<html>

<!-- #BeginTemplate "tt3.dwt" -->

<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=unicode">
<meta name="description" content="Văn học Phật giáo Việt nam">
<meta name="author" content="Lê Mạnh Thát">
<meta name="keywords" content="Văn học, Văn học Phật giáo, Văn học Phật giáo Việt nam, VHPGVN, VHPG">
<!-- #BeginEditable "doctitle" -->
<title>Chú thích Thiền uyển tập anh</title>
<!-- #EndEditable -->
<style>
<!--
h1
	{margin-bottom:0cm;
	margin-bottom:18pt;
	text-align:center;
	page-break-after:avoid;
	font-size:16 pt;
	font-family:"CN-Times";
	layout-grid-mode:line;
	text-transform:uppercase; color:#FF0000; font-weight:bold}
h4           { text-align: center; line-height: 150%; font-family: CN-Times; color: #000080; 
               font-size: 12pt; font-weight: bold; margin-top: 10 pt; 
               margin-bottom: 6 pt }
h2           { font-family: CN-Times; font-size: 14pt; color: #800000; text-transform: 
               uppercase; font-weight: bold; word-spacing: 0; text-align: 
               justify; margin-left: 0.25 cm; margin-right: 0.25 cm; 
               margin-top: 20pt; margin-bottom: 10pt }
h3           { text-align: justify; line-height: 100%; font-family: CN-Times; font-size: 12pt; 
               color: #000080; font-weight: bold; margin-left: 0.25cm; 
               margin-right: 0.25cm; margin-top: 10 pt; margin-bottom: 6 pt }
.MsoBodyTextIndext { word-spacing: 0; line-height: 150%; text-align: justify; color: #0000FF; 
               font-size: 12pt; font-family: CN-Times; font-style: italic; 
               margin-left: 3 cm; margin-right: 0; margin-top: 0; 
               margin-bottom: 0 }
.MsoFootnoteText
	{margin-bottom:0 cm;
	font-size:10.0pt;
	font-family:"CN-Times";
	margin-left:0.25 cm; margin-right:0.25 cm; margin-top:0cm; color:#000000; line-height:150%; text-align:justify}
 .MsoBodyText
	{mso-style-parent:"";
	margin:0 0.25 cm; text-align:justify;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"CN-Times";
	line-height:150%; text-indent:1cm; color:#0000FF; word-spacing:0; }
A:link{background:none;color:blue;text-decoration:none}
A:visited{background:none;color:brown;text-decoration:none}
A:hover{background:none;color:red;text-decoration:none}
A:active{background:none;color:black;text-decoration:none}

-->
</style>
<style fprolloverstyle>A:hover {color: #FF0000}
</style>
</head>

<body topmargin="0" leftmargin="0" marginwidth="800" background="../../images/bg3.GIF" link="#000080" vlink="#800000" alink="#FF0000">

			<div align="center">

			<table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#C0C0C0" width="800" id="table5" height="126">
				<tr>
					<td width="8" height="26" background="../../images/title.gif">
					<div align="center">
						<table border="0" style="border-collapse: collapse" width="800" cellpadding="0" id="table6">
							<tr>
								<td align="center" width="160">
								<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt">
								<a href="../../nghienc/nghienc.htm">
								<span style="text-decoration: none">Nghiên c&#7913;u</span></a></font></td>
								<td align="center" width="160">
								<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt">
								<a href="../../dichtht/dichtht.htm">
								<span style="text-decoration: none">D&#7883;ch thu&#7853;t</span></a></font></td>
								<td align="center" width="160">
								<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt">
								<a href="../../vanhoc/vanhoc.htm">
								<span style="text-decoration: none">V&#259;n h&#7885;c</span></a></font></td>
								<td align="center" width="160">
								<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt">
								<span style="text-decoration: none">
								<a href="../../pgvn/pqvn.htm">
								<span style="text-decoration: none">Ph&#7853;t giáo 
								Vi&#7879;t nam</span></a></span></font></td>
								<td align="center" width="160">
								<font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt">
								<a href="../../index.html">
								<span style="text-decoration: none">Trang ch&#7911;</span></a></font></td>
							</tr>
						</table>
					</div>
					</td>
				</tr>
				<tr>
					<td width="800" height="50" bgcolor="#C0C0C0">
					<h1 align="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0; line-height:150%"><b>
					<font size="4" color="#0000FF" face="Times New Roman">
					<span style="text-decoration: none">
					<font color="#800000"><a href="ttvhpg3.htm">T&#7892;NG T&#7852;P V&#258;N H&#7884;C PH&#7852;T GIÁO</a></font></span></font><a href="ttvhpg3.htm"><font color="#800000" face="Times New Roman"> [ 
					3 ]</font></a></b></h1>
<p class=".MsoBodyText" align="center" style="margin-right: 0.25cm; margin-top: 0; line-height:150%; margin-bottom:0">
<b>
<font face="Times New Roman">LÊ M&#7840;NH THÁT</font></b></p>
					<p class=".MsoBodyText" align="center" style="margin-right: 0.25cm; margin-top: 0; line-height:150%; margin-bottom:0">
<b>
<font face="Times New Roman" color="#800000">
<span style="text-decoration: none"><a href="../ttvh1/ttvhpg1.htm"><font color="#800000">[ 1 ]</font></a></span>&nbsp;&nbsp;<a href="../ttvh2/ttvhpg2.htm">
<font color="#800000"><span style="text-decoration: none">
[ 2 ]</span></font></a></font></b></p>
					<p style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"></td>
				</tr>
				<tr>
					<td width="800" height="60" bgcolor="#FFFFFF">

<div style="mso-element:footnote-list">
	<div style="mso-element:footnote" id="ftn47">
<p align="center" style="text-align:center;margin-top:0; margin-bottom:0">
&nbsp;</p>
<!-- #BeginEditable "body" -->

<p style="margin:0 0.25cm; line-height: 150%; " align="center">
<font face="Times New Roman"><b>PHẦN III</b></font></p>
<p style="margin:0 0.25cm; line-height: 150%; " align="center">
&nbsp;</p>
<h1 style="margin:0 0.25cm; line-height: 150%; " align="center">
<span style="line-height:1.5 lines"><b>
<font size="3" color="#FF0000" face="Times New Roman">CHÚ THÍCH</font></b></span></h1>
<h1 style="margin:0 0.25cm; line-height: 150%; " align="center">
<span style="line-height:1.5 lines"><b>
<font size="3" color="#FF0000" face="Times New Roman">THIỀN UYỂN TẬP ANH</font></b></span></h1>
<p style="margin:0 0.25cm; line-height: 150%; " align="center">
&nbsp;</p>
<h3 align="center" style="text-align: center; text-indent: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3"><a name="_1"></a>BÀI TỰA IN LẠI</font></span></h3>
<h3 align="center" style="text-align: center; text-indent: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">THIỀN UYỂN TẬP ANH</font></span></h3>
