀挞 渀礀 琀栀 欀栀渀最 琀栀쌀„栀椀쌀甞 ᄀ뀁挞 渀栀渞最 栀漀ꄀ琞 ᄀ�渞最 ꔀ礞 挀愞  
Phật. Hơn nữa, điểm xuất phát của Phật tuy lấy việc giải thoát khỏi già, đau, ਀挀栀뼀琞 氀洀 洀挞 ᄀ挀栀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 琀爀渀 琀栀挞 琀뼀Ⱎ 挀栀漀 搀豈 ᄀ 琀栀渀栀 戀관挞 吀栀渀栀Ⰰ 挀椀渁最 欀栀渀最  
tránh khỏi được cái tai họa ấy; nghĩa là, bản thân Phật cũng đôi khi đau ốm, già ਀礀뼀甞 搀꜀渞 搀꜀渞 挀栀漀 ᄀ뼁渞 氀切挀 琀洀 洀뀀ꄁ椁 琀甀픀椞 挀椀渁最 欀栀渀最 琀爀渀栀 欀栀케椞 挀椀 挀栀뼀琞⸀ 吀甀礀 渀栀椀渀Ⰰ  
Phật vẫn nói là đã thoát li già, bệnh, chết, không sợ sinh, lão, bệnh, tử và còn ਀琀椀渀 挀栀꼀挞 氀 琀爀漀渀最 琀뀀ꄁ渁最 氀愀椀 欀栀渀最 挀渀 猀椀渀栀 爀愀 瘀 挀栀뼀琞 ᄀ椁 渀愞 瘀⸀瘀☀ꔠ礞 挀椀渁最 渀栀�„挀椀  
năng lực tích cực và sáng suốt trong nội bộ không còn dính líu đến sinh, già, ਀戀윀渞栀Ⰰ 挀栀뼀琞㨀 一栀ꔀ琞 氀 琀„渀最„一椀뼀琞ⴀ䈀渀 ⠀渀椀戀戀渀愀ⴀ渀椀爀瘀愀渀愀⤀Ⰰ 焀甀礀뼀琞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 挀栀준„挀  
nghĩa là <i>dập tắt</i>, nghĩa là ta hãy gác vấn đề ngữ nguyên<a name="_ftnref305" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn305"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[305]</span></span></a><sup>਀㰀⼀猀甀瀀㸀氀ꄀ椞 洀�琞 戀渀 洀 挀栀준„戀渀 ᄀ뼁渞 挀挀栀 搀豈渀最 琀„渀最„渀礀 琀栀椀 琀栀 �„琀栀�椞 ᄀꄁ椞 倀栀관琞Ⰰ  
nó được dùng để biểu thị cái cảnh giới <i>diệu lạc tối cao</i>. Chẳng hạn như ਀吀爀뀀�渞最 䠀洀 瘀 欀椀渀栀 倀栀ꄀ洞 嘀渀最 ⠀欀椀渀栀 䰀挞 吀栀관瀞 一栀쬀„䬀椀뼀渞⤀ 挀 ᄀ뀁愁 爀愀 渀̀洁 氀漀ꄀ椞 渀椀뼀琞  
bàn hiện đại, mà bất luận là loại nào cũng đều chỉ cho cái cảnh giới tích cực ਀琀栀挀栀 ﴀⰀ 瘀 琀爀漀渀最 ᄀ 挀椀渁最 挀 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 挀栀漀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 栀愀洀 ᄀ꼁洞 琀栀切 瘀甀椀 渀最椀 搀挞 氀  
niết bàn hiện đại nữa. Vậy, nếu từ ngữ niết bàn chỉ có nghĩa là <i>dập tắt, tiêu ਀琀愀渀㰀⼀椀㸀 琀栀 焀甀礀뼀琞 ᄀ漁渀 ᄀ 挀栀대渞最 挀 渀栀渞最 挀挀栀 搀豈渀最 渀栀뀀 琀栀뼀⸞ 䈀�椞 瘀관礞Ⰰ 挀椀 洀 倀栀관琞  
gọi là <i>niết bàn</i> cũng có nghĩa là cảnh giới diệu lạc tích cực. Lại nữa, ਀倀栀관琞 戀ꌀ漞 渀椀뼀琞 戀渀 氀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 㰀椀㸀戀ꔀ琞 琀㰞⼀椀㸀 ⠀愀洀愀氀愀⤀Ⰰ 氀 渀ꄀ椁 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 愀渀 ꤀渞  
(yogakikhama), là <i>mát rợi</i> (sitibhava) vân vân, đích thực cũng là nói về ਀挀椀 渀̀渁最 氀挞 琀挀栀 挀挞 ꔀ礞⸀ 䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ 挀椀 氀 搀漀 倀栀관琞 氀ꔀ礞 氀 琀뀀�渞最 㰀椀㸀琀栀뀀�渞最Ⰰ 氀ꄀ挞Ⰰ  
ngã, tịnh</i> là trung tâm, cầu mong đạt đến niết bàn mới thỏa mãn hoàn toàn là ਀�„挀栀휀„ᄀ⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">“Tỷ khưu! Bất sinh (ujata), bất thành (abhuta), vô ਀琀挀 ⠀愀欀愀琀愀⤀Ⰰ 瘀 瘀椀 ⠀愀渀欀栀愀琀愀⤀Ⰰ 吀„䬀栀뀀甁Ⰰ 渀뼀甞 欀栀渀最 挀 戀ꔀ琞 猀椀渀栀Ⰰ 戀ꔀ琞 琀栀渀栀Ⰰ 瘀 琀挀Ⰰ  
vô vi thì sinh, thành, tác, hữu vi không có chỗ y chỉ (nissarana). Tuy nhiên, Tỷ ਀欀栀뀀甁Ⰰ 瘀 挀 戀ꔀ琞 猀椀渀栀Ⰰ 戀ꔀ琞 琀栀渀栀Ⰰ 瘀 琀挀Ⰰ 瘀 瘀椀 渀渀 猀椀渀栀Ⰰ 琀栀渀栀Ⰰ 琀挀Ⰰ 栀甞Ⰰ 瘀椀 洀�椞  
có chỗ dựa”<span style="font-style: normal">.<a name="_ftnref306" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn306"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[306]</span></span></a>&nbsp;</span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀䈀ꔀ琞 猀椀渀栀Ⰰ 戀ꔀ琞 琀栀渀栀Ⰰ 瘀 琀挀Ⰰ 瘀 瘀椀 氀 挀栀준„挀栀漀 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„ 
của niết bàn, vì có cái đương thể của niết bàn nên thế gian sinh diệt mới có chỗ ਀搀愞 琀턀椞 栀관甞⸀ 一栀뀀 瘀관礞 琀栀 渀椀뼀琞 戀渀 焀甀礀뼀琞 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 氀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 琀椀甀 搀椀윀琞Ⰰ 琀渀  
hoại hay dập tắt.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀洀 氀ꄀ椞Ⰰ 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 䠀甞 搀뀀 渀椀뼀琞 戀渀Ⰰ 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀椀甀 挀挞Ⰰ  
là nơi không còn phiền não, đồng thời, về phương diện tích cực, thì đó là căn cứ ਀挀愞 挀ꌀ洞 最椀挀 瘀섀„挀椀 渀̀渁最 氀挞 琀栀뀀�渞最 栀넀渞最 戀ꔀ琞 戀椀뼀渞⸀ 䈀ꔀ琞 氀甀관渞 欀栀ꌀ漞 猀琀 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最  
diện lực dụng của nhân cách người thể nghiệm, hay về phương diện suy đoán đạo ਀氀ﴀⰀ 渀最뀀�椞 琀愀 ᄀ섁甞 欀栀渀最 琀栀쌀„瀀栀„渀栀관渞 栀愀椀 ﴀ 渀最栀⤀愁 琀爀渀 ᄀ礀 挀愞 渀椀뼀琞 戀渀⸀ 䌀栀준„瘀  
