ÿþ<html> <!-- #BeginTemplate "tvbn.dwt" --> <head> <meta http-equiv="Content-Language" content="en-us"> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=unicode"> <title>ThiÁn và Bát nhã</title> <style> <!-- p.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin-top:6.0pt; margin-right:0cm; margin-bottom:0cm; margin-left:0cm; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-justify:inter-ideograph; font-size:12.0pt; font-family:CN-Times; } .MsoBody { font-family: CN-Times; font-size: 12pt; color: #000080; word-spacing: 0; text-indent: 0; line-height: 150%; text-align: justify; margin: 0 } div.Section9 {page:Section9; } h1 {margin-top:12.0pt; margin-right:0cm; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0cm; text-align:justify; text-justify:inter-ideograph; page-break-after:avoid; font-size:18.0pt; font-family:CN-Times; text-transform:uppercase; font-style:italic} h2 {margin:3.0pt 0cm; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:14.0pt; font-family:CN-Times; font-weight:bold; } h3 {margin-top:6.0pt; margin-right:0cm; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0cm; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:13.0pt; font-family:CN-Times; color:red; font-weight:bold; font-style:italic; } span.byline {color:navy} div.Section10 {page:Section10; } span.MsoFootnoteReference {font-family:CN-Times; color:maroon; vertical-align:super} --> </style> </head> <body background="../../images/bg3.GIF"> <p class="MsoNormal" align="center" style="text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <font size="4" color="#000080"><b><span style="font-family: Times New Roman"> DAISETZ TEITARO SUZUKI </span></b></font></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <font size="5" face="Times New Roman" color="#000080"><b>THIÀN VÀ BÁT NHÃ</b>&nbsp;</font></p> <p class="MsoNormal" align="center" style="text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <i> <span style="font-family: Times New Roman"><font size="3" color="#000080">B&#7843;n d&#7883;ch Vi&#7879;t</font></span><font face="Times New Roman" color="#000080"><b> TuÇ Sù</b></font></i></p> <table border="1" width="100%" id="table1" cellspacing="0" cellpadding="5" bordercolor="#E1E1E1"> <tr> <td bgcolor="#FFFFFF"><!-- #BeginEditable "body" --> <h2 style="line-height: 150%; margin: 12pt 0"><font color="#000080">II TÔN GIÁO CæA BÁT-NHà </font> </h2> <h3 style="line-height: 150%; margin-left: 0; margin-right: 0; margin-bottom: 6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0901"></a> 1. Môi tr°Ýng ho¡t dång cça Bát-nhã</font></i></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Có thà nói Bát-nhã éng trên °Ýng th³ng chia tÓn sinh thành hai m·t