<p align="center" style="text-align: center; text-indent: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
&nbsp;</p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -27.0pt; margin-left: 27.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(1)&nbsp; Uy Âm Phật, 
tức Đức Phật đầu tiên của thế giới Không kiếp, trước đó không có một Đức Phật 
nào hết. Cho nên tên Đức Phật này được dùng để chỉ cho ranh giới giữa giai đoạn 
lúc chưa có sự phân biệt của chúng sanh và giai đoạn sau đó khi đã có sự phân 
biệt. Xem Pháp hoa thông nghĩa 6 và Tổ đình sự uyển 5.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(2)</font><i><font size="3">&nbsp;
</font>
</i> <font size="3">Ta bà: Phạn: 
Sahà, tên thế giới của chúng ta, được định nghĩa là thế giới “chịu nhận ba thứ 
độc (tức tham, sân, si) và các loại phiền não”. Xem Bi hoa kinh 5 tờ 119c 22-23</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(3)&nbsp; Cửu kiếp 
lịch tu: Điển tích Phật Thích Ca, nhờ ngợi ca Đức Phật Phất Sa bằng bài tán:</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 26.95pt; margin-left: 22.7pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Thiên thượng 
thiên hạ vô như Phật</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 26.95pt; margin-left: 22.7pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Thập phương thế 
giới diệc vô tỉ</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 26.95pt; margin-left: 22.7pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Thế gian sở hữu 
ngã tận kiến </font> </span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 49.65pt; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Nhất thiết vô 
hữu như Phật giả.</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Trong khi đang làm 
một vị Bồ tát trên đường đi tới giác ngộ, mà đã có thể thâu ngắn thời gian tu 
hành của mình bằng cách vượt được chín kiếp, để trở thành Phật Thích Ca, trong 
khi Di Lặc còn phải đợi chín kiếp nữa. Xem <i>Đại trí độ luận</i> 25 tờ 87b27.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(4)</font><i><font size="3">&nbsp;
</font>
</i> <font size="3">Lục đạo, cũng 
gọi là Lục thú, tức chỉ cho sáu con đường sống sáu lối sống, đây là con đường 
sống của thiên thần, của con người, của phi thiên, của súc sanh, của quỉ đói và 
của địa ngục.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(5)&nbsp; Tam đồ, tức 
ba con đường, đấy là: 1. con đường lửa chỉ cho chỗ lửa dữ của địa ngục, 2. con 
đường máu chỉ cho thế giới ăn nuốt lấy sinh mạng của nhau tức loài súc sanh và 
3. con đường đao kiếm chỉ cho thế giới đấu tranh bức hiếp lẫn nhau tức loài quỷ 
đói. Xem Tứ giải thoát kinh.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(6)&nbsp; Tức Bồ Đề 
Đạt Mạ, Phạn Bodhidharma, đến Trung Quốc vào năm 520 và mất năm 528, người được 
coi thực sự khai sáng ra nền thiền Trung Quốc. Về sự tích, xem <i>Truyền đăng 
lục </i>3 tờ 217a9-220b25 và <i>Tục Cao tăng truyện </i>16 tờ 551b27-c26 và <i>
Lịch đại pháp bảo ký </i>tờ 180 c3- 181a18.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(7)&nbsp; Tức Phật Đồ 
Trừng (232- 348). Chú sen có nghĩa là đọc chú làm cho hoa sen mọc lên từ một bát 
nước. Sự tích lấy từ chuyện Trừng gặp Thạch Lặc, và Lặc hỏi Trừng về chuyện “Đạo 
Phật có linh nghiệm gì? Trừng biết Lặc không hiểu tới lẽ sâu của Đạo, nên có thể 
dùng đạo thuật để làm bằng cớ, nhân đó nói rằng: “Đạo cả tuy xa, nhưng có thể 
lấy việc gần để làm chứng”. Bèn lấy một cái bình bát đựng đầy nước, đốt hương và 
niệm chú thì phút chốc mọc lên một hoa sen xanh, sắc đẹp sáng chói mắt. Lặc do 
đó tin phục. Xem <i>Cao tăng truyện </i>9 tờ 383c3-10.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(8)&nbsp; Huyền trung 
chi huyền. Đây là một trong ba thứ huyền của phái Lâm Tế, đấy là: 1; Huyền trung 
huyền, 2; Thể trung huyền và 3; Cú trung huyền. Xem <i>Nhân thiên nhãn mục </i>2 
tờ 311b19. Xem thêm Lão Tử, <i>Đạo đức kinh</i> thượng thiên tờ 1b3, Huyền chi 
hựu huyền, Chúng diệu chi môn.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(9)&nbsp; Sáu trần, 
tức sáu đối tượng của sáu giác quan, mà thông thường thì gồm sắc là đối tượng 
của mắt, thanh là đối tượng của tai, hương là đối tượng của mũi, vị là đối tượng 
của lưỡi, xúc là đối tượng của thân, và pháp là đối tượng của ý.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 21.3pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Bốn tướng, tức bốn 
diễn trình của sự vật, đấy là sự sinh ra, sự trì giữ, sự thay đổi và sự diệt 
chết. Xem Câu Xá luận 5 tờ 27a12- 20a9.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(10) Chiên đường: 
Điển lấy từ việc Dương Chấn (?- 124) dạy học, trước nhà có treo bảng một con 
chim ngậm trong mỏ ba con cá chiên, nên sau này người ta gọi nhà chiên hay chiên 
đường, để chỉ chỗ các thầy đồ dạy học. Xem Hậu hán thư 84 tờ 1b5-9.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(11) Dẫn Chu 
dịch: “Quẻ Mông”: “Phỉ ngã cầu đồng mông, đồng mông cầu ngã”. Xem Chu dịch 1 tờ 
9a3.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" align="center" style="text-align: center; text-indent: 1.0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<b><i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;</font></span></i></b></p>
<h4 style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt" align="center">
<span style="font-family: Times New Roman; font-style:normal">1.<span style="font-variant: normal; font-weight: normal; font-family: Times New Roman">&nbsp;
</span>THIỀN SƯ VÔ NGÔN THÔNG</span></h4>
<p class="MsoNormal" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
&nbsp;</p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -21.3pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(1)&nbsp; Đối chiếu 
với các tư liệu Trung Quốc:</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(a). <i>Truyền 
đăng lục </i>9 ĐTK<i>. </i>2076, tờ 268a28- b13: Hoài Nhượng thiền sư, đệ tam 
thế Hồng châu Bách Trượng Hoài Hải thiền sư pháp tự Quảng Châu, An hòa tự, Thông 
thiền sư giả, Vụ châu, Song Lâm tự thọ nghiệp, tự ấu, quả ngôn, thời nhơn vị chi 
Bất Ngữ Thông dã. Nhân lễ Phật, hữu thiền giả vấn vân: “Tọa chủ lễ để thị thập 
ma?” Sư vân: “Thị Phật” Thiền giả nãi chỉ tượng vân: “Giá cá thị hà vật?” Sư vô 
đối. Chí dạ, cụ oai nghi, lễ vấn thiền giả vân” Kim nhật sở vấn, mỗ giáp vị tri 
ý chỉ như hà”. Thiền giả vân: “Tọa chủ kỷ hạ da?” Sư vân: “Thập hạ” Thiền giả 
vân: “Hoàn tằng xuất gia dã vị?” Sư chuyển mang nhiên. Thiền giả vân: “Nhược dã 