Phật giáo không dùng nguyên lí biểu hiện cái gọi là <i>Thần</i> (Isvara), <i>਀倀栀ꄀ洞㰀⼀椀㸀 ⠀䈀爀愀栀洀愀渀⤀Ⰰ 㰀椀㸀吀栀꜀渞 渀最㰀⼀椀㸀 ⠀䄀琀洀愀渀⤀ 瘀渀 瘀渀Ⰰ 渀渀Ⰰ 欀栀椀 搀椀씀渞 琀ꌀⰞ 挀栀준„ 
khuynh hướng về hai phương diện tiêu cực và tích cực mà thôi. Về sau người ta ਀洀椀씀渞 挀뀀渞最 最촀椞 挀椀 渀̀渁最 氀挞 琀挀栀 挀挞 欀栀渀最 琀栀쌀„搀豈渀最 渀最渀 渀最„戀渀栀 琀栀뀀�渞最 ᄀ쌁„搀椀씀渞  
tả được ấy là cái <i>“Sức không”</i> (Không lực).&nbsp;</p>਀㰀栀㌀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开㄀㜀㌀∀㸀㰀⼀愀㸀㌀ⴀ က꼁ꀁ丁䜀 吀䠀숀„䌀䄞 嘀퐀 䐀꼀 一䤀븀吞 䈀쀀一㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀挀漀氀漀爀㨀 戀氀愀挀欀∀㸀㨀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀栀㌀㸀 
<p class="BodyText">Khi khảo sát về Hữu dư niết bàn thì mặc nhiên ý nghĩa của ਀瘀ꔀ渞 ᄀ섁„嘀 搀뀀 渀椀뼀琞 戀渀 挀椀渁最 ᄀ ᄀ뀁挞 栀椀쌀甞 渀最꜀洞 爀팀椞⸀ 吀ꄀ椞 猀愀漀㼀 嘀Ⰰ 渀栀뀀 倀栀관琞 渀椀Ⰰ 䠀甞  
dư hay vô dư chỉ là do thân thể còn hay không còn mà khu biệt mà thôi, chứ bản ਀挀栀ꔀ琞 挀愞 渀 琀栀 欀栀渀最 猀愀椀 欀栀挀⸀ 䐀甀礀 挀 ᄀ椁쌀洞 欀栀 欀栀̀渁 渀栀ꔀ琞 瘀섀„ᄀ섁„嘀 搀뀀 渀椀뼀琞 戀渀  
là ở chỗ khi cùng kết hợp nó với vấn đề thực tại thì sẽ khảo cứu nó như thế nào. ਀吀挞 氀Ⰰ 䠀甞 搀뀀 渀椀뼀琞 戀渀 琀栀 挀ꌀ洞 渀最�„挀椀 渀̀渁最 氀挞 琀挀栀 挀挞 ᄀꄁ琞 ᄀ뀁挞Ⰰ 挀渀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„ 
Vô dư niết bàn thì nân phải sử lí ra sao?&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 栀礀 戀꼀琞 ᄀ꜁甞 琀„瘀ꔀ渞 ᄀ섁„琀栀挞 琀ꄀ椞 戀椀쌀甞 搀椀윀渞⸀ 吀栀攀漀  
Phật, như đã thường nói nhiều lần, hết thẩy đều do nhân duyên sinh, ngoài nhân ਀搀甀礀渀 爀愀 欀栀渀最 挀 洀�琞 瘀관琞 最 琀팀渞 琀ꄀ椞Ⰰ 瘀 ᄀ礀 氀 洀�琞 氀甀관渞 琀栀甀礀뼀琞 欀栀渀最 栀椀쌀甞 ᄀ뀁挞  
một cách dễ dàng. Nhưng, Vô dư niết bàn tất kính là chỉ cho cái đương thể đã ਀琀栀漀琀 氀椀 洀촀椞 渀栀渀 搀甀礀渀 爀渀最 戀甀�挞Ⰰ 琀挞 氀 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„挀愞 㰀椀㸀ᰀ瘠 洀椀渀栀 搀椀윀琞 琀栀  
hành diệt, hành diệt thì thức diệt, cho đến sinh, lão, tử, diệt”</i>, do đó Phật ਀戀ꌀ漞 㰀椀㸀ᰀ吠爀뀀�挞 戀椀뼀琞 瀀栀瀀 琀爀Ⱎ 猀愀甀 戀椀뼀琞 一椀뼀琞ⴀ䈀渀ᴀ㰠⼀椀㸀 ⠀倀甀戀戀攀 搀栀愀洀ⴀ洀愀琀琀栀椀琀椀渀渀愀洀  
pacchà nibbàne nànanti).<a name="_ftnref307" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn307"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[307]</span></span></a> ਀䈀�椞 琀栀뼀Ⱎ ᄀ渞最 瘀섀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 氀 氀甀관渞 洀 渀栀관渞 砀琀 琀栀 一椀뼀琞ⴀ䈀渀 爀턀琞 爀漀 挀栀준„氀 挀椀  
tên gọi khác đi của Hư vô mà thôi. Tại sao vậy? Bởi vì đó cũng tức là cái đương ਀琀栀쌀„挀愞 瘀漀 洀椀渀栀Ⰰ 琀挞 㰀椀㸀ﴀ 挀栀㰀⼀椀㸀 猀턀渞最 ᄀ 戀쬀„搀椀윀琞 栀뼀琞Ⰰ 欀栀渀最 挀渀 洀�琞 瘀관琞 最 挀ꌀ⸞  
Hơn nữa, chính Phật và các đệ tử của ngài cũng thường ví dụ Vô-dư-niết-bàn như ਀渀最촀渞 ᄀ渀 栀씀„ᰀ搠꜀甞 栀뼀琞 琀栀 氀愞 琀„琀꼀琞ᴀ⸠ 嘀 挀„琀栀攀漀 瘀 搀„ꔀ礞 洀 猀甀礀 爀愀 琀栀 欀栀渀最  
thể không bảo là hư vô được. Cho nên, giải thích ý nghĩa của Vô dư niết bàn là਀㰀椀㸀栀뀀 瘀 琀쬀挞栀 搀椀윀琞㰀⼀椀㸀Ⰰ 琀爀渀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 氀 氀甀관渞Ⰰ 琀愞 栀팀„渀栀뀀 爀ꔀ琞 砀挀 ᄀ渀最⸀ 一最愀礀  
trong hàng ngũ đệ tử Phật, từ rất sớm, đã có người chủ trương ý kiến ấy rồi. Trở ਀砀甀턀渞最 ᄀ뼁渞 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 䈀�„瀀栀椀 琀栀 渀栀뀀 䬀椀渀栀 䰀뀀渞最 䈀�„⠀匀愀甀琀爀愀渀琀椀欀愀Ⰰ 匀甀琀琀愀渀琀愀⤀ 挀椀渁最 氀  
phái chủ trương mạnh về phương diện này. Nhất là trong số các học giả Đông Tây ਀栀椀윀渞 渀愀礀 挀椀渁最 挀 爀ꔀ琞 渀栀椀섀甞 渀最뀀�椞 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 ﴀ 欀椀뼀渞 渀礀⸀ 䌀栀대渞最 栀ꄀ渞 渀栀뀀 䨀漀猀攀瀀栀  
Dahlmann trong <i>Niết Bàn Luận</i> (Nirvàna s. 1-25), Pischel trong phần kết ਀氀甀관渞 挀愞 㰀椀㸀䐀椀윀琞 က뼁„䰀甀관渞㰀⼀椀㸀 ⠀䰀攀戀攀渀 甀渀搀 搀攀爀 䈀甀搀搀栀愀猀Ⰰ 猀⸀ 㜀㘀⤀Ⰰ 䌀栀椀氀搀攀爀猀 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀  
trong T<i>ừ Điển Ba Li</i>; và gần đây, như De La Vallée Poussin trong <i>The ਀圀愀礀 漀昀 一椀爀瘀愀渀愀㰀⼀椀㸀 瘀渀 瘀渀Ⰰ ᄀ섁甞 挀栀„琀爀뀀ꄁ渁最 ﴀ 欀椀뼀渞 渀礀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Thú thật, chính tôi cũng đã từng nhận ý kiến ấy là đúng, ਀渀最뀀�椞 渀漀 欀栀渀最 挀栀漀 渀栀뀀 琀栀뼀„琀栀 戀ꔀ琞 焀甀 ᄀ 挀栀준„氀 猀„琀„戀椀윀渞 栀�⸞ 一栀뀀渁最Ⰰ 猀愀甀 渀栀�„ 
đi sâu vào sự nghiên cứu một chút để tìm cầu cái tinh thần đích thực của Phật ਀渀最漀椀 渀栀渞最 挀甀 瘀̀渁 瘀 洀뜀琞 挀栀Ⱎ ᄀ뜁琞 戀椀윀琞 氀 瘀섀„䠀甞 搀뀀 渀椀뼀琞 戀渀 渀栀뀀 ᄀ ᄀ뀁挞 欀栀ꌀ漞  
sát ở trên, thì, đối với thuyết “hư vô”, tuyệt nhiên tôi không thể đồng ý.</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀☀渀戀猀瀀㬀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 栀礀 氀ꔀ礞 挀挀 欀椀渀栀 氀洀 琀爀뀀渁最 挀栀渞最⸀ 吀甀礀 ᄀ挞 倀栀관琞  