tuyÇt Ñi và t°¡ng Ñi. ây là mÙt °Ýng th³ng hình hÍc vëa v¡ch ra giÛi h¡n, Óng thÝi không có chiÁu kích. Dù v­y, chúng ta cing ëng cho r±ng Bát-nhã nh° ang nhìn m·t này hay m·t nÍ khi nó muÑn chiêm nghiÇm hai lãnh vñc cça tÓn sinh. N¿u Bát-nhã chÉ kà riêng Không (<span class="MsoBody">[knyat</span>) mà không B¥t Không (<span class="MsoBody">a[knyat</span>), ho·c riêng B¥t Không mà không Không, s½ h¿t còn là Bát-nhã. à biÃu t°ãng sñ kiÇn ó, các th§n linh ¤n Ù °ãc v½ thêm mÙt con m¯t v¡ch éng giïa hai con m¯t bình th°Ýng. ây là con m¯t Bát-nhã  TuÇ nhãn. NhÝ con m¯t thé ba này mà b­c giác ngÙ có thà trñc nh­n Thñc t¡i Nh° thñc (<span class="MsoBody">yathbhkta</span>), không x» nó ra làm ôi à rÓi hãp nh¥t chúng, vì phân ôi và hãp nh¥t là công tác suy t° trëu t°ãng. TuÇ nhãn, khi l­p c°Ûc trên giÛi tuy¿n giïa Nh¥t thà và a thù, giïa Không và B¥t Không, giïa BÓ Á và PhiÁn não, giïa Trí và Bi, giïa Ph­t và Chúng sinh, giïa Giác ngÙ và Vô minh, giïa Chính Ënh và NghiÇp, rÍi th³ng vào hai th¿ giÛi ó coi nh° là mÙt Thñc t¡i duy nh¥t.  Trí Bát-nhã không ß bên này hay bên kia, cing không ß quãng giïa; khi lÇ thuÙc phân biÇt, Bát-nhã bË xa lìa, Bát-nhã không còn ó nïa. <font face="CN-Times"><a name="_ftnref156" title href="#_ftn156">[156]</a></font></p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Trí nng t°ãng hình Bát-nhã nh° ang ngÓi dang chân trên hai lãnh vñc cça hiÇn hïu, nh°ng n¿u Bát-nhã thñc thå °ãc xét ¿n, nó không l°u tâm vÁ lÑi phân chia nh° th¿, nó dong du×i theo kinh nghiÇm riêng cça chính nó. Tính Không không hình dung nh° là tách biÇt vÛi Luân hÓi (<span class="MsoBody">saAsra</span>), và Luân hÓi không khác vÛi tính Không. Khi Bát-nhã lÙ diÇn, tính Không và Luân hÓi cùng °ãc kéo lên trong mÙt °Ýng dây. Cho ¿n ây, chúng ã nói quá nhiÁu trëu t°ãng, Bát-nhã bË tô màu quá nh¡t, và k¿t qu£ là chúng ta gán cho toàn diÇn vi trå mÙt khuôn m·t quá hÝ hïng  có l½ th¿ v«n ch°a ç thÏa mãn nhïng yêu sách cça trái tim chúng ta. Khi phong c£nh °ãc v½ b±ng mÙt iÃm Không (<span class="MsoBody">[knyat</span>) mà ch³ng còn gì là núi, là sông, là hÑc á, là hoa cúc, v.v.. trong t¥m låa vi trå. N¿u tr°Ýng hãp x£y ra nh° th¿, l×i ß t¡i chúng ta, không ph£i ß Bát-nhã.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Khi muÑn cho các ý t°ßng trß thành dÅ lãnh hÙi h¡n, chúng ta th°Ýng phiên chuyÃn chúng thành nhïng quan hÇ không gian. Và rÓi chúng ta coi nhïng quan hÇ này là nhïng thñc t¡i, quên r±ng nhïng t°ãng hình không gian là nhïng biÃu t°ãng. N¯n nót các biÃu t°ãng mô phÏng không giÑng nh° n¯m nguyên b£n cça nó. Ph£i gá Bát-nhã ra khÏi mÛ c¥u k¿t tr¡ lì b¥t Ùng này. Không °ãc phép c¯t rÝi cõi Không ra khÏi th¿ giÛi v¡n t°ãng; vì c¯t rÝi chÉ là à dÅ dãi cho