bất hội, bách hạ hề vi?” Thiền giả nãi mệnh Sư đồng tham Mã Tổ. Hành chí Giang 
Tây, Mã Tổ dĩ viên tịch. Nãi yết Bách Trượng, đôn thích nghi tình. Hữu nhân vấn: 
“Sư thị thiền sư phủ?” Sư vân: “Bần đạo bất tằng học thiền”. Sư lương cửu khước 
triệu kỳ nhân. Kỳ nhân ứng nặc. Sư chỉ tông lư thọ tử. (kỳ nhân vô đối). Sư nhất 
nhật linh Ngưỡng Sơn tương sàng tử lai. Ngưỡng Sơn tương đáo. Sư vân: “Khước 
tống hoàn bản xứ. Ngưỡng Sơn tùng chi. Sư vân: “Sàng tử na biên thị thập ma 
vật?” Ngưỡng Sơn vân: “Vô vật” Sư vân: “Giá biên thị thập ma vật?” Ngưỡng Sơn 
vân: “Vô vật” Sư triệu: “Huệ Tịch” Ngưỡng Sơn vân: “Nặc” Sư vân “Khứ”.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(b). </font> <i>
<font size="3">Liêu đăng 
hội yếu 7(Vạn 136 tờ 275a15), chép giản lược hơn, và nói Huệ Tịch lúc bấy giờ 
còn là một Sa di.</font></i></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(c). <i>Đại Quang 
Minh tạng, quyển trung (Vạn 137 tờ 422b), </i>chép từ đoạn “có người hỏi Sư có 
phải thiền sư?” vân vân, như <i>Truyền đăng lục </i>(đã dẫn), cuối cùng có lời 
bình của Bản Đàm: “Cổ nhân tự lợi căn thượng trí dĩ hoàn nhất đẳng phác mậu chi 
tư, đại lược tương tợ. Kỳ thọ đạo ký bất tương viễn, nhi dụng xứ diệc nhiên. Bất 
Ngữ Thông dĩ hạ chí vu Đại An chư sư, thân tự Bách Trượng lô bị trung lai, nhi 
đoàn liễu tinh kim, lược vô chỉ uế. Thử đản trước kỳ nhất thời ứng cơ nhi dĩ; 
yếu nghiệm kỳ khí lực tương địch, lợi độn tương ma, tự phi kỳ gia đệ huynh, thục 
cảm khinh xúc?”</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(d). <i>Ngũ đăng 
hội nguyên 4 (Vạn 138 tờ 63b), </i>chép như <i>Truyền đăng lục</i>, đã dẫn, từ 
đầu đến cuối, chi tiết đối thoại với Ngưỡng Sơn có khác một chút: “Sư nhất nhật 
triệu Ngưỡng Sơn: “Tương sàng tử lai”. Sơn tương đáo. Sư viết: “Khước tống bản 
xứ trước”. Sơn tùng chi. Sư triệu: “Huệ Tịch”. Sơn ứng nặc. Sư viết: “Sàng tử na 
biên thị thậm ma vật?”. Sơn viết: “Chẩm tử” giá biên thị thậm ma vật?” Sơn viết: 
“Vô vật” Sư phục triệu: “Huệ Tịch”. Sơn ứng nặc. Sư viết: “Thị thậm ma” Sơn vô 
đối. Sư viết: “Khứ”.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman; letter-spacing: -.3pt">
<font size="3">&nbsp;(e). <i>Ngũ đăng nghiêm thống </i>4 tờ 103b<i>. </i>và <i>Chỉ nguyệt lục </i>11 
tờ 125c cả hai bài đều chép như <i>Ngũ đăng hội nguyên </i>đã dẫn.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(2) Tức huyện 
Tiên Du. <i>Đại nam nhất thống chí, </i>tỉnh Bắc Ninh<i>, </i>nói<i>: “</i>Huyện 
Tiên Du ở xiên về phía đông bắc phủ lỵ Từ Sơn 10 dặm, rộng từ đông sang tây 18 
dặm, nam xuống bắc 10 dặm, phía đông 10 dặm thì đến địa giới huyện Quế Dương, 
tây 7 dặm thì đến địa giới huyện Yên Phong, nam 11 dặm thì đến địa giới huyện 
Siêu Loại của phủ Thuận An, bắc 6 dặm đến địa giới huyện Yên Phong. Đời Trần về 
trước nguyên đã có tên huyện này. <i>Sử ký nói </i>Nguyễn Thủ Tiệp chiếm cứ Tiên 
Du, tức là ở đây<i>4. </i>Đời thuộc Minh, châu Vũ Ninh gồm lấy nó và thuộc phủ 
Bắc Giang. Đời Lê Quang Thuận, đổi nó thuộc phủ Từ Sơn. Triều ta nhân theo đấy. 
Nó gồm hai tổng, 56 xã thôn”. Nay tức là huyện Tiên Du, tỉnh Hà Bắc. Làng Phù 
Đổng ở tại huyện này. Chùa Kiến Sơ, như truyện của Cảm Thành xác định là do một 
nhà giàu họ Nguyễn của làng đấy đem&nbsp; nhà mình cải thành chùa, rồi đem cúng cho 
Cảm Thành có lẽ khoảng năm 820 hay trước đó không lâu.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -3.3pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Huyện Tiên Du này, 
vào thời kỳ nhà Lý chắc gọi là quận Tiên Du, bởi vì trong truyện Cảm Thành nói 
Thành người Tiên Du, xuất gia ở núi Tiên Du quận mình”.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -21.3pt; margin-left: 21.3pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(3)&nbsp; Vụ châu, địa 
danh đời Đường, sau đổi là Tư châu. Nay là huyện lỵ huyện Vụ xuyên, Quý châu.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(4) Tức <i>Truyền 
đăng lục </i>do Đạo Nguyên khởi viết năm 1004. Nó gồm cả thảy 30 quyển, mô tả 
lịch sử truyền thừa của thiền tông từ Phật Tỳ Bà Thi trở xuống cho tới thiền sư 
Huệ Thành (941- 1007). Năm Cảnh Đức thứ 4 (1007) là năm ông hoàn thành tác phẩm 
này. Vì nó được viết trong khoảng Cảnh Đức (1004- 1007) đời Tống Chân Tôn nên 
cũng có tên Cảnh Đức <i>Truyền đăng lục</i>, hiện ở trong Đại tạng kinh số ĐTK 
2076.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(5) Tức thiền sư 
Đạo Nhất (709- 788) ở Giang Tây, là học trò đắc pháp duy nhất của Nam Nhạc Hoài 
Nhượng. Sư người họ Mã, nên cũng thường gọi là Mã Tổ. Về tiểu sử, xem <i>Truyền 
đăng lục </i>6 tờ 245 c23-246c6.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(6) Giang Tây, 
vùng đất ở phía nam thuộc lưu vực trung bộ sông Dương Tử. Tương đương với phần 
đất tỉnh Giang Tây ngày nay.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(7) Bách Trượng 
Hoài Hải (749- 814) là học trò của Mã Tổ. Sư người Trường Lạc, Phúc Châu. Sau 
khi đắc pháp với Mã Tổ rồi, bèn đến tại núi Đại Hùng ở Hồng Châu, vì ở ngọn núi 
này cao dốc nên cũng gọi là Bách Trượng. Xem <i>Truyền đăng lục </i>6 tờ 249b26- 
250c. Ở Trung Quốc, Hải được coi như là vị thầy của hai người học trò đã khai 
sinh ra hai phái thiền lớn của Trung Quốc, đấy là Linh Hựu ở Qui Sơn, người đã 
cùng với học trò mình là Huệ Tịch ở Ngưỡng Sơn khai sinh ra phái thiền Qui 
Ngưỡng, và Hy Vận ở Hoàng Bá, người đã dạy cho học trò mình&nbsp; là Nghĩa Huyền ở 
Lâm Tế thành lập nên phái thiền Lâm Tế. Ở đây, ta có thể nói Hải còn có một 
người học trò thứ ba cũng khai sinh ra một thiền phái lớn khác ngoài đất Trung 
Quốc, đấy là thiền phái Kiến Sơ của Vô Ngôn Thông ở Việt Nam.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(8) Tham chiếu <i>
Truyền đăng lục </i>6 tờ 250a17: thiền sư Bách Trượng, có tăng hỏi: “Như hà thị 
Đại thừa đốn ngộ pháp môn?” Sư viết: “Nhữ đẳng tiên hiết chư duyên, hưu tức vạn 
sự; thiện dữ bất thiện, thế, xuất thế gian, nhất thiết chư pháp, mạc ký ,mạc ức, 
mạc duyên niệm, phóng xả thân tâm linh kỳ tự tại. Tâm như mộc thạch, vô sở biện 
biệt. Tâm vô sở hành. Tâm địa nhược không, tuệ nhật tự hiển. Như vân&nbsp; khai nhật 
xuất (....)”</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(9) Ngưỡng Sơn 
Huệ Tịch (814-890); Xem <i>Truyền đăng lục </i>11 tờ 282a-283c; <i>Huệ Tịch Ngữ 
Lục</i> ĐTK 1910,&nbsp; tr. 582a và tr. 584c23.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(10) Tức chùa 
Kiến Sơ, làng Phù Đổng.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(11) Nam Nhạc 
Hoài Nhượng (677-744), đệ tử đắc pháp của Huệ Năng và thầy của Mã Tổ Đạo Nhất. 
