ÿþ<html> <!-- #BeginTemplate "tt2.dwt" --> <head> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=unicode"> <meta name="description" content="Vn hÍc Ph­t giáo ViÇt nam"> <meta name="author" content="Lê M¡nh Thát"> <meta name="keywords" content="Vn hÍc, Vn hÍc Ph­t giáo, Vn hÍc Ph­t giáo ViÇt nam, VHPGVN, VHPG"> <!-- #BeginEditable "doctitle" --> <title>HuÇ Lâm và lý do ra Ýi 6 béc th°</title> <!-- #EndEditable --> <style> <!-- h1 {margin-bottom:0cm; margin-bottom:18pt; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:16pt; font-family:"CN-Times"; layout-grid-mode:line; text-transform:uppercase; color:#FF0000; font-weight:bold; line-height:100%; margin-left:0; margin-right:0; margin-top:0pt} h4 { text-align: center; line-height: 100%; font-family: CN-Times; color: #000080; font-size: 12pt; font-weight: bold; margin-top: 10 pt; margin-bottom: 6 pt } h2 { font-family: CN-Times; font-size: 14pt; color: #800000; text-transform: uppercase; font-weight: bold; word-spacing: 0; text-align: justify; margin-left: 0.25 cm; margin-right: 0.25 cm; margin-top: 20pt; margin-bottom: 10pt; line-height:100% } h3 { text-align: justify; line-height: 100%; font-family: CN-Times; font-size: 12pt; color: #000080; font-weight: bold; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm; margin-top: 10 pt; margin-bottom: 6 pt } .MsoBodyTextIndext { word-spacing: 0; line-height: 150%; text-align: justify; color: #0000FF; font-size: 12pt; font-family: CN-Times; font-style: italic; margin-left: 3 cm; margin-right: 0; margin-top: 0; margin-bottom: 0 } .MsoFootnoteText {margin-bottom:0 cm; font-size:10.0pt; font-family:"CN-Times"; margin-left:0.25 cm; margin-right:0.25 cm; margin-top:0cm; color:#000000; line-height:150%; text-align:justify} .MsoBodyText {mso-style-parent:""; margin:0 0.25 cm; text-align:justify; font-size:12.0pt; font-family:"CN-Times"; line-height:150%; text-indent:1cm; color:#0000FF; word-spacing:0; } A:link{background:none;color:blue;text-decoration:none} A:visited{background:none;color:brown;text-decoration:none} A:hover{background:none;color:red;text-decoration:none} A:active{background:none;color:black;text-decoration:none} --> </style> <style fprolloverstyle>A:hover {color: #FF0000} </style> </head> <body topmargin="0" leftmargin="0" marginwidth="800" background="../../images/bg3.GIF" link="#000080" vlink="#800000" alink="#FF0000"> <div align="center"> <table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#C0C0C0" width="800" id="table5" height="126"> <tr> <td width="8" height="26" background="../../images/title.gif"> <div align="center"> <table border="0" style="border-collapse: collapse" width="800" cellpadding="0" id="table6"> <tr> <td align="center" width="160"> <font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt"> <a href="../../nghienc/nghienc.htm"> <span style="text-decoration: none">Nghiên c&#7913;u</span></a></font></td> <td align="center" width="160"> <font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt"> <a href="../../dichtht/dichtht.htm"> <span style="text-decoration: none">D&#7883;ch thu&#7853;t</span></a></font></td> <td align="center" width="160"> <font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt"> <a href="../../vanhoc/vanhoc.htm"> <span style="text-decoration: none">V&#259;n h&#7885;c</span></a></font></td> <td align="center" width="160"> <font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt"> <span style="text-decoration: none"> <a href="../../pgvn/pqvn.htm"> <span style="text-decoration: none">Ph&#7853;t giáo Vi&#7879;t nam</span></a></span></font></td> <td align="center" width="160"> <font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt"> <a href="../../index.html"> <span style="text-decoration: none">Trang ch&#7911;</span></a></font></td> </tr> </table> </div> </td> </tr> <tr> <td width="800" height="50" bgcolor="#C0C0C0"> <h1 align="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0; "><b> <font color="#0000FF" face="Times New Roman"> <span style="text-decoration: none"> <font color="#800000" size="4"><a href="ttvhpg2.htm">T&#7892;NG T&#7852;P V&#258;N H&#7884;C PH&#7852;T GIÁO</a></font></span></font><a href="ttvhpg2.htm"><font size="4" color="#800000" face="Times New Roman"> [ 2 ]</font></a></b></h1> <p class=".MsoBodyText" align="center" style="margin-top: 3pt; margin-bottom:3pt"> <b> <font face="Times New Roman">LÊ M&#7840;NH THÁT</font></b></p> <p class=".MsoBodyText" align="center" style="margin-top: 0; margin-bottom:0"> <b> <font face="Times New Roman" color="#800000"> <span style="text-decoration: none"><a href="../ttvh1/ttvhpg1.htm"><font color="#800000">[ 1 ]</font></a></span>&nbsp;&nbsp;<a href="../ttvh3/ttvhpg3.htm"> <span style="text-decoration: none"> <font color="#800000">[ 3 ]</font></span></a></font></b></p> <p style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"></td> </tr> <tr> <td width="800" height="60" bgcolor="#FFFFFF"> <div style="mso-element:footnote-list"> <div style="mso-element:footnote" id="ftn47"> <!