trí nng phân tích. Khi nó ã làm xong vai trò hïu ích cça nó, nên gác nó sang mÙt bên càng sÛm càng hay. MÙt trong nhïng lý do t¡i sao kinh <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>th°Ýng l·p i l·p l¡i, là cÑt gây cho Ùc gi£ ¥n t°ãng r±ng tính Không không ph£i là mÙt cái trëu t°ãng; nó là kinh nghiÇm, hay là mÙt hành vi ho¡t Ùng ß n¡i không có không gian thÝi gian. Khi tuyên bÑ r±ng tính Không và h¿t th£y mÍi thé khác chÉ là gi£ danh, nó ph£i °ãc lãnh hÙi úng méc nh° th¿.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Thêm nïa, h¿t th£y mÍi ho¡t Ùng nhân sinh, tâm lý và v­t lý, Áu °ãc diÅn ra trong thÝi gian; hay ít ra, khi chúng ta cÑ miêu t£ chúng, t¥t c£ Áu °ãc lÓng trong khung thÝi gian. Ngay khi chúng ta nói tÛi v)nh cíu hay vô thçy, ý niÇm ó v«n l¥y thÝi gian làm h­u cé. R¥t khó mà th£i lo¡i cái hình thái t° t°ßng ¥y, nh¥t là trong tr°Ýng hãp muÑn th¥u hiÃu chính xác Bát-nhã. V¥n Á d°Ûi ây ch¯c ch¯n gãi lên të khái niÇm cho r±ng Bát-nhã hay Giác ngÙ là con » cça thÝi gian, trong khi thñc tình thÝi gian d¥y lên të sñ théc tÉnh cça Bát-nhã, và Bát-nhã ß âu thì ß ó ch³ng có thÝi gian hay không gian.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%">  Tu-bÓ-Á: Chính ³ng Chính giác °ãc chéng ¯c do phát khßi tâm niÇm i tr°Ûc hay do phát khßi tâm niÇm i sau? N¿u do tâm tr°Ûc, tâm này không Óng hành vÛi tâm sau. N¿u do tâm sau, tâm này không Óng hành vÛi tâm tr°Ûc. V­y, lúc nào c£ hai tâm Óng hành, làm sao à có thà tng tr°ßng công éc? [Và làm sao à chéng ¯c Chính ³ng Chính giác?] <a name="_ftnref157" title href="#_ftn157"><font face="CN-Times">[157]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Theo ngài Tu-bÓ-Á, cái mà chúng gÍi là tâm, là mÙt chu×i ti¿p nÑi cça các t° t°ßng; ng°Ýi ta có thà c¯t ra làm nhiÁu tâm niÇm và phÑi trí vào trong hình thái thÝi gian, téc trong nhïng h¡n cuÙc tr°Ûc và sau. Khi cho r±ng các t° t°ßng ti¿p nÑi nhau trong ti¿n trình thÝi gian, cái gì nÑi liÁn hai tâm niÇm l¡i cho chúng có thà Óng hành (<span class="MsoBody">samavahita</span>) vÛi nhau? N¿u không Óng hành, làm th¿ nào mà mÙt tâm niÇm Ùc nh¥t vÁ giác ngÙ có thà °ãc dñng lên à chi phÑi toàn bÙ liên tåc cça các t° t°ßng mà theo Ënh ngh)a ó là tâm? ó là tâm iÃm trong câu hÏi cça Tu-bÓ-Á.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Ph­t thí då b±ng ngÍn lía. Ngài nói: Cháy không ph£i do ngÍn lía tr°Ûc hay ngÍn lía sau; cing không ph£i tách riêng c£ hai ra. Cháy diÅn ra suÑt trong sñ ti¿p nÑi cça các ngÍn lía. Tñ nó không có sñ cháy. N¿u chia c¯t thành tëng ngÍn lía, cing không thà th¥y có dòng ti¿p nÑi cça sñ cháy. Nh°ng qu£ có sñ cháy nh° th¿ thñc. Khi kinh nghiÇm °ãc miêu t£ trong nhïng giÛi h¡n cça sÑng và ch¿t, cça hiÇn ¿n và m¥t i, i tr°Ûc và theo sau, kinh nghiÇm không còn ó nïa, Chân nh° cça v¡n hïu vuÙt khÏi t§m b¯t.