Xem <i>Truyền đăng lục </i>5 tờ 240c7-241a26.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -43.5pt; margin-left: 43.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="3">
<span style="font-family: Times New Roman">(12)</span></font><span style="font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
</font>
</span>
<span style="font-size: 11.5pt; font-family: Times New Roman"><font size="3">
<span style="font-family: Times New Roman">Nguyên văn:</span></font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 
Nhất thiết chư pháp,</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><i>
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 
Giai tùng tâm sanh.</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><i>
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 
Tâm vô sở sanh,</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><i>
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 
Pháp vô sở trụ.</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><i>
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 
Nhược đạt tâm địa,</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><i>
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 
Sở tác vô ngại.</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><i>
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 
Phi ngộ thượng căn,</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><i>
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 
Thận vật khinh hứa.</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">So sánh <i>Truyền 
đăng lục </i>5 tờ 241a13: (Nam Nhạc thiền sư nói:) Nhất thiết pháp giai tùng tâm 
sinh, tâm vô sở sinh, pháp vô năng trụ. Nhược đạt tâm địa, sở tác vô ngại. Phi 
ngộ thượng căn, nghi thận từ tai.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">(13)</font><i><font size="3">
</font>
</i> <font size="3">Trà tỳ, cũng 
gọi là Xà duy, là những&nbsp; phiên âm của chữ Phạn&nbsp; savya, nghĩa là sự đốt xác người 
sau khi chết, tức hỏa táng.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Xá lợi, phiên âm 
của chữ phạn sàrìra, chỉ cho số xương cốt còn lại sau khi đốt, mà người ta 
thường gọi là linh cốt của đức Phật và các vị tổ.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">(14) Nguyên văn: 
Thời Đường Bảo Lịch nhị niên Bính ngọ chính nguyệt thập nhị nhật nhị thập bát 
niên. Câu này đoạn đầu thật quá rõ ràng, đây là “Bấy giờ ngày 12 tháng giêng năm 
Bính Ngọ. Đường Bảo Lịch thứ hai”. Điểm khó khăn nằm ở bốn chữ cuối cùng, mà 
nhiều người đã nhận thấy. Xem Gaspardone, <i>Bibliographie annamite </i>tr.174 
chẳng hạn. Chúng tôi nghĩ rằng bốn chữ “nhị thập bát niên” nếu thêm chữ “thọ” 
vào trước chữ “nhị” và sửa chữ nhị&nbsp; thành chữ “lục”, thì ta sẽ có “thọ lục thập 
bát niên”. Và tuổi thọ của Vô Ngôn Thông chắc chắn phải là 68, như ta có thể 
truy ra sau. Cứ vào tiểu sử, ta biết Thông xuất gia từ nhỏ, vì Thông “thiếu mộ 
không môn, bất trị gia sản”. Vậy, với tư cách&nbsp; một đồng chân nhập đạo, với sự 
“quả ngôn mặc thức” của mình, Thông chắc chắn phải thọ giới Tỳ kheo, để thực sự 
làm một nhà sư Phật giáo vào lúc Thông 20 tuổi. Đến khi Thông gặp vị thiền khách 
thì bấy giờ theo chính lời Thông, Thông đã trải qua 10 hạ, nghĩa là đã trải qua 
10 năm từ lúc thọ giới. Nói cách khác, khi gặp vị thiền khách Thông đã 30 tuổi. 
Năm Thông 30 tuổi này cũng là năm Thông được vị thiền khách vừa nói đem đến yết 
kiến Mã Tổ Đạo Nhất. “Nhưng vừa tới Giang Tây thì Tổ đã thị tịch”. Tổ đây tức Mã 
Tổ, và năm Mã Tổ mất là năm 788. Vậy, năm 788 này cũng là năm Thông 30 tuổi. Từ 
đó, suy ra năm sinh của Thông tức rơi vào năm 759. Bấy giờ, ta biết Thông mất 
vào năm 826. Như thế tuổi thọ của Thông tính theo lối đông phương đúng là 68 
tuổi. Do đó, chúng tôi nghĩ “nhị thập bát niên” là một viết sai và thiếu của 
“thọ lục thập bát niên”. Viết thiếu chữ , trường hợp này <i>Thiền uyển tập anh
</i>bản in năm 1715 có khá nhiều. Chẳng hạn, ở tờ 17b6 hai cái tên khá quen 
thuộc là Bảo Tính và Minh Tâm thì bị viết thành Bảo Tính Minh. Về việc chữ lục 
bị viết thành chữ nhị thì cũng khá dễ xẩy ra, vì tự dạng chúng rất dễ lầm.
</font>
</span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="3">
<span style="font-family: Times New Roman">(15)</span></font><span style="font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;</font></span><span style="font-size: 11.5pt; font-family: Times New Roman"><font size="3"><span style="font-family: Times New Roman">Nguyên văn: Hựu chí Khai Hựu Đinh Sửu nhị thập tứ niên. Câu này cùng có 
một trường hợp tương tự như câu trên, và chúng tôi đề nghị cách đọc và hiểu nó 
thế này. Thứ nhất, chữ hựu chắc phải là chữ dĩ viết lộn, bởi dáng chữ khá giống 
nhau. Tiếp đến, những chữ nhị thập tứ niên, chúng tôi nghĩ chúng là một viết 
lộn, sai và thiếu cũng có thể những chữ sau “phàm ngũ bách thập nhị niên”. <i>
Nhị thập là một viết ngược của thập nhị. </i>Sự viết ngược này xuất hiện khá 
nhiều trong <i>Thiền uyển tập anh</i>, như Lương Nhiệm Văn thì viết thành Lương 
Văn Nhiệm trong truyện của Cửu Chi. Chữ tứ chắc là một viết sai và ngược của chữ 
bách, bởi dáng chữ chúng khác giống nhau. Như vậy, nhị thập tứ niên đúng ra phải 
đọc bách thập nhị niên. Cuối cùng, vấn đề thêm hai chữ “phàm ngũ” Ngó vào tự 
dạng của hai chữ đấy, ta thấy chúng có những nét rất giống với chữ sửu đi trước. 
Có thể, người hiệu đính bản in năm 1715 của <i>Thiền uyển tập anh</i>, vì để bản 
đã lu mờ hay bị mọt cắn, đã không thấy ý nghĩa của chữ phàm ngũ ấy và coi chúng 
như những điển tự của chữ sửu đứng trước, nên đã loại ra. Còn chữ bách thập nhị, 
một khi đã loại chữ phàm ngũ thì bỏ chữ bách, hoặc sửa nó lại thành chữ tứ hay 
một chữ gì đó. Trong trường hợp này, có lẽ họ đã sửa thành chữ tứ và tạo nên sự 
viết lộn ngược trên. Dầu sao đi nữa, chúng tôi nghĩ rằng một đề nghị giải quyết 
một đoạn văn như thế không đến nỗi hoàn toàn không có lý. Và lý do cho đề nghị 
ấy là sau.</span></font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Ta biết tác giả <i>
Thiền uyển tập anh </i>biết khác nhiều về <i>Truyền đăng lục </i>của Đạo Nguyên. 