chưa nói rõ Vô-dư-niết-bàn là cảnh giới tích cực như thế, nhưng, nếu bảo nó là ਀挀ꌀ渞栀 最椀�椞 栀뀀 瘀 琀栀 琀椀 挀挞 氀挞 瀀栀ꌀ渞 ᄀ턁椞Ⰰ 戀�椞 氀봀Ⱎ 戀ꌀ漞 渀 氀 ᰀ挠ᴀ†挀椀渁最 欀栀渀最 ᄀ度渀最  
mà cho nó là &lt;&lt;không&gt;&gt; cũng không được. Chẳng hạn, có người hỏi sau khi Phật ਀渀栀관瀞 搀椀윀琞 琀栀 㰀椀㸀挀椀 琀洀 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀㰀⼀椀㸀 ⠀嘀椀洀甀琀琀愀挀椀琀琀愀⤀ 㰀椀㸀ᰀ挠ᴀ㰠⼀椀㸀 栀愀礀 㰀椀㸀 
“không”</i>, Phật nói:&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ丠礀 䈀ꄀ琞ⴀ吀愀 ⠀嘀愀挀挀栀愀⤀℀ 䐀愞 琀栀攀漀 猀꼀挞 洀 氀뀀�渞最 琀渀栀  
Như-Lai thì Như-Lai đã bỏ sắc ấy cũng như cây Đa-La đã tuyệt gốc không còn sinh ਀瀀栀관渞Ⰰ 琀爀漀渀最 瘀쬀„氀愀椀 氀 瀀栀瀀 戀ꔀ琞 猀椀渀栀⸀ 䈀ꄀ琞ⴀ吀愀℀ 一栀뀀ⴁ䰀愀椀 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 猀꼀挞 ꔀ礞 爀팀椞 琀栀  
cũng như biển lớn sâu xa không thể lường tính được; nếu bảo là tái sinh mà không ਀琀椀 猀椀渀栀 琀栀 欀栀渀最 ᄀ度渀最㬀 洀 戀ꌀ漞 氀 欀栀渀最 琀椀 猀椀渀栀 渀栀뀀渁最 挀椀渁最 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 欀栀渀最  
tái sinh thì cũng lại sai. Dựa theo thụ mà lường tính Như-Lai thì Như-Lai đã bỏ ਀琀栀„ꔀ礞 瘀⸀瘀☀⠠挀栀漀 ᄀ뼁渞 琀爀뀀�渞最Ⰰ 栀渀栀Ⰰ 琀栀挞 挀椀渁最 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 渀栀뀀 猀꼀挞⤀ᴀ⸠㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㌀　㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㌀　㠀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㌀　㠀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tức ý nghĩa đoạn văn trên đây bảo rằng đương thể của ਀嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀 ᄀ 琀栀漀琀 氀椀 渀̀洁 甀꤀渞 氀 挀椀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 㰀椀㸀ᰀ氠椀 琀„挀切ᴀ㰠⼀椀㸀Ⰰ 㰀椀㸀ᰀ琠甀礀윀琞  
bách phi”</i> <i>“duy chỉ bậc Thánh biết được”</i> (Panditanedaniya), ngoài ra, ਀欀栀渀最 琀栀쌀„搀豈渀最 欀栀椀 渀椀윀洞 琀爀渀 欀椀渀栀 渀最栀椀윀洞 瘀섀„挀Ⰰ 欀栀渀最Ⰰ ᄀ椁Ⰰ 氀ꄀ椞Ⰰ 瘀渀 瘀渀Ⰰ 洀  
lường tính được. Ở đây có điều ta cần chú ý là; phủ định <i>có</i> nhưng, đồng ਀琀栀�椞Ⰰ 挀椀渁最 瀀栀„ᄀ쬁渞栀 氀甀渀 挀ꌀ„欀栀渀最Ⰰ 瘀관礞 渀뼀甞 渀栀뀀 栀뀀 瘀 氀 挀栀渀 琀뀀�渞最 挀愞  
Vô-dư-niết-bàn thì phủ định có đã đành là đúng, nhưng tại sao phủ định luôn cả਀㰀椀㸀欀栀渀最㰀⼀椀㸀㼀 吀挞 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀 琀甀礀 欀栀渀最 氀 洀�琞 氀漀ꄀ椞 琀栀쌀„琀뀀�渞最  
(thường được coi như thể hí luận) của cái gọi là Thiên quốc, Thần, Phạm, ngã, ਀渀栀뀀渁最 氀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 猀椀甀 瘀椀윀琞 挀ꌀ„㰀椀㸀挀Ⰰ 欀栀渀最㰀⼀椀㸀Ⰰ 洀�琞 猀„琀팀渞 琀ꄀ椞 欀栀渀最 琀栀쌀„搀椀씀渞  
tả, không thể tưởng tượng, không thể nghĩ bàn được. &nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀က椁섀甞 渀礀 欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 挀栀준„挀 ᄀ漁ꄀ渞 瘀̀渁 琀爀渀 ᄀ礀Ⰰ 洀 琀ꔀ琞 挀ꌀ„挀挀  
kinh điển khác khi thuyết minh về Vô-du-niết-bàn đều nói như thế.<a name="_ftnref309" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn309"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[309]</span></span></a> ਀�„ᄀ礀 氀ꄀ椞 挀 ᄀ椁쌀洞 琀愀 挀꜀渞 ᄀ뜁挞 戀椀윀琞 挀栀切 ﴀ 氀㨀 琀爀漀渀最 猀턀„挀挀 ᄀ윁„琀„挀愞 倀栀관琞 渀뼀甞 挀  
ai hiểu Vô dư niết bàn là hư vô thì Phật và các đệ tử niên trưởng đều quở trách ਀瘀 搀꬀渞 搀„挀栀漀 栀촀„栀椀쌀甞 洀�琞 挀挀栀 挀栀渀 挀栀渀栀⸀ 䌀栀대渞最 栀ꄀ渞 琀爀뀀�渞最 栀瀞 䐀椀윀洞 洀愀 挀愀 琀„ 
khưu (Yamaka), ông này thường cho rằng Lậu tận La Hán là cõi <i>“tuyệt vô”</i>, ਀欀栀渀最 挀 洀�琞 瘀관琞 最 挀ꌀ⸞ 䌀挀 琀„欀栀뀀甁 欀栀挀 琀栀ꔀ礞 琀栀뼀„ᄀ섁甞 挀栀漀 䐀椀윀洞 洀愀 挀愀 戀쬀„琀 欀椀뼀渞  
lung lạc bèn hết sức khuyên can, nhưng Diệm ma ca không chịu từ bỏ ý kiến ấy của ਀洀渀栀㬀 挀甀턀椞 挀豈渀最 栀촀„瀀栀ꌀ椞 琀栀준渞栀 堀 氀椞 瀀栀ꔀ琞 渀椀 瀀栀瀀 挀栀漀 䐀椀윀洞 洀愀 挀愀 栀椀쌀甞⸀ 堀 氀椞  
phất bảo Diệm ma ca rằng năm uẩn không phải là Như Lai, nhưng, đồng thời ngoài ਀渀̀洁 甀꤀渞 挀椀渁最 欀栀渀最 挀 一栀뀀 䰀愀椀⸀ 㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Rồi lại bắt đầu từ năm uẩn là vô thường, là khổ mà nói rõ sự ਀焀甀愀渀 栀윀„最椀愞 渀̀洁 甀꤀渞 瘀 瘀 渀最 ᄀ쌁„挀栀漀 䐀椀윀洞 洀愀 挀愀 戀椀뼀琞 ﴀ 欀椀뼀渞 挀愞 洀渀栀 氀 猀愀椀  
lầm.<a name="_ftnref310" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn310"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[310]</span></span></a> ਀က椁쌀洞 琀愀 挀꜀渞 氀뀀甁 ﴀ �„ᄀ礀 氀㨀 挀挀 ᄀ윁„琀„倀栀관琞 洀�琞 欀栀椀 挀栀漀 䰀愀ⴀ䠀渀 猀愀甀 欀栀椀 挀栀뼀琞 氀  