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Nh° th¿, Bát-nhã thoát ly nhïng n× lñc cça trí nng chúng ta muÑn ghi d¥u nó trong khung cíi thÝi gian. Ph£i l­t ng°ãc ti¿n trình n¿u muÑn h°Ûng i úng ích. Thay vì ·t nó n¡i nào ó trong c¡ Ó ki¿n trúc cça t° t°ßng chúng ta; ph£i b¯t §u vÛi chính Bát-nhã, l¥y ó làm khßi iÃm cho t¥t c£ mÍi t° duy và hành Ùng cça chúng ta. Toàn bÙ kinh vn Bát-nhã ba-la-m­t s½ trß nên dÅ hiÃu. Nhïng tÕ hãp thÝi không khßi lên të Bát-nhã nh°ng trong Bát-nhã không có thÝi gian và không gian. Chúng ta thñc sñ sÑng khi Bát-nhã théc tÉnh, và mÙt th¿ giÛi thiên sai v¡n biÇt tñ vén mß tr°Ûc các v¥n Á cça nó tr°Ûc m¯t chúng ta.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Nhïng nh­n Ënh s¡ khßi ó có l½ s½ giúp chúng ta b°Ûc sang ph§n thé hai cça thiên lu­n này, trong ó s½ th£o lu­n vÁ ý ngh)a cça chï Up<span class="Skt"><span style="font-size: 12.0pt; color: windowtext; font-style: normal"></span></span>ya trong thu­t ngï cça các tri¿t gia ¡i thëa.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">&nbsp;</p> <h3 style="line-height: 150%; margin-left: 0; margin-right: 0; margin-bottom: 6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0902"></a> 2. Upya, Ph°¡ng tiÇn ThiÇn x£o</font></i></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> N¿u h¡n cuÙc t§m m¯t cça mình vào khía c¡nh tuyÇt Ñi cça Bát-nhã ba-la-m­t, chúng ta dëng l¡i ây, không cách nào ti¿n tÛi °ãc. Trong tr°Ýng hãp ó, Ph­t giáo ¡i thëa cing không và BÓ-tát ¡o cing không có nÑt. N¿u h¿t th£y v¡n hïu Áu nh° huyÅn (<span class="MsoBody">my</span>), và n¿u không có thñc t¡i gì h¿t n¡i v¡n hïu, ng°Ýi ta có thà b¯t b» r±ng, làm th¿ nào BÓ-tát có thà ti¿n b°Ûc h°Ûng tÛi ch× chéng ¡t Nh¥t thi¿t trí (<span class="MsoBody">sarvajñat</span>)? Làm th¿ nào à thi¿t l­p °ãc b£n tính cça Nh¥t thi¿t trí? Làm th¿ nào à có thà hÓi h°Ûng công éc cho chéng ngÙ Nh¥t thi¿t trí? ¥y là nhïng câu hÏi °¡ng nhiên ph£i °ãc ·t ra vÛi nhïng ai lãnh hÙi Bát-nhã ba-la-m­t óng khung trong khung khÕ khái niÇm thÝi gian. Xá-lãi-Ph¥t (Zriputra) tr£ lÝi nh° sau:<a name="_ftnref158" title href="#_ftn158"><font face="CN-Times">[158]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> N¿u h¿t th£y các pháp không là nh° sñ huyÅn, và chúng có thñc, thì các BÓ-tát hoàn toàn không thà hÓi h°Ûng tÛi Nh¥t thi¿t trí trí, không thà ti¿n b°Ûc h°Ûng tÛi ch× chéng ¯c giác ngÙ. Chính bßi vì h¿t th£y các pháp không mÙt chút có thñc, giÑng nh° sñ huyÅn, cho nên BÓ-tát có thà hÓi h°Ûng công éc vÁ ch× thành tñu Nh¥t thi¿t trí và ti¿n b°Ûc h°Ûng tÛi chéng ngÙ; chính vì BÓ-tát bi¿t rõ các pháp phi thñc, nh° huyÅn, cho nên mÛi có thà n× lñc kham nng, n× lñc thñc hành tinh ti¿n ba-la-m­t không mÇt mÏi. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Bßi âu có sñ kham nng, có sñ tinh c§n không mÏi mÇt ó?</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%">  Do bßi tác nghiÇp cça ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o (<span class="MsoBody">upya-kau[alya</span>), sinh ra të ¡i bi tâm cça BÓ-tát Ñi vÛi h¿t th£y chúng sinh. Do ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o mà BÓ-tát bi¿t h¿t th£y các pháp Áu là Không; và cing do ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o ó mà BÓ-tát không cÑ ý an trå trong chân lý cça tuyÇt Ñi tËch t)nh.<font face="CN-Times"><a name="_ftnref159" title href="#_ftn159">[159]</a> </font>Cing nh° mÙt ng°Ýi ang n¯m ch·t trong ôi tay cái tàn lÍng rÙng lÛn, éng trên chóp Énh núi cao. Y có thà nghiêng mình nhìn xuÑng hÑ th³m hiÃm tuyÇt bên d°Ûi triÁn núi, không có ý ngh) kinh khi¿p, run sã bË chôn vùi trong lòng ¥t; vì y có tàn lÍng trong tay, nhÝ séc gió giï cho khÏi bË r¡i xuÑng. Cing v­y, do Bát-nhã soi th¥y tñ tính cça h¿t th£y các pháp, do tâm ¡i bi hÙ trì giïa ám qu§n sinh trong th¿ giÛi h×n lo¡n này, BÓ-tát tu t­p t¥t c£ các Ba-la-m­t, l§n hÓi ti¿n tÛi Nh¥t thi¿t trí, à rÓi cuÑi cùng có thà giáo hóa thành tñu chúng sinh, em l¡i lãi ích và an l¡c cho h¿t th£y chúng sinh, và thi¿t l­p quÑc Ù cça Ph­t. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o (<span class="MsoBody">upyakau[alya</span>), hay nói gÍn,  ph°¡ng tiÇn (<span class="MsoBody">upya</span>), có mÙt ý ngh)a ·c biÇt trong giáo pháp cça ¡i thëa. Nó là sñ sáng t¡o cça tâm ¡i bi mà BÓ-tát sß hïu. Khi BÓ-tát th¥y qu§n sinh trôi ln trong biÃn sÑng ch¿t vì vô minh và phiÁn não mà bám ch·t vào th¿ giÛi sai biÇt này, BÓ-tát phát khßi t¥m lòng yêu th°¡ng Ñi vÛi chúng và thi¿t l­p h¿t th£y mÍi ph°¡ng tiÇn à céu vÛt chúng, giáo hóa thành tñu chúng cho ón nh­n chân lý rÑt ráo.  Ph°¡ng tiÇn xu¥t phát të tri ki¿n minh hiÃn cça BÓ-tát vÁ ¡o lý tính Không, m·c dù không ph£i phát xu¥t të chính tính Không. Tñ thân cça chân lý bao giÝ cing vô lñc; nó ph£i i ngang qua tâm théc cça BÓ-tát; bßi vì hàng NhË thëa, Thanh vn và Ùc giác, không b­n tâm ¿n h¡nh nguyÇn lãi tha. HÍ tñ mãn vÛi ki¿n gi£i biÇn biÇt vÁ chân lý, hÍ an trå trong chân lý cça t¥t cánh tËch t)nh, hÍ không phiêu l°u ra ngoài vÏ tñ mãn. Do ó, không có  ph°¡ng tiÇn gì ß n¡i hÍ.  