Mà cứ theo lối viết của Nguyên thì sau những vị tổ chính yếu của thiền tông 
Trung Quốc như Bồ Đề Đạt Mạ cho đến Huệ Năng mất, Nguyên đều tính từ năm mất của 
họ đến năm Nguyên đang viết <i>Truyền đăng lục</i>, tức năm Cảnh Đức thứ nhất 
(1004), và nói “đến nay năm Giáp Thìn Cảnh Đức thứ nhất, phàm bao nhiêu năm. Ví 
dụ, về Huệ Năng thì ông nói “đến nay năm Giáp thìn Cảnh Đức thứ nhất phàm 292 
năm”. Năng mất năm 713, đến năm 1004 thì quả là 292 năm. Trường hợp Thiền&nbsp; uyển 
tập anh cũng vậy. Tác giả muốn tính cho ta biết từ khi Vô Ngôn Thông mất đi cho 
tới lúc ông đang viết tác phẩm của mình gồm cả thảy bao nhiêu. Thông mất năm 826 
đến đời Trần, Khai Hựu Đinh Sửu (1337), thì Thông cách ta đúng 512 năm theo lối 
tính phương đông. Đấy là lý do tại sao chúng tôi đề nghị sửa nhị thập tứ niên 
thành phàm ngũ bách thập nhị niên và dịch theo đó.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -18.0pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(16) Nguyên văn: 
Ngã việt thiền học tự Sư chi thỉ. Câu này đã làm một số người như Gaspardone 
(sđd.). tự hỏi làm sao tác giả <i>Thiền uyển tập anh </i>có thể viết một câu như 
thế, trong khi biết rõ ràng rằng, thiền học Việt Nam không phải bắt đầu với Vô 
Ngôn Thông, mà là với Tỳ Ni Đà Lưu Chi như chính ông đã ghi lại. Phải chăng đã 
có những sai lầm văn cú trong lúc truyền bản? Thực ra, viết như thế, tác giả <i>
Thiền uyển tập anh </i>muốn phơi bày quan điểm và lập trường viết sử của mình, 
để từ đó biện minh cho việc ông đã bắt đầu cuốn sử về thiền tông Việt Nam của 
mình bằng dòng Vô Ngôn Thông. Nói khác đi, thiền của Vô Ngôn Thông mới là phái 
thiền chính thống theo quan niệm của ông. Thiền của Tỳ Ni Đa Lưu Chi dù có xưa 
hơn vẫn không thể có danh dự đó được. Viết về lịch sử thiền tông Việt Nam cho 
đến thời ông đã có nhiều đánh giá khác nhau, mà việc nổi bật nhất là việc Thông 
Biện không thừa nhận có phái thiền của Nguyễn Bát Nhã, tức thiền phái Thảo 
Đường, và thiền phái của Nguyễn Đại Điên. Quan điểm này sau đó được Thường 
Chiếu, tác giả của <i>Nam tông tự pháp đồ</i>, chấp nhận, đến nổi Quách Thần 
Nghi phải tra hỏi. Nhưng đến tác giả <i>Thiền uyển tập anh </i>dù quan điểm vừa 
nói vẫn đang còn có giá trị, ông đã phải thêm vào phần ghi lại sự truyền thừa 
của phái Thảo Đường. Ta không biết, đây có phải là vì&nbsp; ảnh hưởng của Huệ Nhật, 
tác giả <i>Liệt tổ yếu ngữ</i>, một người được tác giả <i>Thiền uyển tập anh </i>
Tông trọng dẫn ra với một niềm&nbsp; tôn trọng và tin tưởng khá vô biên? Và Huệ Nhật, 
một sử gia Phật giáo khác thời Lý Trần, phải chăng đã gồm thêm phái Thảo Đường 
trong cuốn sách của mình ?</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Ngoài ra, như đã 
chứng minh trong phần nghiên cứu, tác giả <i>Thiền uyển tập anh </i>thuộc phái 
thiền Trúc Lâm. Mà phái thiền đấy xuất phát từ dòng Kiến Sơ. Cho nên không có gì 
là lạ khi ông bắt đầu thiền Việt Nam từ Vô Ngôn Thông.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" align="center" style="text-align: center; text-indent: 1.0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;</font></span></p>
<h4 align="center"><span style="font-family: Times New Roman; font-style:normal">2. THIỀN SƯ CẢM THÀNH</span></h4>
<p class="MsoBodyText" align="center" style="text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<b><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;</font></span></b></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(1)&nbsp; Bản đời Lê 
viết “Tánh Thị”, thì Thị đây chỉ họ của Cảm Thành. Thành như vậy họ Thị. Họ Thị 
không phải là không biết đến trong lịch sử. <i>Tam quốc chí 63 còn ghi lại một 
nhân vật của triều Tôn Ngô tên Thị Nghi, rồi chú rằng: Nghi nguyên có họ Thị 
nhưng sau viết cải lại thành Thị. </i>Bản đời Nguyễn trước chữ “Tánh Thị”, viết 
thêm hai chữ “vị tường”. Đây chắc là một tăng bổ của Phúc Điền, nếu không phải 
là của Tiêu&nbsp; sơn tự cổ bản.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(2) <i>Lịch triều 
hiến chương loại chí </i>3 tờ 2a6-7 nói: “Phật Tích ở tại huyện Tiên Du, lại có 
tên là núi Tiên Du. Xưa có tiều phu Vương Chất vào thấy hai ông già đánh cờ dưới 
bóng cây tùng, bèn dựa búa đứng xem. Xem xong cuộc cờ, ngó lại thì không thấy ai 
cả, mà cán búa đã mục bao giờ, nên lại tên là thôn Lạn Kha”. Vậy núi Tiên Du 
cũng có tên là núi Phật Tích hay núi Lạn Kha. Và núi Lạn Kha này, <i>Đại nam 
nhất thống chí</i>, tỉnh Bắc Ninh, nói: “Núi Lạn Kha ở tại huyện Tiên Du về phía 
nam cách bốn dặm, trên núi có ao Thú Long, trên chóp Thất Sơn có bàn cờ đá. 
Tương truyền xưa có tiều phu Vương Chất vào núi thấy hai ông già đánh cờ dưới 
cây tùng bèn dựa búa đứng nhìn, đến khi cuộc cờ tan, mà không biết cán đã mục 
tan. Dưới núi có động tên Vạn Phúc, cảnh trí thanh vắng tương truyền đời Lý dựng 
nên. <i>Sử ký </i>nói “Triệu Đà đóng quân ở núi Tiên Du đánh với An Dương Vương, 
tức là nơi đây. Truyền kỳ lục nói Từ Thức cởi áo cừu cho Tiên nữ, tức cũng ở núi 
đây<i>”. </i>Tuy nhiên, <i>An nam chí lược</i> 1 tờ 22 cũng ghi: “Núi Tiên Du có 
bàn đá lấp loáng dấu những đường gạch, tương truyền Tiên đánh cờ trên đó, sau 
bọn con gái đi hái củi giao hợp ở trên đó nên nó lật xuống và vỡ ra”. Nay tức 
núi Lạn Kha, huyện Tiên Du, Hà Bắc.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(3)&nbsp; Kinh <i>Pháp 
hoa</i>, phẩm Phương tiện: “Chư Phật Thế Tôn chỉ vì một đại sự nhân duyên mà 
xuất hiện ở đời”. Xem <i>Diệu pháp liên hoa kinh </i>1 tờ 7a21. </font> </span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(4) <i>Truyền 
đăng lục </i>1tờ 205b.26-28 nói, khi Phật sắp nhập diệt, Phật&nbsp; nói với đệ tử Ma 
Ha Ca Diếp rằng: “Ta đem thanh tịnh pháp nhãn, niết bàn diệu tâm, thật tướng vô 
tướng, vi diệu chánh pháp, đem giao cho ngươi, ngươi nên giữ gìn”.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(6) Cả đoạn từ 
“Khi Đạt Mạ mới đến” cho tới “không nên truyền nữa” ở đây là dẫn y nguyên văn 
câu nói của Hoằng Nhẫn cho Huệ Năng lúc Nhẫn truyền ca sa cho Năng, mà cả <i>
Pháp bảo đàn kinh </i>tờ 394a28 lẫn <i>Truyền đăng lục </i>3tờ 223a20 đều có 
chép. Nguyên văn nó đọc: “Tích Đạt Mạ sơ chí, nhân vị chi tín, cố truyền y bát 
dĩ minh đắc pháp. Kim tín tâm di thục, y nãi tranh đoan. Chỉ ư nhữ thân, bất 
phục truyền dã”. Vì dẫn nguyên văn này, cho nên chữ ông trong đoạn này ta phải 
hiểu là chỉ Huệ Năng.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(7) Sự truyền 
thừa nói đến trong đoạn này, ta có thể vẽ thành đồ biểu như sau:</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -4.25pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;Thích Ca Mâu Ni</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 23.05pt; margin-left: 40.75pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;Ma Ha Ca Diếp
</font>
</span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bồ Đề Đạt 
Mạ (?-528)</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Huệ Khả 
(487-593)</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tăng Xán 
(?-606)</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Đạo Tín 
(580-651)</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Hoằng 
Nhẫn (601-674)</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Huệ Năng 
(638-713)</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nam Nhạc 
Hoài Nhượng (677-744)</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Mã Tổ Đạo 
Nhất (709-788)</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bách 
Trượng Hoài Hải (720-814)</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(8)&nbsp; Nguyên văn: 
Nhất hoa khai ngũ diệp. Đạt Mạï truyền pháp cho Huệ Khả đọc bài kệ</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-top: 0; margin-bottom: 0; margin-right:0cm">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
</font>
<i><font size="3">Ngô bản lai tư 
độ</font></i></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-top: 0; margin-bottom: 0; margin-right:0cm">
<span style="font-family: Times New Roman; font-style:italic"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Truyền 
pháp cứu mê tình</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-top: 0; margin-bottom: 0; margin-right:0cm">
<span style="font-family: Times New Roman; font-style:italic"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nhất hoa khai 
ngũ diệp</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -25.5pt; margin-left: 68.05pt; margin-top: 0; margin-bottom: 0; margin-right:0cm">
<span style="font-family: Times New Roman; font-style:italic"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Kết quả tự nhiên thành. 