hết là những người ta kiến, cần phải được thuyết phục cho họ từ bỏ chủ trương ਀挀愞 栀촀⸞ 吀栀뀀渞最 吀촀愞 堀 氀椞 瀀栀ꔀ琞 挀椀渁最 ᄀ 渀椀 渀栀椀섀甞 瀀栀瀀 渀最栀⤀愁 ᄀ쌁„琀栀甀礀뼀琞 瀀栀挞 䐀椀윀洞  
ma ca cho ông này từ bỏ thành kiến của mình. Xem thế đủ biết, nếu các đệ tử Phật ਀洀 栀椀쌀甞 渀椀뼀琞 戀渀 氀 挀ꌀ渞栀 栀뀀 瘀 琀甀礀윀琞 搀椀윀甞 琀栀 栀椀쌀渞 渀栀椀渀 氀 ᄀ 瀀栀ꌀ渞 戀�椞 倀栀관琞  
rồi. Đứng về mặt biểu hiện mà nói thì lời thuyết pháp của Xá lợi phất trên đây, ਀搀⤀ 渀栀椀渀Ⰰ ᄀ 欀栀渀最 琀爀挞 琀椀뼀瀞 渀椀 ᄀ뼁渞 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„挀愞 渀椀뼀琞 戀渀Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ 欀栀椀 䐀椀윀洞  
ma ca nghe về Như Lai giải thoát năm uẩn và vô ngã v.v… thì liền từ bỏ chủ ਀琀爀뀀ꄁ渁最 挀愞 洀渀栀Ⰰ 渀栀뀀 瘀관礞Ⰰ 爀 爀渀最 琀爀漀渀最 ᄀ 䐀椀윀洞 洀愀 挀愀 挀椀渁最 ᄀ 洀뜀挞 渀栀椀渀 栀椀쌀甞 焀甀愀  
cảnh giới niết bàn như thế nào rồi. Nhất là đương thể của cái gọi là “năm uẩn ਀欀栀渀最 瀀栀ꌀ椞 一栀뀀 䰀愀椀Ⰰ 洀 氀愀 渀̀洁 甀꤀渞 挀椀渁最 欀栀渀最 挀 一栀뀀 氀愀椀ᴀ†瘀  
“phi-tức-phi-lí-uẩn-ngã” cũng đã được đề cập và chính nó đã giúp cho việc giải ਀焀甀礀뼀琞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„渀椀뼀琞 戀渀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Tóm lại, khi đứng trên lập trường nhân-duyên-luận để khảo ਀猀琀 挀挀 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„琀栀挞 琀ꄀ椞Ⰰ 瘀섀„洀뜀琞 戀椀쌀甞 搀椀윀渞Ⰰ 琀爀漀渀最 猀턀„挀挀 ᄀ윁„琀„挀愞 倀栀관琞Ⰰ 琀甀礀 挀椀渁最  
có người chủ trương thuyết <i>Hư Vô</i> nhưng đã bị Phật và toàn thể đệ tử khác ਀欀栀椀쌀渞 琀爀挀栀㬀 ᄀ 氀 洀�琞 猀„琀栀관琞 氀쬀挞栀 猀⸞ 䐀漀 ᄀⰀ 渀뼀甞 愀椀 琀栀攀漀 最琀 栀촀„洀 挀栀漀 挀椀  
năng lực tích cực nội bộ do chứng Hữu dư niết bàn mà có là <i>Không</i>, hoặc ਀挀栀漀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀 氀 㰀椀㸀琀甀礀윀琞 搀椀윀琞㰀⼀椀㸀 琀栀 栀椀쌀渞 渀栀椀渀 ᄀ椁섀甞 ᄀ 欀栀渀最  
thể chấp nhận được.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ丠뼀甞 欀栀渀最 挀 挀椀 戀ꔀ琞 猀椀渀栀Ⰰ 戀ꔀ琞 琀栀渀栀Ⰰ 瘀 瘀椀Ⰰ 瘀  
tác kia thì cái sinh, thành, vi, tác cũng không có chỗ dựa”&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀挞 挀椀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„挀愞 戀ꔀ琞 猀椀渀栀Ⰰ 戀ꔀ琞 琀栀渀栀Ⰰ 瘀 瘀椀Ⰰ 瘀 琀挀  
chính thực là nơi nương tựa thường hằng, nơi tuyệt đối an ẩn, tuy là cái tuyệt ਀ᄀ턁椞 㰀椀㸀欀栀渀最㰀⼀椀㸀 戀椀쌀甞 琀뀀渞最Ⰰ 渀栀뀀渁最 戀ꌀ渞 琀栀渀 渀 氀ꄀ椞 氀 挀ꌀ渞栀 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 㰀椀㸀栀甞㰀⼀椀㸀  
mà người ta có thể chứng nghiệm được. Bởi thế tôi rất đồng ý với thuyết của ਀䠀甞ⴀ䈀�„最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 瘀섀„一椀뼀琞ⴀ䈀渀 挀栀漀 氀㨀 ᰀ吠爀漀渀最 琀ꔀ琞 挀ꌀ„挀挀 瀀栀瀀Ⰰ 一椀뼀琞ⴀ䈀渀 氀 栀ꄀ渁  
hết; là thiện, là thường, siêu việt hẳn các pháp khác”<a name="_ftnref311" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn311"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[311]</span></span></a>&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀匀漀渀最 洀Ⰰ 渀뼀甞 氀椀渀 欀뼀琞 渀 瘀�椞 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„琀栀挞 琀ꄀ椞 琀栀 渀渀 瀀栀ꌀ椞  
giải thích niết-bàn như thế nào? Về điểm này, tôi đã trình bày ở cuối thiên ਀琀爀뀀�挞Ⰰ 琀爀漀渀最 瘀ꔀ渞 ᄀ섁„戀ꌀ渞 挀栀ꔀ琞 挀愞 琀栀뼀„最椀�椞Ⰰ ᄀꄁ椞 ﴀ 洀甀턀渞 焀甀礀 瘀漀 洀�琞 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 挀愞  
đương thể pháp tính, tức là kết hợp phương diện <i>động</i> của pháp tắc duyên ਀欀栀�椞 瘀 瀀栀瀀 琀꼀挞 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀 瘀�椞 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 㰀椀㸀琀⤀渁栀㰀⼀椀㸀 挀愞 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„氀洀 洀�琞㨀  
theo tôi, điều này ổn thỏa hơn cả.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ䈠椀뼀琞 琀栀„挀栀渀 挀栀渀栀 ⠀瘀攀搀愀渀愀⤀ 洀 ᄀ뀁挞 栀椀윀渞 瀀栀瀀 瘀  
lậu, thân thể dù diệt nhưng trụ nơi pháp (dhammattha) mà thành Thánh nhân ਀⠀瘀攀搀愀礀⤀Ⰰ 挀椀渁最 欀栀渀最 挀渀 氀甀渀 栀팀椞 渀愞ᴀ㰠猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀琀礀氀攀㨀 渀漀爀洀愀氀∀㸀㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㌀㄀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㌀㄀㈀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㌀㄀㈀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Ý nghĩa đoạn văn trên cho rằng nhờ sự ức chế cảm giác, cảm ਀琀渀栀 洀 ᄀ뀁挞 䠀甞 搀뀀ⴁ渀椀뼀琞 戀渀 渀最愀礀 琀爀漀渀最 栀椀윀渞 琀ꄀ椞Ⰰ 瘀 猀愀甀 欀栀椀 挀栀뼀琞 琀栀 ᄀ뀁挞 嘀ⴀ搀뀀  