Ph°¡ng tiÇn cùng ß chung vÛi tuÇ giác Bát-nhã trong tâm cça BÓ-tát. Nó g§n nh° là trñc ki¿n cça trí nng, soi th¥y b£n tính cça v¡n hïu là phi thñc, là nh° huyÅn, là  không , nh°ng cái th¥y cça BÓ-tát v°ãt xa trñc ki¿n ó, v°ãt xa trí nng, v°ãt xa cái nhìn l¡nh lùng ném vào th¿ giÛi iêu linh thÑng khÕ të quan iÃm tËch t)nh tuyÇt Ñi, hay an l¡c v)nh cíu. Vì BÓ-tát nh­n th¥y th¿ giÛi sai biÇt vÑn nh° huyÅn, nên không bË ¯m tr°Ûc vào ó; nh°ng bi¿t r±ng th¿ gian ang ß ngay tr°Ûc m¯t ó, bßi vì ó là môi tr°Ýng thñc thi t¥t c£ các công h¡nh cça mình, ngh)a là, n¡i ó t¥t c£ ám qu§n sinh vô minh và ngã ái thñc sñ ang chËu thÑng khÕ béc bách ¿n cùng cñc. Do ó Ph°¡ng tiÇn phát Bát-nhã.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Chu×i dây nÑi k¿t Trí (<i>prajñ</i>), Bi (<i>karuG</i>) và Ph°¡ng tiÇn (<i>upya</i>) quán xuy¿n t¥t c£ các hÇ thÑng cça ¡i thëa Ph­t giáo. Sñ nÑi k¿t này là s¯c thái Ùc áo cça ¡i thëa. Cho nên kinh <span class="MsoBody">Bát-nhã </span> nói:<font face="CN-Times"><a name="_ftnref160" title href="#_ftn160">[160]</a> </font> Sáu Ba-la-m­t là b£n s¯c cça ¡i thëa. Sáu Ba-la-m­t °ãc phát khßi t°¡ng éng vÛi Nh¥t thi¿t trí trí, l¥y ¡i bi làm §u, l¥y vô sß ¯c (<span class="MsoBody">anupalambha</span>) làm ph°¡ng tiÇn (<span class="MsoBody">upya</span>), tñ x£ bÏ h¿t th£y nhïng gì là sß hïu nÙi hay ngo¡i à h°Ûng d«n h¿t th£y chúng sinh h°Ûng tÛi Nh¥t thi¿t trí trí. Và thiÇn cn do sñ x£ bÏ này không chÉ tñ mình thñc hiÇn mà còn khuyên k» khác cùng thñc hiÇn& . </p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Chç Á cça <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>là ph£i chéng thñc trí Bát-nhã tr°Ûc t¥t c£ lý gi£i tinh th§n cça ¡i thëa, l¥y ó mà thi¿t l­p sinh ho¡t cça BÓ-tát (<span class="MsoBody">bodhisattvacary</span>: BÓ-tát h¡nh). Khi tâm niÇm (<span class="MsoBody">citta</span> hay <span class="MsoBody">manasikra</span>) cça BÓ-tát ngày và êm hoàn toàn t°¡ng éng (<span class="MsoBody">pratiyukta</span>) vÛi Bát-nhã ba-la-m­t, BÓ-tát là b­c áng tôn kính (<span class="MsoBody">dakcin+yata</span>) cça h¿t th£y chúng sinh; vì ã phát khßi të tâm bi¿n mãn (<span class="MsoBody">maitrisahagatam cittam</span>) h°Ûng ¿n h¿t th£y chúng sinh. VÛi trñc ki¿n th¥u suÑt rÍi vào tñ tính cça Bát-nhã, BÓ-tát nh­n th¥y r±ng h¿t th£y chúng sinh ang bË buÙc trói không tñ chç, tâm ¡i bi (<span class="MsoBody">mahkaruG</span>) tr×i d­y. B±ng con m¯t huÇ ã có nh° th¿, BÓ-tát nh­n th¥y h¿t th£y chúng sinh chËu thÑng khÕ vì ác nghiÇp chúng ã tñ t¡o trong màng l°Ûi tà ki¿n. Ngài xúc Ùng mãnh liÇt tr°Ûc nhïng sñ kiÇn này và quy¿t chí làm th¿ nào à là mÙt ng°Ýi hÙ trì và là n¡i n°¡ng tña cho th¿ gian, gi£i thoát th¿ gian ra khÏi ràng buÙc cça vô minh và phiÁn não.