</font> </span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 1.0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Xem <i>Truyền đăng 
lục </i>3 tờ 219c 17-18</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(9)&nbsp; Nguyên văn: 
Tiềm phù mật chứng, thiên vạn hữu dư. Lời phú chúc của Đạt Mạï cho Huệ Khả cũng 
nói:</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 18.45pt; margin-left: 45.35pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Tiềm&nbsp; phù mật 
chứng </font> </span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 18.45pt; margin-left: 45.35pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Thiên vạn hữu 
dư</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 18.45pt; margin-left: 45.35pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Nhữ đương xiển 
dương</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: 18.45pt; margin-left: 45.35pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Vật khinh vị 
ngộ</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -1.4pt; margin-left: 22.7pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Xem <i>Truyền đăng 
lục </i>3 tờ 219c15</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.7pt; margin-left: 22.7pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(10) Nguyên văn : 
Xúc đồ thành trệ. hòa thượng Bảo Chí, Thập tứ khoa tụng:</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.7pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ngu nhân bị tha 
cấm hệ</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.7pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Trí giả tạo tác 
giai không</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.7pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Thanh văn xúc 
đồ vi trệ</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.7pt; margin-left: 68.05pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Đại sĩ nhục 
nhãn viên thông</font></span></i></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -1.4pt; margin-left: 22.7pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Xem <i>Truyền đăng 
lục </i>29 tờ 450 c13-14. Xem thêm <i>Bích nham lục </i>5 tắc 4 (tờ 182a5).</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -1.4pt; margin-left: 22.7pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">Nguyên văn: Ngã 
bản vô ngôn. Có thể dịch: ”Ta vốn không lời”. Vô Ngôn có thể chỉ Vô Ngôn Thông, 
cũng có thể chỉ cái chân lý không thể diễn tả được.</font></span></p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 1.0cm; line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
&nbsp;&nbsp; </p>
<h4 align="center"><span style="font-family: Times New Roman; font-style:normal">3. THIỀN SƯ THIỆN HỘI</span></h4>
<p class="MsoBodyText" align="center" style="text-align: center; text-indent: 1.0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(1)&nbsp; Đây chắc là 
một viết đảo của tên chùa Thiền Định tại làng Khương Tự huyện Siêu Loại ngày 
xưa, nay là huyện Thuận Thành, Hà Bắc. <i>Đại nam nhất thống chí </i>tỉnh Bắc 
Ninh<i>, </i>viết: “Chùa Diên Ứng ở tại xã Khương Tự, huyện Siêu Loại<i>, </i>có 
bốn pho tượng Pháp Vân<i>, </i>Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện rất có dấu 
thiêng”. Đời Trần, Mạc Đĩnh Chi dựng chùa một trăm gian, tháp chín tầng, cầu 
chín nhịp, nền cũ nay hãy còn. Xét <i>Pháp Vân Phật truyện </i>thì thuở Sĩ Nhiếp 
làm thái thú đóng tại thành Luy Lâu, ở núi xanh phía tây thành ấy có một vị Sư 
tên Khâu Đà La. Có người con gái của Tu Định tên A Man bị Sư phạm đến mà có 
thai, sinh ra một đứa con gái. Sư đem giấu trong một cây to giữa núi sâu, sau bị 
gió mưa lớn, cây trốc gốc, nổi trong nước trôi đến bến Luy Lâu. Người ta cho là 
lạ, vớt cây lên bờ, đẽo thành bốn pho tượng Phật, rồi cất chùa tên là Thiền 
định, tức nay là chùa Diên Ứng để đặt bốn tượng ấy mà thờ. Về sau mỗi khi cầu 
mưa đếu có linh ứng, nên đặt tên là Pháp Vân. Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện. <i>
Thập di ký </i>của Lý Tế Xuyên nói: “Người Cổ Châu mỗi năm mừng ngày Phật Đản 
đều họp nhau ở chùa Thiền Định”<i>. </i>Đời Trần Nghệ Tông có khen ban mỹ hiệu. 