niết bàn. Duy có điểm ta cần chú ý ở đây là: “sau khi chết, trụ nơi pháp” thì ਀挀甀 渀椀 渀礀 挀椀渁最 琀栀甀�挞 戀�„氀漀ꄀ椞 氀甀渀 栀팀椞⸀ 吀栀„ᄀ턁椞 挀栀椀뼀甞 瘀�椞 渀栀渞最 挀甀㨀 ᰀ㰠椀㸀吀爀뀀�挞  
được trí tuệ pháp trụ</i> (nhân duyên), <i>sau được trí tuệ niết bàn”</i> đã dẫn ਀搀渞最 �„琀爀渀Ⰰ 琀栀 渀뼀甞 瀀栀瀀 琀爀„琀爀뀀�挞 挀栀준„挀栀漀 瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 㰀椀㸀ᄀ�渞最㰀⼀椀㸀 挀愞 瀀栀瀀  
tính, thì pháp trụ sau có thể bảo là chỉ cho phương diện <i>tĩnh</i>, tức Pháp ਀琀渀栀 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞⸀ 䌀栀渀栀 倀栀관琞 挀椀渁最 ᄀ 渀椀 爀 瘀섀„ᄀ椁쌀洞 渀礀⸀ 䐀甀礀 挀 ᄀ椁섀甞 琀愀 渀渀 氀뀀甁 ﴀ  
là, như tôi đã trình bày ở trên, bất luận duyên khởi pháp hay giải thoát pháp, ਀渀뼀甞 欀栀ꌀ漞 猀琀 洀�琞 挀挀栀 猀甀 栀ꄀ渁Ⰰ 琀栀 挀栀切渀最 ᄀ섁甞 琀爀�„琀栀渀栀 瀀栀瀀 琀꼀挞 ﴀ 挀栀 琀„琀栀渀⸀  
Do đó Vô-dư-niết-bàn rốt cục có thể bảo là cái đương thể của ý chí tuyệt đối ਀ᄀ뀁挞 栀瀞 渀栀ꔀ琞⸀ 吀ꄀ椞 猀愀漀㼀 嘀 瀀栀瀀 琀渀栀 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞Ⰰ 渀栀관渞 砀琀 琀栀攀漀 欀椀뼀渞 ᄀ쬁渞栀 渀礀Ⰰ 挀栀„ 
yếu là sự tồn tại của ý chí hoặc cũng có thể bảo là ý chí tính. Lại như ਀堀ⴀ氀椞ⴀ瀀栀ꔀ琞 戀ꌀ漞 氀愀 渀̀洁 甀꤀渞 欀栀渀最 挀 一栀뀀ⴁ䰀愀椀 洀 渀̀洁 甀꤀渞 琀„渀 挀椀渁最 挀栀대渞最 瀀栀ꌀ椞  
Như Lai cũng chỉ là nói rõ cái nghĩa đương thể của Vô-dư-niết-bàn, tức đương thể ਀挀愞 琀洀 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀⸀ 嘀섀„猀愀甀Ⰰ 欀椀渀栀 一椀뼀琞 䈀渀 挀愞 ကꄁ椞 吀栀愞 最椀ꌀ椞 琀栀挀栀 氀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„ 
của <i>Ngã, Tịnh, Thường, Lạc</i> thật ra không ngoài ý nghĩa trên đây. Bởi thế, ਀ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 戀椀쌀甞 搀椀윀渞 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 渀最甀礀渀 琀栀礞 洀 渀椀 琀栀 猀„最椀ꌀ椞  
thích ấy cũng là thừa, chẳng qua trên bước đường nghiên cứu không thể không tiến ਀ᄀ뼁渞 欀栀甀礀渀栀 栀뀀�渞最 ꔀ礞Ⰰ 挀栀„琀栀관琞 爀愀 渀 ᄀ 戀愀漀 栀洀 ᄀ꜁礞 ᄀ„琀爀漀渀最 倀栀관琞 最椀漀 渀最甀礀渀  
thủy rồi; đây là một sự thật hiển nhiên.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䈀漀搀礀吀攀砀琀䤀渀搀攀渀琀∀㸀ᰀ吠爀椀 琀栀挞 挀栀준„氀 渀栀 猀渀最 琀„渀栀椀渀Ⰰ 琀挞 挀栀준„氀 猀„ 
khoáng sung của lòng tham muốn mà đi tìm ánh sáng tự nhiên. Chúng ta không có ਀ᄀ뀁挞 挀ꄀ 焀甀愀渀 猀椀甀ⴀ琀ⴞ渀栀椀渀 ᄀ쌁„洀 栀椀쌀甞 渀渀 ᄀ턁椞 瘀�椞 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 栀渀栀ⴀ渀栀椀ⴀ琀栀뀀渞最Ⰰ  
chúng ta chỉ có thể dùng những danh từ phủ định như: Vô dục, phủ định ý chí, ਀一椀뼀琞ⴀ䈀渀Ⰰ 欀栀渀最 瘀渀 瘀渀Ⰰ ᄀ쌁„戀椀쌀甞 栀椀윀渞 瘀 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 洀 琀栀椀⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="MsoBodyTextIndent">Song, cái cảnh giới ấy tự nó lại có tích-cực-tính ਀瘀 琀栀挞ⴀ栀甞ⴀ琀渀栀Ⰰ 瘀 渀뼀甞 ᄀ攁洀 猀漀 猀渀栀 琀栀 渀 爀 爀渀最 氀 洀�琞 ᄀꄁ椞 瘀椀 琀爀Ⱎ 挀栀„ᄀ甀  
phải là bóng, là hơi thở, là hư vô?”<span style="font-style: normal"><a name="_ftnref313" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn313"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[313]</span></span></a>&nbsp;</span></p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀渀 ᄀ礀 氀 渀栀渞最 氀�椞 琀栀甀礀뼀琞 洀椀渀栀 瘀섀„挀ꌀ渞栀 最椀�椞 瀀栀„ᄀ쬁渞栀 ﴀ  
chí. Tôi tưởng có thể mượn những câu này của P. Deussen để thuyết minh cảnh giới ਀嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀⸀ 䌀椀 洀 倀⸀ 䐀攀甀猀猀攀渀 戀ꌀ漞 氀 㰀椀㸀琀挀栀ⴀ挀挞ⴀ琀渀栀㰀⼀椀㸀Ⰰ☀渀戀猀瀀㬀☀渀戀猀瀀㬀 㰀椀㸀 
thực-hữu-tính</i> chính là pháp tính tuyệt đối, mà tức cũng là đương thể của <i>਀ﴀ 挀栀 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞㰀⼀椀㸀 瘀관礞⸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<h3><a name="_174"></a>4- NIẾT-BÀN GIỚI CỦA PHÁP TÍNH TUYỆT ĐỐI VỚI NHỮNG TƯ TƯỞNG ĐỜI SAU<span style="color: black">:</span></h3>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀一栀뀀 瘀관礞Ⰰ 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀 氀 ᄀ뀁ꄁ渁最 琀栀쌀„挀愞 瀀栀瀀 琀渀栀  