<a name="_ftnref161" title href="#_ftn161"><font face="CN-Times">[161]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Nh° th¿ chúng ta có thà th¥y r±ng, có mÙt mÑi quan hÇ t¥t y¿u giïa Nh¥t thi¿t trí (<span class="MsoBody">sarvajñat</span>), Bát-nhã (<span class="MsoBody">prajñ</span>), ¡i bi (<span class="MsoBody">karuG</span>), Ph°¡ng tiÇn (<span class="MsoBody">upya</span>) và Chính giác (<span class="MsoBody">sambodhi</span>) hay Gi£i thoát (<span class="MsoBody">mokca</span>). Theo lý thuy¿t mà nói, Nh¥t thi¿t trí là thành qu£ hay nÙi dung cça Chính giác (<i>sambodhi</i>) vÑn °ãc thà hiÇn bßi Bát-nhã; nh°ng tñ thân cça Bát-nhã thì không thà thành tñu mÙt k¿t qu£ thñc tiÅn nào, nó ho¡t dång ngang qua Ph°¡ng tiÇn sinh ra të ¡i bi. <span class="MsoBody">Bát-nhã </span> phác hÍa nhïng quan hÇ này b±ng các thí då nh° sau:<a name="_ftnref162" title href="#_ftn162"><font face="CN-Times">[162]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Này Tu-bÓ-Á; nh° mÙt ng°Ýi vào biÃn, b×ng nhiên thuyÁn bË ¯m. N¿u y không n¯m ch·t l¥y phao, mÙt khúc g× hay mÙt t¥m ván, ch¯c ch¯n y ph£i ch¿t chìm tr°Ûc khi vào ¿n bÝ. Tu-bÓ-Á, cing v­y, BÓ-tát có thÃ, Ñi vÛi Vô th°ãng Chính ³ng Chính giác (<span class="MsoBody">anuttara-samyak sambodhi</span>), ã có tín tâm, có nh«n thÍ, có hâm mÙ, có khát khao, có ki¿n gi£i, có thñc hành, có hÉ, có l¡c, có x£, có tinh ti¿n, có tôn trÍng, có thâm tâm, có tËnh tâm, không buông trôi, không tán lo¡n. Tuy có ç các công éc ó, BÓ-tát v«n không thà ¡t tÛi Nh¥t thi¿t trí n¿u không °ãc hÙ niÇm bßi Bát-nhã và Ph°¡ng tiÇn. Bßi vì nh¥t Ënh s½ bË thoái chuyÃn ß giïa °Ýng sñ nghiÇp.  Giïa °Ýng sñ nghiÇp téc là Thanh vn thëa và Ùc giác thëa. Thoái chuyÃn téc là l¡c m¥t d¥u Nh¥t thi¿t trí. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> L¡i nïa, nh° ng°Ýi giïa ch·t phao, mÙt khúc g× hay mÙt t¥m ván khi thuyÁn bË ¯m, y s½ an toàn sang tÛi bÝ bên kia. BÓ-tát cing v­y, b±ng t¥t c£ nhïng công éc do có tín tâm, có nh«n thÍ, v.v& , Ñi vÛi Vô th°ãng Chính ³ng Chính giác, °ãc hÙ trì bßi Bát-nhã và ph°¡ng tiÇn; BÓ-tát ó s½ ¡t tÛi Nh¥t thi¿t trí mà không bË thoái chuyÃn giïa °Ýng n¡i Thanh vn thëa và Ùc giác thëa. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Cho mÙt thí då khác: Gi£ sí có mÙt ng°Ýi 120 tuÕi; vì bË ç mÍi thé bËnh ho¡n béc bách, nên n±m yên trên gi°Ýng mà nh«n n¡i chËu ñng au Ûn; y không cách nào mÙng t°ßng °ãc r±ng có thà éng d­y và i chëng vài d·m thôi, ché ëng nói ¿n chuyÇn i dài h¡n. B×ng có hai ng°Ýi lñc l°áng ¿n á y d­y, dìu y i ¿n b¥t cé n¡i nào °a thích. Y i theo hÍ. M·c dù y¿u uÑi, cuÑi cùng v«n có thà i ¿n ích.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Cing nh° v­y, dù có tín, có nh«n, v.v& Ñi vÛi Vô th°ãng Chính ³ng Chính giác, BÓ-tát v«n không thà sang tÛi bÝ bên kia Nh¥t thi¿t trí, n¿u không °ãc hÙ trì bßi hai ng°Ýi lñc l°áng, là Bát-nhã và Ph°¡ng tiÇn; vì ó là nhïng k» hÙ trì cça BÓ-tát trong quá trình hành ¡o h°Ûng ¿n ích cça Ýi sÑng mình; n¿u không có chúng, nh¥t Ënh BÓ-tát bË lùi l¡i giïa °Ýng, và r¡i vào trình Ù Thanh vn và Ùc giác.  