-- #BeginEditable "body" --> <h1 style="margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm; margin-top:12pt; margin-bottom:6pt" align="center"> <font color="#FF0000" face="Times New Roman" size="3"><b> <span style="line-height: 1.5 lines"> HUÆ LÂM VÀ LÝ DO RA ÜI</span></b><span style="line-height:1.5 lines"><b><br> &nbsp;CæA SÁU LÁ TH¯ </b> </span></font><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman"> &nbsp;</span></h1> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">VÁ câu hÏi sau, à tr£ lÝi, chúng ta c§n nhÛ ¿n nghÇ thu­t Tiên S¡n. Chúng tôi gÍi nghÇ thu­t Tiên S¡n nhïng gì tìm th¥y trên bÇ á chùa V¡n Phúc, mà tr°Ûc ây chúng tôi ã ·t tên là nÁn nghÇ thu­t V¡n Phúc, mÙt cách không chính áng cho l¯m. ·c iÃm cça nÁn nghÇ thu­t này n±m ß ch×, éc Ph­t không bao giÝ °ãc t°ãng tr°ng b±ng hình ng°Ýi, mà b±ng mÙt cánh hoa sen ·t vào giïa lòng mÙt trang trí theo dáng hình lá BÓ Á. Quan niÇm éc Ph­t cça ng°Ýi n°Ûc ta vào th¿ k÷ thé V nh° v­y biÃu lÙ không ít qua nÁn nghÇ thu­t ¥y. Và cÑ nhiên là có thà truy tÑi thiÃu vÁ cái thuy¿t  <i>Thánh nhân nng thå nhân ¡o, b¥t nng sí nhân lý nhi hành chi gi£</i> cça Mâu Tí vào th¿ k÷ thé II trong <i>Mâu Tí Lý ho·c lu­n</i>, theo ó, giá trË cça Ph­t giáo không n±m âu xa h¡n là chính lý thuy¿t Ph­t giáo và sñ thñc hành nó. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">iÃm này gi£i thích cho ta khá nhiÁu nhïng bn khon vÁ chuyÇn không th¥y b£n thân éc Ph­t cça nhïng Ph­t tí thÝi b¥y giÝ nh° Lý MiÅu, t¡o c¡ hÙi cho sñ ra Ýi <i>Sáu lá th°</i> cça chúng ta. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">°¡ng nhiên, sñ mong °Ûc nhìn th¥y b£n thân éc Ph­t ¥y không chÉ giÛi h¡n vào, hay h­u qu£ cça, quan niÇm éc Ph­t phát biÃu trong nÁn nghÇ thu­t Tiên S¡n t¡i n°Ûc ta. Nó cing xu¥t hiÇn ß Trung QuÑc vÛi tr°Ýng phái TËnh Ù cça HuÇ ViÅn t¡i Lô S¡n, mà b±ng chéng còn sót l¡i trong nhïng lá th° do ông và C°u Ma La Th­p vi¿t, l°u truyÁn d°Ûi tên <i>¡i thëa</i> <i>ngh)a ch°¡ng</i>. Nhïng bn khon ¥y do ó r¥t có thà ã n£y nß të niÁm tin nhiÇt thành cça Ph­t tí ViÇt Nam và Trung QuÑc thÝi b¥y giÝ, ché ch°a h³n ã là con » cça mÙt quan niÇm lý thuy¿t vÁ b£n ch¥t éc Ph­t. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">D«u vÛi tr°Ýng hãp nào i nïa, niÁm bn khon này ã không nhïng °ãc hÍ phát biÃu mÙt cách hùng hÓn và kó diÇu b±ng nghÇ thu­t, mà còn b±ng vn tñ và lý lu­n mÙt cách minh nhiên và khúc chi¿t. NghÇ thu­t là ti¿ng nói cça con tim và niÁm tin, vn tñ là ti¿ng nói cça trí óc và hiÃu bi¿t. Tuy th¿, niÁm bn khon ¥y ch°a h³n là Ùng c¡ duy nh¥t cho sñ xu¥t hiÇn nhïng lá th° trên. Nói là ch°a h³n, bßi vì trong nhïng lá th° cça ¡o Cao và Pháp Minh ta th¥y hÍ Á c­p ¿n nhiÁu v¥n Á, mà Lý MiÅu không bao giÝ nêu ra hay nh¯m tÛi. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Ch³ng h¡n, ß lá th° thé t° ¡o Cao nói vÁ sñ  <i>h¥p t¥p trong viÇc Óng qui</i> ; hay ß lá th° thé sáu, Pháp Minh khiÃn trách nhïng k»  <i>tuy th¿ trí biÇn thông, sách vß §y bång, trm nhà th¥u suÑt, chín phái rõ qua, bi¿t sÑng ch¿t có m¡ng, giàu sang t¡i trÝi, quÉ th§n không dÅ c£n ngn, thánh hiÁn không thà dñ oán, cing không thoát khÏi sñ sai l§m à che l¥p tâm tình hay sñ nghi ngÝ tëa tña à lo ngh) mông lung, rÓi phó thác cho Óng bóng, §u thành vÛi phù chú, ôm l¥y chuyÇn b­y à hy vÍng iÁu ph£i, giï ch·t viÇc gi£ à chÝ ãi sñ chân, ch§n chÝ hai lòng, trù trë ôi ng£</i> . Nhïng v¥n Á cing nh° nhïng khiÃn trách lo¡i ¥y chÉ có thà hiÃu °ãc, n¿u ta gi£ thi¿t, chúng không chÉ nh±m tÛi cá nhân Lý MiÅu cça chúng ta, mà còn tÛi mÙt sÑ ng°Ýi khác. Th¿ thì, nhïng ng°Ýi khác này là ai? </span> </p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">KiÃm soát vn cú và v¥n Á trong <i>Sáu lá th°</i> trên, ta th¥y chúng có nhïng t°¡ng tñ áng chú ý vÛi <i>Quân thiÇn lu­n </i>cça Thích HuÇ Lâm do Th©m ¯Ûc (441-513) ghi l¡i trong <i>TÑng th° </i>97 tÝ 14b7-19b8 và Nghiêm Kh£ Quân trích trong <i>Toàn TÑng vn </i>63 tÝ 5b6-8a3. Cho nên không ph£i là hoàn toàn không lý do, khi ta có thêm o¡n  h­u bút trích të <i>Minh Ph­t lu­n</i> cça Tôn Bính sau lá th° cça Pháp Minh. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><i><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Quân thiÇn lu­n</span></i><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman"> hay <i>Quân thánh lu­n</i> là mÙt tác ph©m nh±m chéng minh thuy¿t th§n diÇt, thuy¿t Ph­t giáo và KhÕng giáo Áu hay, gi£ d°Ûi hình théc mÙt cuÙc Ñi tho¡i giïa mÙt B¡ch hÍc tiên sinh và mÙt H¯c y ¡o s). H¯c y ¡o s) d) nhiên là mÙt tên gÍi khác chÉ nhïng nhà tu hành Ph­t giáo. Thí då, trong o¡n tíu nhåc vn ß <i>Qu£ng Ho±ng minh t­p</i> 26 TK 2103 tÝ 294b18-19, L°¡ng Vi ¿ nói:  <i>Phù khuôn chính Ph­t pháp thË h¯c y nhân sñ, nãi phi Ç tí b¡ch y sß c¥p</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">CuÑn lu­n ó k¿t thúc vÛi sñ thua lý cça H¯c y ¡o s) và lÝi oán án th¯ng tr­n sau ây cça B¡ch hÍc tiên sinh:  <i>U minh chi lý, cÑ b¥t cñc ° nhân sñ, Chu KhÕng nghi nhi b¥t biÇn, Thích Ca biÇn nhi b¥t th­t, t°¡ng nghi ph¿ kó hiÃn hÑi chi tích, tÓn kó sß y¿u chi chÉ..., £n tri låc Ù dñ ngi giáo tËnh hành, tín thu­n dñ të bi tÁ l­p nh), thù Ó Óng qui gi£, b¥t ¯c thu kó phát luân chi triÇt dã</i> . </span> </p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">oán án này do mÙt nhà s° Ph­t giáo vi¿t ra t¥t ph£i t¡o nên nhïng ph£n éng trong hàng ngi Ph­t giáo, nh¥t là câu  <i>Thích Ca biÇn nhi b¥t th­t</i> . Th©m ¯Ûc, sau khi cho chép toàn bÙ c£ <i>Quân</i> <i>thiÇn lu­n,</i> ã ph£i vi¿t:  <i>Lu­n hành ° th¿, cñu tng vË kó bi¿m tru¥t Thích thË, dåc gia t©n xích</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Và b±ng cÛ chúng ta không c§n ph£i ãi lâu, bßi vì cách ¯Ûc không xa, HuÇ H¡o trong <i>Cao tng truyÇn</i> 7 tÝ 368a11-21 vi¿t vÁ Lâm th¿ này:  <i>Sau l¡i làm ra quyÃn B¡ch h¯c lu­n, trái vÛi lý thuy¿t Ph­t giáo, thái thú Ho¡nh d°¡ng Hà Thëa Thiên cùng Lâm Í giáp, giúp nhau kích d°¡ng, làm ra quyÃn ¡t tính lu­n, cing câu trÇ vÁ mÙt phía, mà m¯ng chê Ph­t giáo..., Lâm khi ã tñ phá hçy pháp bË cça mình, bË uÕi ra Giao Châu</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Th¿ là, nh° mÙt nhà s° Ph­t giáo, Lâm ã phê bình Ph­t giáo mÙt cách gay g¯t. iÁu này t¡o nên nhïng ph£n éng dï dÙi trong hàng ngi Ph­t giáo, ¿n n×i hÍ ã gÍi mÙt cách khinh th°Ýng <i>Quân thiÇn lu­n</i> thành <i>B¡ch h¯c lu­n</i>, à cuÑi cùng bË uÕi ra n°Ûc ta. D«u th¿, mÙt sÑ Ph­t tí °¡ng thÝi nh° Th©m ¯Ûc và nhïng nhà s° Ph­t giáo vÁ sau nh° ¡o Tuyên (596-667) ã tha thé cho Lâm, iÃn hình qua d«n chéng trên cça ¯Ûc và ph§n tóm t¯t tiÃu sí và t° t°ßng §y thiÇn c£m vÁ Lâm trong <i> Qu£ng Ho±ng minh t­p </i>9 tÝ 132b29-c4</span><span style="font-size: 11.5pt; line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman"><a name="_ftnref33" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftn33"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">[33]</font></span></span></a></span><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Trong lÝi oán án vëa nêu, Lâm ã nói tÛi chuyÇn  hiÃn hÑi chi tích và  thù Ó Óng qui . VÁ  thù Ó Óng qui , chúng ta ã nh­n ra trong lÝi phê bình cça ¡o Cao vÁ sñ  h¥p t¥p trong viÇc Óng qui . Còn chuyÇn  hiÃn hÑi chi tích , thì tuy Lâm òi hãy bÏ nó i, ¡o Cao ã mß §u lá th° §u tiên cça mình vÛi chính nhïng chï ¥y:  <i>Phång thùy v¥n chí thánh hiÃn hÑi chi tích</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Nhïng lá th° cça ¡o Cao do th¿ có thà nói không ph£i chÉ tr£ lÝi cho nhïng v¥n n¡n cça Lý MiÅu, mà còn là mÙt tr£ lÝi cho cái k¿t lu­n trên cça <i>Quân thiÇn</i> <i>lu­n</i> cça HuÇ Lâm. Nhïng lÝi khiÃn trách trong lá th° cça Pháp Minh vÁ chuyÇn  <i>th¿ trí biÇn thông, sách vß §y bång, trm nhà th¥u suÑt, chín phái rõ qua</i> , do th¿ ph£i kà là nh¯m tÛi HuÇ Lâm nhiÁu h¡n là Lý MiÅu, mà sñ non nÛt ã °ãc chính Minh v¡ch ra trong cái mâu thu«n vÁ lý thuy¿t cça Nho giáo. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Mà qu£ thñc, nhïng lá th° cça Lý MiÅu ã chéa ñng mÙt ph§n nào ngôn të và quan iÃm cça không nhïng <i>Quân thiÇn lu­n</i>, mà còn cça nhïng lá th° trao Õi giïa Hà Thëa Thiên và Tôn Bính. Ch³ng h¡n trong lá th° thé ba, Lý MiÅu nói tÛi viÇc  <i>¥ng ¡i thánh ban cái trí vô ng¡i, du×i lòng th°¡ng không c§u, thì sao l¡i ti¿c cái ánh sáng rñc rá cça mình</i>... . Trong lá th° vi¿t tr£ lÝi Tôn Bính ß <i>Ho±ng minh t­p </i>2 TK 2102 tÝ 19b27-28, Hà Thëa Thiên vi¿t:  <i>Há Thích Ca chÉ không ti¿c nhïng gi£ng d¡y dài dòng vào m°¡i trm v¡n lÝi, mà l¡i i ti¿c mÙt chút ánh th§n trong giây lát</i>... </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">V­y thì HuÇ Lâm bË uÕi ra n°Ûc ta vào lúc nào và ß âu? </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Tr£ lÝi câu hÏi ¥y, ngày nay chúng ta không có mÙt thông tin nào ch¯c ch¯n h¿t. Ngay c£ viÇc Lâm bË uÕi ra n°Ûc ta cing ã không °ãc ba trong sÑ nm b£n tiÃu sí vÁ Lâm nói tÛi, ¥y là <i>TÑng th°</i> cça Th©m ¯Ûc <i>Qu£ng Ho±ng minh t­p</i> cça ¡o Tuyên và <i>Nam sí </i>78 tÝ 17a9-18a1 cça Lý Diên ThÍ. <i>Cao tng truyÇn</i> ghi l¡i nó, nh°ng không cho bi¿t nó x£y ra vào nm nào. <i>Thích môn tñ c£nh</i> <i>låc</i> quyÃn th°ãng TK 2083 tÝ 809b29-c8 cing th¿, d«u có thêm là, Lâm bË mù m¯t vài nm rÓi buÓn ch¿t. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Chúng ta do ó ph£i dña vào mÙt sÑ nhïng b±ng cÛ sau cho viÇc phÏng oán thÝi iÃm Lâm ¿n n°Ûc ta. Thé nh¥t, HuÇ Lâm ã vi¿t låy vn cho hai ng°Ýi ch¿t vào nm 435, ¥y là Trúc ¡o Sinh và Thích Pháp C°¡ng, mà nguyên b£n ¡o Tuyên s°u t­p l¡i trong <i> Qu£ng Ho±ng minh t­p </i>23 tÝ 265b3-c12 và Nghiêm Kh£ Quân trích trong <i>Toàn TÑng vn </i>63 tÝ 8a4-10a10. Lâm nh° v­y cho ¿n nm 435 ang còn ß Trung QuÑc và ang có nhïng liên l¡c m­t thi¿t vÛi hàng ngi Ph­t giáo. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Nói th¿, chúng tôi không kà ¿n låy vn do mÙt ng°Ýi mang tên Thích HuÇ Lâm, mà các ¥n b£n Trung QuÑc kh¯c thành ho·c nh°&nbsp; ho·c nh° vi¿t cho Thích HuyÁn V­n m¥t vào nm 498 và xu¥t hiÇn trong <i>Qu£ng Ho±ng minh t­p </i>23 tÝ 268a25-c11, bßi vì nó không quan trÍng cho l¯m Ñi vÛi v¥n Á cça chúng ta ß ây. Nghiêm Kh£ Quân trong khi cho trích nó ß <i>Toàn TÁ vn </i>26 tÝ 24a4-25a12, ã chú thích HuÇ Lâm ¥y nh°  vË t°Ûng . ¡o Tuyên ã xác Ënh Lâm ¥y là Lâm cça thÝi Nam TÁ, ngoài chuyÇn vi¿t nó thành, cn cé theo ¥n b£n <i>¡i t¡ng</i> <i>kinh </i>ngày nay. Chúng tôi ngh), chúng ta có thà gi£ thi¿t sñ có m·t cça hai ng°Ýi cùng tên Thích HuÇ Lâm. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Thé hai, Lâm ph£i vi¿t cuÑn <i>Quân thiÇn lu­n </i>cça mình vào tr°Ûc nm 434, bßi vì nó là chç Á bàn cãi cça <i>Minh Ph­t lu­n</i> hay cing gÍi là <i>Th§n b¥t diÇt lu­n</i>, do Tôn Bính vi¿t. Bính m¥t nm 443 lúc ông 69 tuÕi. ViÇc này, Hà Th°ãng Chi nói rõ trong lá th° ông vi¿t cho TÑng Vn ¿ vào nm 435, mà Tng Hñu s°u t­p d°Ûi nhan Á <i>Hà lÇnh Th°ãng Chi áp</i> <i>TÑng Vn hoàng ¿</i> <i>tán d°¡ng Ph­t sñ </i>ß <i>Xu¥t tam t¡ng ký t­p</i> 11 TK 2102 tÝ 69a13-14, nh°:  <i>Lúc b¥y giÝ có Sa-môn HuÇ Lâm gi£ m·c áo th§y tu, mà hçy báng giáo pháp cça mình, làm ra quyÃn B¡ch h¯c lu­n. Thái thú Ho¡nh d°¡ng Hà Thëa Thiên cùng Lâm Í giáp, giúp nhau kích d°¡ng, làm quyÃn ¡t tính lu­n, cing câu nÇ mÙt phía mà m¯ng chê Ph­t giáo. Thái thú V)nh gia Nhan Diên Chi và thái tí Trung xá nhân Tôn Bính Áu là nhïng ng°Ýi tin t°ßng giáo pháp, kiÃm soát và bác bÏ hai cuÑn lu­n ¥y, m×i mÙt ng°Ýi h¡n mÙt v¡n lÝi. Lâm ... ban §u cing có th° të qua l¡i, nh°ng sau vì h¿t lý, bèn thôi, Bính nhân ó làm quyÃn Minh Ph­t lu­n, à mß rÙng tôn chÉ cça mình. Vua khen hay</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Thé ba, cn cé vào lÝi d«n cça Hà Th°ãng Chi, thì HuÇ Lâm ã bË coi là  gi£ phåc tng thé nhi hçy kó pháp , ngay trong lúc TÑng Vn ¿ ang còn sÑng, ngh)a là bË coi gi£ m·c áo th§y tu ngay tr°Ûc nm 454, nm Vn ¿ ch¿t. ây là mÙt iÃm áng chú ý, bßi vì, theo <i>TÑng th° </i>cça Th©m ¯Ûc thì chính trong thÝi TÑng Vn ¿ này, mà cuÑn <i>Quân thiÇn lu­n</i> cça Lâm  <i>ban hành ß Ýi, các cñu tng cho nó là chê bÏ Thích thË, muÑn òi t©n xu¥t uÕi i; Thái tÕ th¥y cuÑn lu­n, bèn khen; trong kho£ng Nguyên Gia, Lâm tham gia chính quyÁn, mÍi viÇc lÛn ß triÁu ình Áu cùng nghË bàn, khách khéa lui tÛi ông úc, xe cÙ tr°Ûc cía th°Ýng có vài chåc c·p, bÑn ph°¡ng nÑi nhau gíi t·ng cça c£i, th¿ khuynh mÙt thÝi</i></span><span style="font-size: 11.5pt; line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman"><span class="MsoFootnoteReference"><font face="Times New Roman" color="#0000FF"> </font><a name="_ftnref34" title style="text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftn34"><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3" color="#000000">[34]</font></span></a></span></span><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman"><font color="#000000">.</font> </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Nguyên Gia, mà b£n in Bách N¡p vi¿t thành Nguyên Trñc, là niên hiÇu suÑt giai o¡n ngñ trË të nm 424 ¿n nm 454 cça Thái TÕ, và Thái TÕ là niên hiÇu cça TÑng Vn ¿. Trong kho£ng nhïng nm 424-454, Lâm nh° v­y ã óng mÙt vai trò quan trÍng giïa triÁu ình cça TÑng Vn ¿. Nh°ng Óng thÝi cing t¡i kho£ng ó Hà Th°ãng Chi ã vi¿t nhïng dòng trên. ViÇc  Thái tÕ th¥y cuÑn lu­n bèn khen ây ch¯c h³n ph£i x£y ra tr°Ûc khi Nhan Diên Chi và Tôn Bính bác bÏ vào kho£ng tr°Ûc nm 435 không lâu. MÙt khi ã th¿, HuÇ Lâm có bË uÕi ra Giao Châu chng nïa thì cing ph£i x£y ra sau khi Vn ¿ ch¿t, téc sau nm 454. Cn cé vào ba b±ng cÛ tr°Ýng hãp vëa d«n, chúng ta có thà gi£ thi¿t HuÇ Lâm ã ¿n n°Ûc ta vào kho£ng sau nm 454. </span> </p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Të ó, nm sinh cça ông có l½ r¡i vào kho£ng 380. ·t vào kho£ng ¥y, bßi vì Lâm vi¿t låy vn cho Pháp C°¡ng vào nm 435 vÛi t° cách mÙt ng°Ýi b¡n, mà Pháp C°¡ng vào nm 388 ã là mÙt pháp s° nÕi ti¿ng t¡i gi£ng tr°Ýng cça V°¡ng Tuân. C°¡ng do th¿ ph£i sinh kho£ng 360. TuÕi Lâm vì v­y cing ph£i không cách C°¡ng quá xa, ngh)a là, Lâm sinh kho£ng nm 380. Ngoài ra, vào nm 423 Lâm ã tham dñ vào nhïng tranh lu­n °¡ng thÝi vÛi Pháp C°¡ng và T¡ Linh V­n, mà th° të qua l¡i giïa hÍ ã °ãc ¡o Tuyên s°u t­p trong <i>Qu£ng Ho±ng minh t­p</i> 8 tÝ 226b6-227a25, ·c biÇt là khi V­n gÍi Lâm b±ng Lâm công. Thêm vào ó, Lâm là Ç tí cça ¡o Uyên, cé vào tiÃu sí cça Uyên ß <i>Cao tng truyÇn</i> 7 tÝ 368a1-11, thì ông m¥t lúc 78 tuÕi, d°Ûi thÝi TÑng Vn ¿. Gi£ nh° Uyên m¥t vào kho£ng nm 430, thì ông sinh kho£ng nhïng nm 350-360. Nm sinh 380 cça Lâm nh° v­y không ¿n n×i xa vÝi cho l¯m. B±ng vào nhïng phân tích ¥y, niên ¡i 370-470 có thà °ãc rút ra cho HuÇ Lâm, m·c dù có câu  sÕ tu¿ ph«n k¿t nhi tÑt cça Hoài TÑ nói trên. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Lâm có l½ là mÙt ng°Ýi dÅ t¡o hiÃu l§m và bàn cãi, do th¿ ngày nay ta có ít nh¥t hai hình £nh khá trái ng°ãc vÁ ông. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">HuÇ H¡o, trong <i> Cao tng truyÇn </i>ã cho bi¿t:  <i>Ç tí cça Uyên là HuÇ Lâm, vÑn hÍ L°u, ng°Ýi T§n qu­n, giÏi bi¿t các kinh và Trang Lão, bày chuyÇn khôi hài, °a nói c°Ýi, sß tr°Ýng vÁ vi¿t lách. Cho nên có t­p làm 10 quyÃn, nh°ng tính ngông ng¡o, l¡i tñ hay khoe khoang. Uyên th°Ýng ¿n Phó L°ãng, Lâm ban §u ang ngÓi; tÛi khi Uyên ¿n, Lâm không chËu trí lÅ. Uyên nÕi gi­n, Ï c£ m·t. L°ãng bèn ph¡t Lâm hai m°¡i tr°ãng. TÑng Th¿ tÕ nhã trÍng Lâm, khi tÛi thm, thì th°Ýng mÙt mình lên trên gi°Ýng. Nhan Diên Chi, m×i lúc em iÁu này ra chê trách, vua liÁn không vui</i>.<i> Sau Lâm vi¿t B¡ch h¯c lu­n, trái vÛi lý thuy¿t Ph­t giáo. Thái thú Ho¡nh d°¡ng Hà Thëa Thiên cùng Lâm Í giáp cùng nhau kích d°¡ng, làm ¡t tính lu­n, cing câu nÇ mÙt phía, chê m¯ng Thích giáo. Nhan Diên Chi và Tôn Bính kiÃm bác hai cuÑn lu­n ¥y, m×i mÙt ng°Ýi h¡n mÙt v¡n lÝi. Lâm, khi ã hçy báng pháp bË cça mình, liÁn bË uÕi ra Giao Châu. Ýi nói</i>: <i>Uyên công th¥y ma tinh, téc là ng°Ýi này v­y</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Cái câu nh­n xét cuÑi cùng nói lên không ít thái Ù §y téc gi­n cça HuÇ H¡o và hàng ngi Ph­t giáo thÝi ông và tr°Ûc ông. VÁ phía khác, <i>TÑng th°</i> và <i>Nam sí</i> không ghi l¡i mÙt iÃm gì làm cho ta ngh) Lâm là mÙt ng°Ýi  °a khoe khoang ngông ng¡o ùa bán . H¡n nïa, chúng cing chép l¡i hoàn toàn nguyên vn cça <i>Quân thiÇn</i> <i>lu­n,</i> nhÝ th¿, ngày nay ta mÛi bi¿t mÙt ph§n nào t° t°ßng cça Lâm, và cho nhïng th§y tu muÑn t©n xu¥t Lâm vì cuÑn sách ó là nhïng  cñu tng . Chúng vi¿t:  <i>HuÇ Lâm, ng°Ýi huyÇn T§n, qu­n T§n, nguyên hÍ L°u, thuß nhÏ xu¥t gia ß chùa TrË Thành, có tài ch°¡ng, hÍc gÓm c£ trong ngoài, là ch× sß tri chân ngh)a cça Lô Lng v°¡ng. Ông tëng vi¿t Quân thiÇn lu­n, lÝi nó th¿ này (...) Lu­n ban hành ra ß Ýi, cñu tng cho là chê trách Thích thË, muÑn t©n xu¥t Lâm. Thái tÕ th¥y cuÑn lu­n, bèn khen. Trong kho£ng Nguyên Gia, Lâm tham dñ vào quyÁn y¿u, triÁu ình ¡i sñ Áu dñ vào mà bàn cãi, khách khéa lui tÛi ông úc, xe cÙ tr°Ûc cía th°Ýng có vài chåc c·p, bÑn ph°¡ng nÑi nhau gíi t·ng cça c£i, th¿ khuynh mÙt thÝi. Ông chú thích Hi¿u kinh và thiên Tiêu diêu cça Trang Tí, vn lu­n còn truyÁn ß Ýi</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">VÛi hai b£n tiÃu sí này, ta có thà th¥y, nhïng ng°Ýi Óng ¡i tr» tuÕi cça Lâm ã nhìn Lâm nh° th¿ nào. iÃm lôi cuÑn n±m ß ch×, hÍ Ã Lâm lÙ ra nh° mÙt ng°Ýi trung thñc và có can £m nói ra sñ trung thñc cça mình. Là mÙt ng°Ýi trung thñc, bßi vì ông dám b£o  Thích Ca biÇn nhi b¥t th­t , dù ông là mÙt nhà s° Ph­t giáo và thëa nh­n giá trË ¡o éc cça Ph­t giáo vÁ khía c¡nh  låc Ù dñ ngi giáo tËnh hành, tín thu­n dñ të bi tÁ l­p , cuÑi cùng d«n ¿n sñ ra Ýi cça thuy¿t  thù Ó Óng qui . Là can £m, bßi vì ông dám vi¿t ra nó mÙt cách công nhiên. ây cing là lÑi ánh giá cça Hà Thëa Thiên. Trong lá th° gíi cho Tôn Bính ß <i>Ho±ng minh t­p</i> 3 tÝ 20a14-16, Thiên vi¿t:  <i>Lâm Tó kheo tuy m·t mii là th§y tu, nh°ng tính tình ngay th³ng, hình nh° sâu bi¿t sñ chân gi£ khác nhau, nên không kiêng kinh, giúp th§y, à mà tô v½ cho mÙt hÍc thuy¿t sai. Tôi vì th¿ kính trÍng ông</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">VÛi nhïng ánh giá nh° th¿, viÇc Lâm nêu lên thuy¿t  thù Ó Óng qui không nhïng nh±m Ëa ph°¡ng hóa lý thuy¿t Ph­t giáo cho nhïng ng°Ýi Ph­t tí thuÙc vn minh viÅn ông, mà còn t°ãng tr°ng mÙt n× lñc §u tiên trong viÇc xã hÙi hóa Ph­t giáo, bi¿n nó thành mÙt thé Ph­t giáo d¥n thân vÛi mÙt lý thuy¿t xã hÙi d¥n thân. Và iÃm này ph£i kà là mÙt óng góp ·c s¯c cça Lâm. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Nh°ng trong khi làm th¿, nh¥t là khi ông ra m·t th³ng th¯n phê bình Ph­t giáo thÝi ông, Lâm Óng thÝi t¡o nên nhïng ph£n éng quá khích të hàng ngi Ph­t giáo Trung QuÑc, mà b±ng chéng ta ã có dËp th¥y qua nhïng nh­n xét trên cça Hà Th°ãng Chi và HuÇ H¡o. Ph£n éng ¥y cing nh° quan niÇm Ph­t giáo cça Lâm ch¯c h³n ã °ãc bi¿t Ñi vÛi hàng ngi Ph­t giáo n°Ûc ta, cn cé vào sñ giao th°¡ng iÃn tËch và tin téc mà chúng tôi phân tích ß tr°Ûc. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">MÙt khi ã th¿, chúng ta không có gì ph£i ng¡c nhiên vÁ viÇc ¡o Cao c£nh cáo Lý MiÅu ëng có  h¥p t¥p trong viÇc Óng qui , m·c dù ông v«n cé nh¯c l¡i cái chuyÇn  tiên nho vãng tri¿t Áu có nói s¡ iÁu ¥y të lâu, °Ýng không khác lÑi, hÍ chÉ thu­t l¡i mà không làm ra . Kh³ng Ënh nh° v­y, Nho giáo không gì h¡n là mÙt nÑi dài cça Ph­t giáo. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Và chúng ta cing không có gì ph£i ng¡c nhiên, khi Pháp Minh ã khiÃn trách mÙt cách bóng gió nhïng k»  <i>tuy th¿ trí biÇn thông, sách vß §y bång, trm nhà th¥u suÑt, chín phái rõ qua... mà cing ch°a thoát khÏi sñ sai l§m à che l¥p tâm tình hay sñ nghi ngÝ tëa tña à lo ngh) mông lung, rÓi phó thác cho Óng bóng, §u thành vÛi phù chú, ôm l¥y chuyÇn b­y à hy vÍng iÁu ph£i, giï ch·t viÇc gi£ à chÝ ãi sñ chân, ch§n chÝ hai lòng, trù trë ôi ng£</i>... . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Nhïng phê bình và khiÃn trách nh° vëa kÃ, h³n mÙt ph§n nào nh¯m tÛi HuÇ Lâm. Kh³ng Ënh nh° v­y, có ng°Ýi s½ hÏi, th¿ thì ta có thà bi¿t gì vÁ nhïng liên l¡c giïa Lâm và Lý MiÅu cùng nhïng lãnh tå chính trË khác cça n°Ûc ta thÝi b¥y giÝ, nh¥t là khi ta không bi¿t mÙt cách ch¯c ch¯n Lý MiÅu là ai. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Tr°Ûc câu hÏi này, chúng tôi t¥t không thà bàn lu­n gì thêm, bßi vì ngoài chuyÇn không bi¿t mÙt cách ch¯c ch¯n vÁ Lý MiÅu, chúng ta không có mÙt dï kiÇn nào, thành vn hay b¥t thành vn vÁ hÍ. Tuy th¿, n¿u Lâm, trong khi còn ß Trung QuÑc, ã giï vai trò trÍng y¿u t¡i triÁu ình, thì ta có thà hy vÍng là, lúc bË uÕi ra n°Ûc ta, ng°Ýi n°Ûc ta, ·c biÇt là nhïng ng°Ýi có trách nhiÇm khßi ngh)a, ón nh­n ông nh° mÙt óng góp mÛi cho thành ph§n trí théc và lãnh ¡o ViÇt Nam. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">ViÇc nhïng lãnh tå cça n°Ûc ta vào th¿ k÷ thé V là nhïng ng°Ýi Ph­t giáo và c§n ¿n sñ giúp á cça nhïng thành ph§n tu s) Ph­t giáo ViÇt Nam chÑng Trung QuÑc, có thà th¥y qua m©u chuyÇn sau ây vÁ sñ liên l¡c giïa Lý Thúc Hi¿n và mÙt nhà s° tên HuÇ ào. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Nh° ã th¥y, Lý Thúc Hi¿n là tùng tí và là ng°Ýi k¿ tåc sñ nghiÇp khßi ngh)a cça Lý Tr°Ýng Nhân. Trong <i>Pháp uyÃn châu lâm</i> 36 TK 2122 tÝ 572a20-b3 vi¿t vào nm 666, ¡o Th¿ cho trích të <i>L°¡ng kinh tñ ký </i>câu chuyÇn sau:  <i>Chùa Nam Minh Chân Ýi L°¡ng t¡i huyÇn M¡t Lng làng Trung H°ng vào nm PhÕ Thông thé nm (525), sa môn HuÇ ào khßi t¡o. ào lúc sinh vÑn hÍ Të, §u Ýi TÁ, bèn theo c­u mình ra ß Lô Lng, giïa °Ýng l°ãm °ãc mÙt cái xiêm, bên trong cái xiêm có mÙt cái khn nm màu, bên trong cái khn có chÉ ngi s¯c, m×i mÙt chúng làm thành mÙt gói. Bèn b¯t §u mß chúng ra, tÛi bÑn vòng thì Áu không th¥y chúng âu c£. CuÑi cùng ông mß cái vòng chÉ d°Ûi h¿t, thì th¥y bóng sáng chÛp, chi¿u sáng c£ mÙt nhà. Nhân th¿ ông Óng thÝi c£m th¥y cái iÁu tÑt cça th§n, vào n°Ûc không ch¿t, vào lía không cháy. Ng°Ýi nhà cho ông là phát cuÓng, b¯t §u làm lÓng cii, óng khóa r¥t ch·t. Nh°ng b×ng chÑc ông l¡i lÍt ra. HÍ liÁn bi¿t ông có th§n lñc, nh¡n ó hÍ thi¿t gh¿ trÑng, xin ông làm ph°Ûc, thì trên không có ti¿ng nói r±ng: &#39;Ta là BÓ-tát Tr°Ýng Sinh, éng ra à làm lãi ích ¥t n°Ûc, các ng°Ýi nên qui y Ph­t pháp, mà thanh tËnh cúng d°Ýng&#39;. Të ó, hÍ giành nhau em hoa h°¡ng dâng cúng, m×i m×i Áu có linh nghiÇm. Ng°Ýi miÁn Nam là Lý Thúc Hi¿n k¿t nguyÇn xin mÝi vÁ châu mình, sau Hi¿n qu£ nhiên °ãc làm thé sí Giao Châu, bèn liÁn t¡o béc th§n £nh b±ng tr§m h°¡ng. Ng°Ýi Ýi cho th§n là quí bông ¹p, nhân th¿ hÍ gÍi là th§n Hoa N°¡ng. Trm hÍ gíi Ó ¿n cúng §y néc, sau khi trai hÙi có d°, HuÇ ào d¡y cho t¥t Áu em làm chùa</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">ây có l½ là mÙt m©u chuyÇn duy nh¥t tr°Ûc thÝi inh Tiên Hoàng nói tÛi nhïng liên l¡c cå thà giïa nhïng lãnh tå chính trË n°Ûc ta và hàng ngi Ph­t giáo mÙt cách công nhiên. Nó °ãc ¡o Th¿ b£o là trích të <i>L°¡ng kinh tñ ký</i>. Ngày nay chúng ta không bi¿t cuÑn <i>L°¡ng kinh tñ ký</i> này do ai vi¿t và vi¿t lúc nào. iÁu ch¯c ch¯n là, nó ph£i ra Ýi kho£ng giïa nhïng nm 525 và 666, bßi vì Th¿ vi¿t xong quyÃn <i>Pháp uyÃn châu lâm </i>tr°Ûc nm 666, còn nó l¡i nói ¿n nm PhÕ Thông thé 5 cça L°¡ng Vi ¿, téc nm 525</span><span style="font-size: 11.5pt; line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman"><a name="_ftnref35" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftn35"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">[35]</font></span></span></a></span><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Cn cé vào m©u chuyÇn này, thì Lý Thúc Hi¿n ã mÝi HuÇ ào, mà trong nhïng c¡n  phát cuÓng °ãc bi¿t nh° BÓ tát Tr°Ýng Sinh, ¿n n°Ûc ta và sau ó °ãc chéc thé sí Giao Châu. Và HuÇ ào vào kho£ng  TÁ s¡ mÛi b¯t §u phát cuÓng. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">ây là mÙt iÃm áng chú ý, bßi vì Tiêu ¡o Thành lên ngôi vào tháng 4, thì tháng 6 ông ã ra chi¿u cho Hi¿n làm thé sí Giao Châu:  <i>Giao ChÉ và T÷ C£nh riêng cách th¡ sóc, ¥y là vì v­n cça triÁu tr°Ûc mÛi suy, nên chúng ÷ th¿ biÃn, mà không vào ch§u, nhân mê muÙi, chúng i quá, không còn qui kho£n. Nay áng tha thé cho Giao Châu, trong xé ¥y chÉ có mÙt ng°Ýi Lý Thúc Hi¿n téc có thà yên phç Nam thÕ, vn vi rõ tài tuyÃn dång, cùng sai ¡i sé nêu rõ l¡i ân éc cça triÁu ình, nên l¥y Thí thç Vi bình thái thú hành Giao Châu phç sñ Lý Thúc Hi¿n làm thé sí Giao Châu</i>. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">N¿u vào kho£ng TÁ s¡ HuÇ ào mÛi có th§n lñc, thì ph£i chng chÉ trong kho£ng 2 tháng, mà ti¿ng vang ã ¿n tai Lý Thúc Hi¿n, à Hi¿n xin vÁ châu mình? HuyÇn M¡t Lng ß t¡i phç Khai Phong tÉnh Hà Nam và huyÇn Lô Lng ß t¡i phç Cát An tÉnh Giang Tây, c£ hai khá xa xôi vÛi ng°Ýi n°Ûc ta. D«u sao i nïa, Lý Thúc Hi¿n là mÙt Ph­t tí và ã có liên l¡c vÛi hàng ngi Ph­t giáo thÝi ông. Thái Ù tôn giáo cça Hi¿n biÃu lÙ không ít trong viÇc t¡o ra mÙt th§n £nh cça BÓ tát Tr°Ýng Sinh b±ng tr§m h°¡ng. Tr§m h°¡ng d) nhiên là mÙt thÕ s£n nÕi ti¿ng cça n°Ûc ta, mà <i>Nam châu dË v­t chí </i>do V¡n Ch¥n vi¿t vào kho£ng nm 290 và ¡o Th¿ d«n trong <i> Pháp uyÃn châu lâm</i> 36 tÝ 573c24-574a3 cho bi¿t th¿ này:  <i>MÙc h°¡ng s£n xu¥t ß Nh­t Nam, muÑn l¥y nó thì nên tr°Ûc ph£i ch·t cây cho nó n±m trên ¥t khá lâu, vÏ bên ngoài hç xám i, cái lòng bên trong cça nó céng, à vào n°Ûc liÁn chìm, nên gÍi là tr§m h°¡ng, cái khúc giïa cái lòng và vÏ thì không céng thu§n cho l¯m, à vào n°Ûc thì không nÕi không chìm, cùng ngang vÛi n°Ûc, nên gÍi là chiêm h°¡ng, còn cái vÏ r¥t thô vån thì gÍi là t¡m h°¡ng</i> . </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Câu chuyÇn vëa d«n không nhïng cho th¥y mÙt ph§n nào khía c¡nh tôn giáo cça nhïng lãnh tå khßi ngh)a n°Ûc ta vào th¿ k÷ thé V, ngh)a là, cho bi¿t hÍ là nhïng Ph­t tí, mà còn bày tÏ khá nhiÁu sñ c§n ¿n nhân tài trong nhïng cuÙc v­n Ùng Ùc l­p chÑng Trung QuÑc cça hÍ. Và nhïng nhân tài ¥y ôi khi gÓm c£ ng°Ýi Trung QuÑc nh° tr°Ýng hãp HuÇ ào vëa kà trên. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Sñ tình này gi£i thích không ít, t¡i sao HuÇ Lâm có thà tham dñ vào phong trào v­n Ùng Ùc l­p tñ trË kiÃu cça Lý Tr°Ýng Nhân và Lý Thúc Hi¿n. N¿u Lý MiÅu là Lý Tr°Ýng Nhân và HuÇ Lâm, sau khi bË uÕi ra n°Ûc ta vào kho£ng nm 454, ã làm viÇc vÛi MiÅu, thì chuyÇn Nhân gi¿t  b¯c l¡i bÙ khúc cça Tr°¡ng Måc vào nm 468 không có gì l¡ h¿t. Lâm ã bË t­p thà tng lï cing nh° chính trË xé mình khai trë và uÕi i, t¥t có ç mÍi lý do à hãp tác vÛi nhïng phong trào chÑng l¡i t­p thà tng lï và nh¥t là t­p thà chính trË ó. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">VÁ phía n°Ûc ta, Lâm qu£ là mÙt nhân v­t áng chú ý. Ông không nhïng là mÙt nhà s° nÕi ti¿ng, mÙt hÍc gi£ vÛi mÙt ki¿n théc sâu rÙng, biÃu hiÇn qua viÇc ông vi¿t chú thích cho <i> Hi¿u kinh</i> và thiên <i>Tiêu diêu</i> cça <i>Trang Tí</i>, mà còn là mÙt ng°Ýi tham dñ vào chính trË t¡i triÁu ình Trung QuÑc, à ng°Ýi °¡ng thÝi nh° KhÕng Kh£i ã gÍi là mÙt  h¯c y tà t°Ûng - vË tà t°Ûng th§y tu - và thå h°ßng sñ sçng ái kính trÍng cça k» éng §u triÁu ình ¥y, téc TÑng Vn ¿. Y¿u tÑ sau Ñi vÛi nhïng lãnh tå cuÙc khßi ngh)a nm 468 ch¯c h³n là mÙt y¿u tÑ quan trÍng, bßi vì nó giúp hÍ th¥y mÙt ph§n nào cái c¡ ch¿ và diÅn trình quy¿t Ënh chính trË cça chính quyÁn Trung QuÑc Ñi vÛi n°Ûc ta, të ó hÍ có thà Á ra nhïng biÇn pháp Ñi phó thích hãp. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">ViÇc Lý Tr°Ýng Nhân thành công trong công tác gi¿t  b¯c l¡i bÙ khúc cça Måc, mà không t¡o nên mÙt ph£n éng áng kà nào të chính quyÁn cça TÑng Minh ¿, không ph£i là không có lý do cça nó. Và viÇc Nhân ãi cho Måc ch¿t, à làm chuyÇn ¥y, cing không ph£i là hoàn toàn vô cÛ. Måc là ng°Ýi Trung QuÑc và là mÙt Ph­t tí thu§n thành, bßi vì ng°Ýi con gái cça ông ã i tu trß thành mÙt ni cô. D°Ûi sñ lãnh ¡o cça Thích Pháp Ù, cô ã t¡o khá nhiÁu ti¿ng tm bàn tán, mà d¥u tích ta còn tìm th¥y trong mÙt bài do Tng Hñu s°u t­p l¡i ß <i>Xu¥t tam t¡ng ký t­p </i>5 tÝ 40c19-42c1</span><span style="font-size: 11.5pt; line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman"><a name="_ftnref36" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftn36"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">[36]</font></span></span></a></span><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">, và trong b£n tiÃu sí cça Pháp Ù ß <i>Cao tng truyÇn</i> 1 tÝ 329c16-28. </span> </p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Cn cé vào hai tài liÇu ¥y, Pháp Ù ã phê bình ch¿ Ù sÑng cça t­p thà tng lï Ph­t giáo Trung QuÑc thÝi b¥y giÝ, nh¥t là ch¿ Ù n, m·c và trì giÛi, và cÕ vi viÇc trß vÁ vÛi Ýi sÑng tng già ¤n Ù cça Ph­t giáo, ó là qu¥n y và xin n. Nhïng Ph­t tí °¡ng thÝi chÉ trích l¡i cách sÑng qu¥n y và xin n ¥y, ·c biÇt là c£nh các ni cô qu¥n y xin n và tr­t b£ vai trong khi bÑ tát. Trong liên hÇ ó, hÍ kà ¿n nhïng ng°Ýi i theo cách sÑng qu¥n y xin n man rã này cça Pháp Ù và than vãn là, chúng gÓm c£ nhïng con nhà quyÁn quí nh° ni cô PhÕ Minh ß chùa Ho±ng Quang, ng°Ýi con gái cça thé sí Giao Châu Tr°¡ng Måc. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">ViÇc HuÇ Th¯ng chÉ sÑng nhÝ théc n kh¥t thñc và ¡o ThiÁn thì  hoang thñc tÇ y , mà ta g·p sau này, nh° v­y không ph£i là nhïng thí då ngo¡i lÇ. Ch¿ Ù qu¥n y xin n do ó r¥t có thà là khá phÕ bi¿n ß n°Ûc ta vào th¿ k÷ thé V. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm"><span style="line-height: 1.5 lines; font-family: Times New Roman">Tr°¡ng Måc ¿n nh­m chéc thé sí ß n°Ûc ta vào nm 464. BÑn nm sau Lý Tr°Ýng Nhân nÕi lên. BÑi c£nh Ph­t giáo cça Måc të ¥y ch¯c h³n ã óng góp không ít cho sñ thành công cça Nhân và mÙt l§n nïa cái chéc thé sí cça ông chÉ có danh nh°ng ch¯c không có thñc, nh° ph§n lÛn nhïng ng°Ýi tr°Ûc và sau ông. Tóm l¡i, n¿u Nhân ã thành công mß §u cho mÙt giai o¡n Ùc l­p khá dài §u tiên, thì ông h³n ã °ãc nhïng ng°Ýi nh° HuÇ Lâm, ¡o Cao hay Pháp Minh giúp séc nh° HuÇ ào ã giúp ng°Ýi k¿ nghiÇp Lý Thúc Hi¿n, dù ngày nay ta không có mÙt t° liÇu thành vn nào công khai kh³ng Ënh nh° th¿. </span></p> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left: 0.25cm; margin-right: 0.25cm">&nbsp;</p> <div style="mso-element: footnote-list"> <hr align="left" size="1" width="33%"> <div style="mso-element: footnote" id="ftn33"> <p class="MsoFootnoteText" style="margin-left: 0; margin-right: 0.25cm; margin-top:0" align="justify"> <a name="_ftn33" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref33"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="font-family: VNI Centur"> <font face="Times New Roman" size="3">[33]</font></span></span></a><span style="font-family: VNI Centur"><font size="3" color="#000000">. Nói th¿ này không có ngh)a t­p thà Ph­t giáo vÁ sau ã tha thé cho Lâm. Hoài Tín vi¿t <i>Thích môn tñ c£nh låc </i>quyÃn th°ãng tÝ 809c29-c8 vào nm 843 ã không quên nói ¿n chuyÇn  <i>HuÇ Lâm hçy pháp, bË l°u, måc manh</i> , dù r±ng ông hình nh° l¥y làm hãnh diÇn vÁ sß hÍc và ki¿n théc cça Lâm, bßi vì ông x¿p Lâm vào lo¡i  tåc hÍc vô ty  sß hÍc th¿ gian không thua ai.</font></span></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn34"> <p class="MsoFootnoteText" style="margin-left: 0; margin-right: 0.25cm; margin-top:0" align="justify"> <a name="_ftn34" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref34"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="font-family: VNI Centur"> <font face="Times New Roman" size="3">[34]</font></span></span></a><span style="font-family: VNI Centur"><font size="3" color="#000000">. <i>Nam sí </i>78 tÝ 17a9-18a1, sau khi cho chép y l¡i o¡n ¥y cça Th©m ¯Ûc, ã thêm <i>ph°¡ng diÇn th¥t bát, tòa th°Ýng b±ng mãn, Lâm tr°Ûc cao kËch, phi diÇu cëu, trí thông trình th¡ tá, quyÁn mâu tà phå. HÙi kh¿ KhÕng Kh£i th°Ýng nghÇ chi, ngÙ tân khách trân y¿t huyên l°¡ng nhi d)</i>. Kh£i khái vi¿t:  <i>To¡i hïu h¯c y tà t°Ûng, kh£ vi quan lý th¥t sß h)</i> .</font></span></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn35"> <p class="MsoFootnoteText" style="margin-left: 0; margin-right: 0.25cm; margin-top:0" align="justify"> <a name="_ftn35" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref35"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="font-family: VNI Centur"> <font face="Times New Roman" size="3">[35]</font></span></span></a><span style="font-family: VNI Centur"><font size="3" color="#000000">. B£n in ¡i Chính ngày nay có mÙt cuÑn <i>L°¡ng kinh tñ ký</i> TK 2094 tÝ 1014a15-b26, nh°ng không có câu chuyÇn này cça chúng ta. Ch¯c h³n ây không ph£i là toàn b£n. CuÑn này ph£i vi¿t vào nm 535, cn cé vào niên ¡i muÙn nh¥t do nó kà ra.</font></span></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn36"> <p class="MsoFootnoteText" style="margin-left: 0; margin-right: 0.25cm; margin-top:0" align="justify"> <a name="_ftn36" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref36"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="font-family: VNI Centur"> <font face="Times New Roman" size="3">[36]</font></span></span></a><font color="#000000"><span style="font-family: VNI Centur"><font size="3">. Nhan Á </font><i><font size="3">TiÃu thÝi mê hÍc Trúc Pháp Ù t¡o dË nghi ký.</font></i></span></font></div> </div> <p align="right" style="margin:0 0.25cm; "> &nbsp;</p> <!-- #EndEditable --></div> <div style="mso-element:footnote" id="ftn59"> <p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-left:0.25cm; margin-right:0cm; text-align:right; line-height:100%; margin-top:6pt; margin-bottom:0"> <font face="Times New Roman"> <span style="text-decoration: none"> <b><i><a href="ttvhpg2.htm"><span style="text-decoration: none">M&#7909;c l&#7909;c</span></a></i></b> <a target="_self" title="len dau trang" href="#top"><img border="0" src="../../images/top1.gif" width="18" height="15"></a></span></font></p></div> </div></td> </tr> </table> </div> <p align="center" style="margin-top: 6pt; margin-bottom: 0"> <font face="Microsoft Sans Serif" size="1" color="#800000">BAN TU TH&#431; PH&#7852;T H&#7884;C</font></p> </body> <!-- #EndTemplate --> </html>