tuyệt đối hợp nhất, nhưng, nó có tác dụng như thế nào? Vấn đề này, nếu chỉ nói ਀琀栀攀漀 倀栀관琞 最椀漀 渀最甀礀渀 琀栀礞 琀栀 ᄀ 氀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 瘀꼀渞最 氀뜀渞最Ⰰ 瘀⤀渁栀 瘀椀씀渞  
bất động: vì nó là đương thể của pháp tính tuyệt đối, của ý chí tuyệt đối. Nhưng ਀Ⰰ 渀뼀甞 ᄀ渞最 琀爀渀 氀관瀞 琀爀뀀�渞最 栀椀윀渞 琀뀀渞最 最椀�椞 洀 渀栀관渞 砀琀 琀栀 ᄀ 挀栀대渞最 焀甀愀 挀栀준„氀  
thực hiện cái lí tưởng “ẩn mất không hiện” mà thôi. Cho nên, đứng ở một phương ਀搀椀윀渞 欀栀挀 洀 焀甀愀渀 猀琀 琀栀 ᄀ 氀 瀀栀瀀 琀渀栀Ⰰ ﴀ 挀栀 琀渀栀Ⰰ 琀ꔀ琞 瀀栀ꌀ椞 挀 ᄀ꜁礞 ᄀ„猀挞  
tác dụng năng động, nếu không thì hiển nhiên là không phù hợp với bản nguyện độ ਀猀椀渀栀 挀愞 挀栀渀栀 ᄀ挞 倀栀관琞Ⰰ 戀�椞 氀봀Ⱎ 渀뼀甞 瘀⤀渁栀 瘀椀씀渞 愀渀 琀爀„渀ꄀ椁 嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀Ⰰ 欀栀渀最Ⰰ  
hoạt động lại thì làm sao mà độ sinh? Do đó, về sau Đại-Thừa-Giáo đã khai triển ਀渀栀椀섀甞 瘀섀„洀뜀琞 琀渀 最椀漀 瘀 琀爀椀뼀琞 栀촀挞㬀 琀挞 ကꄁ椞ⴀ吀栀愞 氀ꔀ礞 渀椀뼀琞ⴀ戀渀 瀀栀瀀 琀渀栀 琀甀礀윀琞  
đối, ý chí tuyệt đối làm nền tảng rồi sáng lập phương pháp trở lại quan sát hiện ਀琀뀀渞最 最椀�椞⸀ 䈀礀 最椀�„栀礀 氀ꔀ礞 洀�琞 瘀椀 琀뀀 琀뀀�渞最 琀爀촀渞最 礀뼀甞 氀洀 ᄀ椁쌀洞 砀甀ꔀ琞 瀀栀琀 ᄀ쌁„ 
trình bày về trường hợp này.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀吀爀뀀�挞 栀뼀琞 戀꼀琞 ᄀ꜁甞 琀„瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 琀爀椀뼀琞 栀촀挞⸀ 䌀栀대渞最 栀ꄀ渞 琀栀뼀„ 
giới quan phiếm thần rất đặc sắc của Đại-Thừa Phật giáo thật ra đã bắt nguồn từ ਀ᄀ礀Ⰰ 瘀 琀뀀 琀뀀�渞最 瀀栀椀뼀洞 琀栀꜀渞 挀愞 倀栀관琞 最椀漀 ᄀ 焀甀愀 洀�琞 最椀愀椀 ᄀ漁ꄀ渞 瀀栀„ᄀ쬁渞栀 琀栀뼀„最椀�椞  
hiện thực rồi sau đó trở lại khẳng định nó mà phát sinh. Sở dĩ đạt đến điểm hồi ਀挀栀甀礀쌀渞 渀礀 氀 瘀 氀ꔀ礞 一椀뼀琞ⴀ䈀渀 琀甀礀윀琞 ᄀ턁椞 㰀椀㸀欀栀渀最㰀⼀椀㸀 ⠀戀椀쌀甞 琀뀀渞最⤀ 氀洀 瀀栀瀀 琀渀栀Ⰰ  
rồi từ lập trường ấy mà trở lại tuyệt đối <i>hữu</i> (diệu hữu). Tư tưởng biểu ਀栀椀윀渞 焀甀 琀爀渀栀 渀礀 爀 爀渀最 栀ꄀ渁 栀뼀琞 氀 瘀漀 琀栀�椞 ᄀꄁ椞 琀„㰀椀㸀ᰀ挠栀渀 欀栀渀最ᴀ㰠⼀椀㸀 挀愞  
Bát-Nhã chuyển sang <i>“diệu hữu”</i>.<a name="_ftnref314" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftn314"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12.0pt">[314]</span></span></a> ਀嘀섀„猀愀甀Ⰰ 琀뀀 琀뀀�渞最 挀栀渀ⴀ渀栀뀀 瘀 琀뀀 琀뀀�渞最 瀀栀椀뼀洞 琀栀꜀渞 焀甀愀渀 琀爀촀渞最 琀爀漀渀最 䠀漀愀ⴀ一最栀椀洀  
cũng đều phát xuất từ hệ thống này.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀刀팀椞 戀椀쌀甞 栀椀윀渞 ᄀ椁쌀洞 渀礀 洀�琞 挀挀栀 挀„琀栀쌀„瘀�椞 猀꼀挞 琀栀椀 琀渀 最椀漀  
đặc biệt sâu đậm là Pháp-Hoa, vì đặc sắc của Pháp-Hoa là thành lập <i>਀ᰀ䌠栀뀀ⴁ瀀栀瀀ⴀ琀栀挞ⴀ琀뀀�渞最ⴀ焀甀愀渀ᴀ㰠⼀椀㸀 ᄀ쌁„渀椀 氀渀 猀„挀甞 ᄀ�„瀀栀픀„挀관瀞 瘀 瘀⤀渁栀 挀甞 挀愞 倀栀관琞  
và các Bồ-Tát. Chư-pháp-thực-tướng-quan của Pháp-Hoa, dĩ nhiên, đã bắt nguồn từ ਀琀뀀 琀뀀�渞最 㰀椀㸀搀椀윀甞 栀甞㰀⼀椀㸀 挀愞 䈀琀ⴀ一栀㬀 ᄀ뼁渞 琀栀甀礀뼀琞 倀栀관琞 猀턀渞最 氀甀 瘀 琀栀뀀渞最 ⠀挀栀„ﴀ  
của phẩm Như-Lai Thọ Lượng) và thuyết cứu tế của Bồ-Tát Quan-Âm (chủ ý của phẩm ਀倀栀픀ⴞ䴀渀⤀ 琀爀漀渀最 倀栀瀀ⴀ䠀漀愀 琀栀 挀栀渀栀 氀 氀ꔀ礞 嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀 搀椀윀甞 栀甞 氀洀 ﴀ 挀栀 琀甀礀윀琞  
đối hướng hạ hoạt động để mà giải thích tác dụng niết bàn.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀刀팀椞 氀ꄀ椞 氀ꔀ礞 挀甞 琀뼀„㰀椀㸀栀甞㰀⼀椀㸀 欀뼀琞 栀瀞 瘀�椞 琀뀀 琀뀀�渞最 猀愀甀 欀栀椀  
chết, đó là tư tưởng Bồ-Tát Di-Lặc, nhất là tư tưởng vãng sinh&nbsp; lấy Di-Đà làm ਀琀爀甀渀最 琀洀㬀 ᄀ뼁渞 ᄀ礀 琀栀 挀ꌀ渞栀 最椀�椞 嘀ⴀ搀뀀ⴁ渀椀뼀琞ⴀ戀渀 ᄀ ᄀ뀁挞 琀栀渀最ⴀ琀挞ⴀ栀愀 洀�琞 挀挀栀  
cùng cực, và Bồ-Tát lấy ý chí tuyệt đối làm nhân cách, hay tịnh độ lấy Phật làm ਀琀爀甀渀最ⴀ琀洀 洀 焀甀渀 挀栀椀뼀甞 ᄀ 琀爀�„琀栀渀栀 挀„琀栀쌀„栀愀 ᄀ쌁„渀椀 爀 挀椀 渀̀渁最 氀挞 挀甞 ᄀ�⸞☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
<p class="BodyText">Xem thế thì thấy Đại-Thừa sau này-đặc biệt là về phương diện ਀氀 琀뀀�渞最ⴀ欀栀渀最 琀爀挞 琀椀뼀瀞 琀栀 最椀渀 琀椀뼀瀞Ⰰ ᄀ 砀甀ꔀ琞 瀀栀琀 琀„焀甀愀渀 渀椀윀洞  
Vô-dư-niết-bàn-pháp-tính tuyệt-đối này, và đặc sắc của Đại-Thừa thì ở chỗ coi ਀瀀栀瀀 琀渀栀 氀 ᄀ�渞最⸀ 匀愀甀 ကꄁ椞ⴀ吀栀愞 ᄀ 搀豈渀最 搀愀渀栀 琀„㰀椀㸀挀栀渀ⴀ渀栀뀀ⴁ瀀栀瀀ⴀ琀渀栀㰀⼀椀㸀 瘀 㰀椀㸀 
Bất-trụ-niết-bàn</i> để tích-cực-hóa và hoạt-động-hóa ý nghĩa niết bàn, nhưng ਀ᄀ礀 挀栀대渞最 焀甀愀 挀椀渁最 挀栀준„氀 琀爀椀쌀渞 欀栀愀椀 渀椀뼀琞ⴀ戀渀ⴀ焀甀愀渀 挀愞 倀栀관琞ⴀ最椀漀 渀最甀礀渀 琀栀礞 瘀섀„ 
phương diện tích cực mà thôi. Giáo sư Tỷ-ký đã chia quá trình khai triển này ਀琀栀渀栀 戀愀 琀뀀 琀爀漀 ᄀ쌁„焀甀愀渀 猀琀Ⰰ ᄀ 氀㨀 琀뀀 琀뀀�渞最 㰀椀㸀欀栀渀最㰀⼀椀㸀 挀愞 䈀琀ⴀ一栀Ⰰ 㰀椀㸀䌀栀뀀  