Sử đời Lê chép Lê Nhân Tông vào năm Thái Hòa thứ 6 (1448) sai Lê Thái úy đến Cổ 
châu rước tượng Phật Pháp Vân về chùa Báo Thiên tại kinh thành để&nbsp; cầu mưa”.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(2) Tức huyện 
Siêu Loại. <i>Đại nam nhất thống chí, </i>tỉnh Bắc Ninh<i> </i>viết: “Huyện Siêu 
Loại, từ đông sang tây 27 dặm, từ nam xuống bắc 9 dặm, đông đến địa phận huyện 
Lương Tài 7 dặm, tây đến địa phận huyện Gia Lâm thuộc phân phủ 6 dặm, bắc đến 
địa giới huyện Gia Bình 3 dặm, thuộc đất Luy Lâu đời Hán. <i>Sử ký nói </i>Sứ 
quân Lý (Lãng Công) chiếm cứ Siêu Loại, tức là ở đây. Năm Thiên Huống Bảo Tượng 
(1068) đổi làng Thổ Lôi làm làng Siêu Loại (xin ghi vào đây để tiện tham khảo), 
sau đổi làm huyện. Đời thuộc Minh nó thuộc Bắc Giang. Lê Quang Thuận cải thuộc 
phủ Thuận An và do phủ đó kiêm lý. Triều ta nhân theo. Nó coi 6 tổng 68 xã 
thôn”. Hiện nay là huyện Thuận Thành, tỉnh Hà Bắc.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman; "><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
</font>
</span><i>
<span style="font-family: Times New Roman; font-weight: normal">
<font size="3">Khâm định Việt sử thông giám cương mục chính biên </font> </span></i>
<span style="font-family: Times New Roman; font-weight: normal">
<font size="3">3 tờ 26b6 nói<i>: “</i>Làng Siêu Loại ở tại huyện Siêu Loại, tỉnh Bắc Ninh, nay 
là xã Thuận Quang”. Nhưng hiển nhiên xã Thuận Quang hiện không có chùa Thiền 
Định. Do đó, làng Siêu Loại đời Lý phải coi là tương đương với huyện Siêu Loại 
tức huyện Thuận Thành ngày nay.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;(3) Điển Lãnh, 
tên làng. Truyện này nói Thiện Hội “lúc nhỏ xuất gia với Sư Tiệm Nguyên chùa 
Đông Lâm cùng làng”. Vậy chùa Đông Lâm ở tại làng Điển Lãnh. Bây giờ cứ <i>Cổ 
châu Pháp Vân phật viên hạnh ngữ lục </i>tờ 16b 3-4 ta biết một ngôi chùa tên 
Đông Lâm ở Điển Lãnh, và đây là chùa thờ Phật Pháp Vân thời Lý Nhân Tông. Vậy 
Điển Lãnh cũng là Điển Linh và ở tại làng Khương Tự ngày nay. Ngoài chùa Đông 
Lâm, làng này còn có chùa Phúc Thánh mà Minh Trí (tức Thiền Trí) trụ trì.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="3">
<span style="font-family: Times New Roman">&nbsp;(4)</span></font><span style="font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
</font>
</span>
<span style="font-size: 11.5pt; font-family: Times New Roman"><font size="3">
<span style="font-family: Times New Roman">Chùa này, <i>Đại Việt sử lược</i> 2 tờ 10b3 nói dựng vào năm Long Thụy 
Thái Bình năm thứ hai (1055), nhưng không nói rõ ở đâu. Cứ theo đây thì nó phải 
ở làng Điển Lãnh. Truyện của thiền sư Minh Trí ở dưới còn ghi thêm một chùa khác 
nữa cũng thuộc Điển Lãnh đó là chùa Phúc Thánh. Chùa này theo <i>Đại Việt sử ký 
toàn thư </i>B4 tờ 6b4 ghi vào năm 1144 Lý Anh Tông cũng cho dựng một chùa tên 
Phúc Thánh. </span></font> </span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="3">
<span style="font-family: Times New Roman">&nbsp;(5)</span></font><span style="font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
</font>
</span>
<span style="font-size: 11.5pt; font-family: Times New Roman"><font size="3">
<span style="font-family: Times New Roman">&nbsp;Giáo, chỉ Phật giáo được truyền thừa bằng kinh điển;&nbsp; các tông phái 
ngoài thiền tông.</span></font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="3">
<span style="font-family: Times New Roman">&nbsp;(6)</span></font><span style="font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-family: Times New Roman"><font size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
</font>
</span>
<span style="font-size: 11.5pt; font-family: Times New Roman"><font size="3">
<span style="font-family: Times New Roman">Tham chiếu, <i>Phú pháp tạng nhân duyên truyện </i>1 tờ 297b6-8: Khi sắp 
diệt độ, Phật bảo đại đệ tử Ma Ha Ca Diếp: “Ngươi nay nên biết, trong vô lượng a 
tăng kỳ kiếp, ta vì chúng sanh, siêng tu khổ hạnh, một lòng chuyên tìm pháp 
không gì hơn. Nguyện xưa của ta như vậy, nay đã thỏa rồi”.</span></font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman; font-weight: normal">
<font size="3">&nbsp;(7)&nbsp; <i>Vị tằng thuyết nhất tự</i>. Các thiền gia thường nói nó xuất xứ từ kinh
<i>Văn Thù</i>. Hiện có một số kinh mang tên <i>Văn Thù </i>hay Văn Thù là người 
đối thoại chính. Nhưng không có kinh nào có câu đó. Ý nghĩa tương tự cũng có thể 
tìm thấy trong kinh <i>Lăng già </i>3 tờ 498 c17-19: “Ngã tùng mỗ dạ đắc tối 
chánh giác nãi chí mỗ dạ nhập bát Niết bàn, trung gian nãi chí bất thuyết nhất 
tự”.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman; font-weight: normal">
<font size="3">&nbsp;(8)&nbsp; Thiền sư Đại Châu Huệ Hải: “Tầm văn thủ chứng giả ích trệ, khổ hạnh cầu 
Phật giả câu mê, ly tâm cầu Phật dã ngoại đạo, chấp tâm thị Phật dã vi ma”. Xem
<i>Truyền đăng lục </i>6 tờ 248a1-3.</font></span></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman; font-weight: normal">
<font size="3">&nbsp;(9)&nbsp; Thiền sư Đại Châu Huệ Hải: Hữu hành giả vấn: “Tức tâm thị Phật, na cá thị 
Phật?”. </font> <span style="letter-spacing: -.2pt"><font size="3">Sư vân: “Nhữ nghi na cá bất thị Phật 
chỉ xuất khán”. Vô đối. Sư vân: “Đạt tức biên cảnh thị, bất ngộ vĩnh quai sơ”. 
Xem <i>Truyền đăng lục </i>6 tờ 247a22- 24 .</font></span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: -22.5pt; line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </p>
<h4 style="line-height: 150%; margin: 0 0.25cm" align="center">
<span style="font-family: Times New Roman; font-style:normal">4. THIỀN SƯ VÂN 
PHONG</span></h4>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: -22.5pt; line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
&nbsp;</p>
<p style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top:0; margin-bottom:0" class="MsoBodyText">
<span style="font-family: Times New Roman; font-weight: normal">
<font size="3">&nbsp; (1)&nbsp; Tây hồ chí, phần về Cổ tích, ghi: “Chùa Khai Quốc ở tại bờ sông Nhị 
Hà. Phía bắc của hồ (Tây), nay là bến Yên Phụ mé ngoài đê. Nguyên Nam Đế nhà 
Tiền Lý nhân nền cũ của chùa An Trì của triều Hồng Bàng, mà dựng lên, nên có tên 
Khai Quốc. Sau danh tăng triều Ngô là Nguyễn Vân Phong người Từ Liêm tu bổ lại. 
Trong khoảng hai triều Đinh và Lê, Quốc sư Ngô Khuông Việt thường trú trì tại 
đó. Nhà Lý trùng tu lại”. Đến phần về chùa chiền, Tây hồ chí lại ghi: 
“Chùa Khai Quốc do Nam Đế triều Tiền Lý nhân nền cũ chùa An Trì, mà dựng lên. 
Chùa ở bến Yên Phụ trên bờ sông phía ngoài đê thuộc mạn bắc hồ. Khi họ Lý dời đô 
đến, có sửa sang lại. Những danh tăng như Lý Thảo Đường, Ngô Thông Biện, đến 
Viên Học và Tịnh Không đều có ở đó. Triều Trần thường hay đến chơi. Trong khoảng 
Đại Bảo nhà Tiền (phải đọc là Hậu) Lê (1428-1789), vua ban tên An Quốc. Tiên 
nhân Trần Tú Uyên sinh ở đó nên có tên vậy. Trong khoảng Hoằng Định (1600- 1618) 
nhà Hậu Lê, bờ sông bị lở, người trong ấp dời vào bên hồ, nay là chùa Trấn Bắc”.</font></span></p>
<p style="text-indent: -22.5pt; margin-left: 18.0pt; margin-right: 0cm; margin-top:0; margin-bottom:0" class="MsoBodyText">
<font size="3"><span style="font-family: Times New Roman; font-weight: normal">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
<span style="font-weight: normal; font-family:Times New Roman">Về chùa 
Trấn Bắc này, nó viết tiếp: “Trấn Bắc là chùa An Quốc dời vào, đổi tên như vậy, 
nay ở trong phần đất phường Yên Phụ. Bãi Rùa trên hồ nguyên có điện Hàm Nguyên 
của triều Trần việc dựng điện có nói trong phần về cổ tích, nền cũ nó vẫn còn. 
Năm Lê Hoằng Định thứ 16 (1615) sông lở, chùa gần sụp. Người trong ấp dời vào 
dựng lại ở đấy. Trong khoảng Chính Hòa (1680- 1704), vua đến chơi, đổi tên chùa 
là Trấn Quốc. Trong khoảng Vĩnh Hựu (1735-1739) và Cảnh Hưng (1740- 1786) có 
những danh tăng như Hà Giác Quan, Đỗ Tu Ma, Đỗ Trung Nghĩa đều ở đó. 