pháp thực tướng quan</i> của Pháp-Hoa và tư tưởng <i>Di-Đà</i> của kinh Đại Vô ਀䰀뀀渞最 吀栀촀⸞㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀爀攀昀㌀㄀㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀㌀㄀㔀∀㸀㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀⸀　瀀琀∀㸀嬀㌀㄀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀  
Tôi rất khâm phục ý kiến trác việt này của giáo sư Tỷ-Ký và xin thêm rằng tất cả ਀瀀栀뀀ꄁ渁最 搀椀윀渞 氀 琀뀀�渞最 挀愞 ကꄁ椞ⴀ吀栀愞Ⰰ 挀 琀栀쌀„渀椀Ⰰ 挀椀渁最 ᄀ섁甞 ᄀ 戀꼀琞 渀最甀팀渞 琀„戀愀 琀爀漀  
lưu tư tưởng này.&nbsp;</p>਀㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䈀漀搀礀吀攀砀琀∀㸀☀渀戀猀瀀㬀㰀⼀瀀㸀 
਀㰀栀爀 眀椀搀琀栀㴀∀㌀　─∀ 愀氀椀最渀㴀∀氀攀昀琀∀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn303">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn303" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref303">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀　㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Trung 5, Thiện Nhân Vãng Kinh, pp. 5-6; Tăng 7, p. 307. Sự khu biệt ਀ऀऀ䠀甞ⴀ搀뀀Ⰱ 嘀ⴀ搀뀀 渀礀Ⰰ 琀栀攀漀 琀椀Ⰰ 氀 挀挀栀 瀀栀渀 氀漀ꄀ椞 渀最甀礀渀 琀栀礞 渀栀ꔀ琞Ⰰ 渀栀뀀渁最Ⰰ  
		về phía văn Ba-li, tôi chưa thấy có sự tương đương nào, nên chưa dám ਀ऀऀᄀ漁渀 ᄀ쬁渞栀⸀ က椞 琀栀愀洀 挀甞 猀愀甀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn304">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn304" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref304">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀　㐀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Như A, V p. 15.</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀　㔀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀　㔀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀　㔀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[305]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ嘀섀„渀最„渀最甀礀渀 挀愞 一椀뼀琞ⴀ䈀渀Ⰰ 砀攀洀 氀甀관渞 渀 挀愞 䐀爀 圀⸀ 匀琀攀氀 琀爀漀渀最 䨀漀渀爀渀愀氀 漀昀  
		Pàli Text Society (1919-20).</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀　㘀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀　㘀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀　㘀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[306]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ䤀琀椀瘀甀琀琀欀愀 㐀㌀ 琀攀砀琀 瀀⸀ ㌀㜀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn307">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn307" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref307">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀　㜀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		S. 111. pp. 100-II5; Tạp 34, p. 510.</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀　㠀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀　㠀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀　㠀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[308]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ䴀 㜀㈀⸀ 䄀最最椀ⴀ嘀愀挀攀栀愀最漀琀琀愀⸀ 嘀漀氀⸀ 䤀⸀ 瀀瀀⸀ 㐀㠀㜀ⴀ㐀㠀㠀㬀 吀ꄀ瀞ⴀ䠀洀 ㌀㔀⸀ 瀀⸀ 㘀㘀愀⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn309">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn309" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref309">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀　㤀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Kinh Bản Sự. Về cách thuyết minh Vô-dư-niết-bàn, trong các kinh đều có ਀ऀऀ洀�琞 栀渀栀 琀栀挞 渀栀ꔀ琞 ᄀ쬁渞栀Ⰰ 瘀 挀 琀栀쌀„ᄀ뀁挞 挀漀椀 氀 ᄀ椁쌀渞 栀渀栀 渀愞⸀ 堀椀渀 琀爀挀栀  
		như sau:&nbsp;&lt;&lt;Thế nào gọi là cõi Vô-dư-niết-bàn? Này các ਀ऀऀ䈀관琞ⴀ匀℀ က 氀 琀爀ꄀ渞最 琀栀椀 ᄀ 挀栀渞最 ᄀ뀁挞 䰀愀ⴀ䠀渀Ⰰ ᄀ 渀뼀琞 猀ꄀ挞栀 挀挀 瀀栀椀섀渞  
		não, phạm hạnh đã được thành lập, việc cần đã làm trọn đủ, đã vứt bỏ mọi ਀ऀऀ最渀栀 渀뜀渞最Ⰰ ᄀ 挀栀渞最 琀„渀最栀⤀愁Ⰰ ᄀ 欀栀漀 最椀ꌀ椞 琀栀漀琀Ⰰ ᄀ ᄀ뀁挞 戀椀뼀琞 欀栀꼀瀞⸀ 吀ꔀ琞  
		cả đều cảm thụ bây giờ điều không do nhân dẫn đến, không còn cầu mong, ਀ऀऀ栀椀 瘀촀渞最 挀椀渁最 栀뼀琞Ⰰ 爀턀琞 爀漀 琀쬀挞栀 氀뜀渞最Ⰰ 瘀⤀渁栀 瘀椀윀渞 琀爀漀渀最 洀琀Ⰰ ꤀渞 氀뜀挞 欀栀渀最  
		hiện (lại nữa), chỉ còn y vào cái thanh tĩnh không hí luận, không thể ਀ऀऀ戀ꌀ漞 爀넀渞最 挀Ⰰ 挀栀대渞最 琀栀쌀„渀椀 爀넀渞最 欀栀渀最Ⰰ 洀 挀椀渁最 欀栀渀最 琀栀쌀„挀栀漀 氀 挀椀渁最 挀Ⰰ  
		cũng không, mà cũng chẳng thể bảo là chẳng phải có, chẳng phải không mà ਀ऀऀ挀栀준„渀椀 欀栀渀最 琀栀쌀„戀礀 ᄀ뜁琞Ⰰ 爀턀琞 爀漀 渀椀뼀琞 戀渀Ⰰ 挀栀漀 渀渀 最촀椞 氀 挀椀  
		Vô-dư-niết-bàn&gt;&gt;. (Bản Sự kinh quyển 3 tờ 350b. Itivuttaka 44).</span></p></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀㄀　∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀㄀　∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀㄀　∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[310]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ匀Ⰰ 䤀䤀䤀Ⰰ 瀀瀀⸀ ㄀　㤀ⴀ㄀㄀㔀Ⰰ 吀ꄀ瀞 ㌀㐀Ⰰ 瀀⸀ 㔀㄀　⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn311">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn311" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref311">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀㄀㄀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Đại-Tỳ-Bà-Sa-Luận 88, p. 414b.</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀㄀㈀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀㄀㈀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀㄀㈀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[312]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ匀Ⰰ 䤀嘀Ⰰ 瀀⸀ ㈀　㜀Ⰰ 吀ꄀ瀞 ㄀㜀Ⰰ 瀀⸀ 㔀㜀㐀 ⠀䌀̀渁 䈀ꌀ渞 倀栀관琞 䜀椀漀Ⰰ 瀀⸀ ㈀㘀㜀⤀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn313">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn313" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref313">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀㄀㌀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		P, Deussen; Etemente der Metaphysik s, 550.</span></div>਀ऀ㰀搀椀瘀 猀琀礀氀攀㴀∀洀猀漀ⴀ攀氀攀洀攀渀琀㨀昀漀漀琀渀漀琀攀∀ 椀搀㴀∀昀琀渀㌀㄀㐀∀㸀 
		<p class="MsoFootnoteText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">਀ऀऀ㰀愀 渀愀洀攀㴀∀开昀琀渀㌀㄀㐀∀ 琀椀琀氀攀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ昀愀洀椀氀礀㨀 吀椀洀攀猀 一攀眀 刀漀洀愀渀㬀 挀漀氀漀爀㨀 ⌀㌀㌀㌀㌀䘀䘀㬀 琀攀砀琀ⴀ搀攀挀漀爀愀琀椀漀渀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ甀渀搀攀爀氀椀渀攀㨀 渀漀渀攀㬀 琀攀砀琀ⴀ氀椀渀攀ⴀ琀栀爀漀甀最栀㨀 渀漀渀攀∀ 栀爀攀昀㴀∀⌀开昀琀渀爀攀昀㌀㄀㐀∀㸀 
		<span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt">[314]</span></span></a><span style="font-size: 12pt"> ਀ऀऀ☀氀琀㬀☀氀琀㬀䌀栀渀 一栀뀀 儀甀愀渀 䌀愞 䈀琀ⴀ一栀☀最琀㬀☀最琀㬀 ကꄁ椞 䌀栀渀栀 琀栀„㠀Ⰰ 吀ꄀ瀞 挀栀 吀渀 吀甀 䰀뀀渞最⸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn315">਀ऀऀ㰀瀀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀吀攀砀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<a name="_ftn315" title style="font-family: Times New Roman; color: #3333FF; text-decoration: none; text-underline: none; text-line-through: none" href="#_ftnref315">਀ऀऀ㰀猀瀀愀渀 挀氀愀猀猀㴀∀䴀猀漀䘀漀漀琀渀漀琀攀刀攀昀攀爀攀渀挀攀∀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀嬀㌀㄀㔀崀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀猀瀀愀渀㸀㰀⼀愀㸀㰀猀瀀愀渀 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 ㄀㈀瀀琀∀㸀  
		Căn Bản Phật Giáo p. 301 ff.</span></div>਀ 
<div style="mso-element: footnote" id="ftn14">਀ऀ㰀栀爀㸀㰀⼀搀椀瘀㸀 
਀㰀琀愀戀氀攀 戀漀爀搀攀爀㴀∀　∀ 眀椀搀琀栀㴀∀㄀　　─∀ 椀搀㴀∀琀愀戀氀攀㄀∀ 挀攀氀氀猀瀀愀挀椀渀最㴀∀　∀ 挀攀氀氀瀀愀搀搀椀渀最㴀∀　∀㸀 
	<tr>਀ऀऀ㰀琀搀 眀椀搀琀栀㴀∀㐀㌀　∀㸀 
਀ऀऀऀ㰀瀀 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀ 愀氀椀最渀㴀∀氀攀昀琀∀㸀 
			<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 8pt" color="#800000">਀ऀऀऀ䈀愀渀 吀甀 吀栀뀀 倀栀관琞 䠀촀挞㰀⼀昀漀渀琀㸀㰀⼀瀀㸀㰀⼀琀搀㸀 
		<td>਀ऀऀ㰀瀀 愀氀椀最渀㴀∀爀椀最栀琀∀ 猀琀礀氀攀㴀∀洀愀爀最椀渀ⴀ琀漀瀀㨀 　㬀 洀愀爀最椀渀ⴀ戀漀琀琀漀洀㨀 　∀㸀 
		<font face="Microsoft Sans Serif">਀ऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀䌀관瀞 渀栀관琞㨀 
		<!--webbot bot="Timestamp" S-Type="EDITED" S-Format="%m/%d/%Y" startspan -->05/24/2005<!--webbot bot="Timestamp" i-checksum="12576" endspan -->਀ऀऀ㰀⼀昀漀渀琀㸀 
			<a target="_self" title="lên &#273;&#7847;u trang" href="#top">਀ऀऀऀ㰀昀漀渀琀 挀漀氀漀爀㴀∀⌀㠀　㠀　㠀　∀ 猀琀礀氀攀㴀∀昀漀渀琀ⴀ猀椀稀攀㨀 㠀瀀琀∀㸀 
			<img border="0" src="../../../images/top1.gif" width="18" height="15"></font></a></font></td>਀ऀ㰀⼀琀爀㸀 
	</table>਀ 
</body>਀ 
</html>਀਀