Ba tháp Thông Quang, Linh Quang và Viên Quang cùng tượng của họ hiện còn. Đời 
Gia Long của triều ta, Bùi phương trượng kế đăng, tháp Tịch Quang của Sư này nay 
vẫn còn. Đầu đời Thiệu Trị, vua tuần du Bắc Hà, đổi tên chùa là Trấn Bắc, sắc 
cho quan tỉnh làm bảng vàng treo, nay còn”. Đó là lai lịch chùa Khai Quốc của thủ đô Hà 
Nội viết vào khoảng sau năm 1851, năm Nguyễn Đăng Giai được bổ làm kinh lược sứ 
sáu tỉnh miền Bắc, mà Tây hồ chí nhắc tới. Đây là niên đại chậm nhất xuất 
hiện trong nó. Về chùa Trấn Bắc này, Đại nam nhất thống chí, tỉnh Hà Nội, 
viết: “Chùa Trấn Bắc vốn tên là chùa Trấn Quốc, ở bên hồ Tây, phường Yên Phụ, 
huyện Vĩnh Thuận, xây vào khoảng Lê Hoằng Định (1600-1618)&nbsp; đến khoảng Vĩnh Tộ 
(1619-1628) thì trùng tu nên cơ sở trở nên rộng rãi, cảnh trí trở nên đẹp đẽ. Bi 
ký của Trạng nguyên Nguyễn Xuân Chính viết đang còn. Năm Minh Mạng thứ hai 
(1821) triều ta vua ban cho chùa 20 lạng bạc. Đến năm Thiệu Trị thứ hai, vua xa 
giá đến chơi cúng chùa một đồng tiền vàng lớn và 200 quan tiền kẽm, đổi biển 
chùa làm chùa Trấn Bắc”.</span></span></font></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; line-height: 150%; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="3">&nbsp;(2) <i>Kiến văn tiểu lục </i>6 tờ 2a6 nói: “Vào 
thời Lý, Trần, đặt trấn Vĩnh Khương ở Từ Liêm”. Về huyện Từ Liêm, <i>Đại nam 
nhất thống chí</i>, tỉnh Hà Nội, viết: “Huyện Từ Liêm, từ đông sang tây rộng 11 
dặm, từ bắc xuống nam rộng 14 dặm, đông đến huyện Vĩnh Thuận một dặm, tây đến 
địa giới huyện Đan Phụng 10 dặm, nam đến địa giới huyện Thanh Trì, phủ Thường 
Tín 5 dặm, bắc đến bờ sông Nhị Hà đối diện với địa giới huyện Đông Ngạn tỉnh Bắc 
Ninh và huyện Yên Lãng, tỉnh Sơn Tây 9 dặm. Đời Hán là đất huyện Luy Lâu. Đời 
Tùy đổi làm huyện Giao Chỉ. Đường Vũ Đức năm thứ tư (621) cắt ra, đặt tên huyện 
Từ Liêm, rồi đặt Từ Châu vì huyện đ</font><span lang="ZH-CN" style="font-family: SimSun"><font size="3">ó</font></span><span lang="ZH-CN"><font size="3">
</font>
</span><font size="3">có sông Từ và sông Liêm, nên gọi tên đ</font><span lang="ZH-CN" style="font-family: SimSun"><font size="3">ó</font></span><font size="3">. 
Năm thứ 6 (623) đổi làm Nam Từ Châu. Năm đầu Trinh Quán (627) bỏ châu đ</font><span lang="ZH-CN" style="font-family: SimSun"><font size="3">ó</font></span><span lang="ZH-CN"><font size="3">
</font>
</span><font size="3">đi, đem ba huyện sáp nhập vào huyện Giao 
Chỉ thuộc Đô hộ phủ. Sau phục nguyên tên huyện chưa rõ đời nào. Đời thuộc Minh, 
nó thuộc phủ Giao Châu. Đời Lê Quang Thuận nó thuộc thống hạt của phủ Quốc Oai 
tỉnh Sơn Tây. Năm đầu Gia Long Triều ta nhân theo. Năm Minh Mạng thứ 12 (1832) 
cải thuộc phủ Hoài Đức kiêm lý, gồm 13 tổng, 87 xã thôn sở”. Nay là đất huyện 
Hoài Đức, tỉnh Hà Tây.</font></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; line-height: 150%; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="3">&nbsp;(3)&nbsp; Nhập thất đệ tử, chỉ người đệ tử đắc ý 
nhất. Ý nghĩa rút ra từ câu “Do giả thăng đường hỷ, vị nhập ư thất giả” của 
chương Tiên tiến trong <i>Luận ngữ</i>. Xem <i>Luận ngữ </i>11 tờ 3b7.</font></p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: -22.5pt; line-height: 150%; margin-left: 22.3pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
&nbsp;</p>
<h4 align="center"><span style="font-family: Times New Roman; font-style:normal">5. ĐẠI SƯ KHUÔNG VIỆT</span></h4>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; line-height: 150%; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
&nbsp;</p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -22.5pt; line-height: 150%; margin-left: 22.5pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="3">&nbsp;(1)&nbsp; <i>Tây hồ chí</i>, phần đền miếu, nhân nói 
về Sóc Thiên vương ghi rằng: “Vương là người ấp Sóc Sơn làng Thường Lạc”, rồi 
chú là “nay huyện Kim Anh”. Chú như thế có lý hay không? Chúng tôi nghĩ là có 
lý, vì hai cớ sau. Thứ nhất, trong truyện của thiền sư Trí Bảo đời thứ 11 dòng 
Kiến Sơ, thì Bảo ở chùa “Thanh Tước núi Du Hý làng Cát Lợi Hy, Thường Lạc”. Bây 
giờ, cứ <i>Đại nam nhất thông chí</i>, tỉnh Bắc Ninh, thì “núi Thanh Tước ở tại 
phía tây huyện lỵ Kim Anh 14 dặm, giáp giới huyện Yên Lãng, tỉnh Sơn Tây”. Núi 
Thanh Tước này, chúng tôi nghĩ là núi Du Hý mà Khuông Việt đã đến dựng chùa, và 
chùa Thanh Tước mà Trí Bảo ở, rất có thể&nbsp; là do Việt dựng. Sau này, có lẽ vì tên 
Du Hý không được nghiêm trang cho lắm, nên người ta đã lấy chùa Thanh Tước, để 
gọi nó. Chứng cớ thứ hai là cái bia chùa Báo Ân tìm thấy tại xã Tháp Miếu, huyện 
Yên Lãng, tỉnh Vĩnh Phú ngày nay. Trong phần ghi giới hạn ruộng của chùa này, ta 
có câu: ”Đông cận chí Lợi Hy xã vi giới ...phía đông gần đến xã Lợi Hy làm giới 
hạn. Cứ vào đây thì không cần phải bàn biết ruộng chùa Báo Ân lúc đ</font><span lang="ZH-CN" style="font-family: SimSun"><font size="3">ó</font></span><span lang="ZH-CN"><font size="3">
</font>
</span><font size="3">gồm những gì, ta có thể kết luận rằng, xã 
Lợi Hy ở phía đông huyện Yên Lãng và xã Tháp Miếu, nếu xã Lợi Hy đấy là thuộc 
làng Cát Lợi Hy của Thường Lạc nói trên. Quận Thường Lạc đời Lý như vậy chắc 
chắn phải bao gồm phần đất của huyện Kim Anh ngày nay.</font></p>
<p class="MsoBodyText" style="text-indent: -.2pt; line-height: 150%; margin-left: 22.7pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<i><font size="3">Đại nam nhất thống chí, </font></i>
<font size="3">tỉnh Bắc Ninh viết: “Huyện Kim Anh ở về phía tây 
hơi xiên nam của phủ Thiên Phúc 20 dặm, từ đông sang tây rộng 36 dặm, nam xuống 
bắc rộng 42 dặm, từ huyện lỵ sang phía đông tới địa giới huyện Đông Ngạn phủ Từ 
Sơn 22 dặm, phía tây tới địa �