T¡i sao? Vì ó là thñc tính cça v¡n hïu. <a name="_ftnref163" title href="#_ftn163"><font face="CN-Times">[163]</font></a></p> <h3 style="line-height: 150%; margin-left: 0; margin-right: 0; margin-bottom: 6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0903"></a> 3. BÓ-tát và Thanh vn</font></i></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Nh° ã tëng nói ß trên, cái ·c s¯c cho BÓ-tát khác biÇt Thanh vn (Zrvaka) và Ùc giác (Pratyekabuddha) là ß ch×, BÓ-tát chuyên hành céu t¿, vÁ tâm linh cing nh° v­t ch¥t, cho h¿t th£y chúng sinh, còn Thanh vn và Ùc giác hài lòng vÛi giác ngÙ và gi£i thoát cça riêng hÍ; hÍ thu mình trong t° duy không dao Ùng, không i ra khÏi khung cía kín cça mình, cho nên không thà thñc hiÇn công trình cßi mß nghiÇp, vô minh và thÑng khÕ cho Óng lo¡i. Tinh th§n vË k÷ ó r¥t trái ng°ãc vÛi nhïng Ùng lñc hy sinh x£ k÷ cça BÓ-tát. Nói tÛi giác ngÙ, BÓ-tát hay Thanh vn có thà cùng mÙt tr­t tñ nh° nhau, nh°ng BÓ-tát lúc nào cing sµn sàng b°Ûc xuÑng khÏi vË trí cao ³ng cça mình à ln lÙn vÛi các chúng sinh ang mê muÙi, ô nhiÅm, nghiÇp ch°Ûng, sÑng Ýi sÑng cça chúng, n¿u có c¡ hÙi làm lãi ích cho chúng b±ng cách này hay b±ng cách khác. Do ó, BÓ-tát th°Ýng hay të giã cuÙc Ýi cça mÙt nhà khÕ tu, mÙt tng s), hay mÙt ©n s), Ã ß trong th¿ gian, sÑng vÛi th¿ gian, chËu ñng nhïng thÑng khÕ cça th¿ gian, mong °a th¿ gian ¿n ch× giác ngÙ céu cánh. SÑng trong th¿ giÛi sai biÇt §y nhïng phiÁn não, và tuân theo nhïng Ënh lu­t chi phÑi th¿ gian (ngh)a là không mê muÙi nhân qu£ ), ó là lÑi sÑng cça BÓ-tát, ó là  °ãc hÙ trì bßi Bát-nhã và Ph°¡ng tiÇn , Nh¥t thi¿t trí sinh ra të ch× ó.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Vì lý do này, chúng ta Íc th¥y <span class="MsoBody"> Bát-nhã </span>lúc nào cing nói r±ng Ùng c¡ thúc ©y BÓ-tát thà nghiÇm të bên trong chính mình giác ngÙ tÑi th°ãng không ph£i là vì ích lãi riêng t° mà vì h¿t th£y chúng sinh. BÓ-tát muÑn dñng chúng d­y khÏi ràng buÙc cça nghiÇp và vô minh à cuÑi cùng chúng an trå trong ¡i Bát-ni¿t-bàn (<span class="MsoBody">pari­nirvGa</span>). ¥y là công trình h¿t séc gian nan, nh¥t là Ñi vÛi BÓ-tát sÑng trong cõi sÑng và ch¿t (<span class="MsoBody">saAsra</span>). Cho nên BÓ-tát °ãc c£nh giác là ëng xao lãng, ëng kinh sã.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Khát vÍng cça BÓ-tát là làm lãi ích th¿ gian (<span class="MsoBody">lokahita</span>), em l¡i h¡nh phúc cho th¿ gian (<span class="MsoBody">lokasukha</span>), phát khßi tâm nguyÇn ¡i bi vì th¿ gian (<span class="MsoBody">loknukamp</span>).</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Do ó, BÓ-tát khi thà nghiÇm giác ngÙ tÑi th°ãng, thÇ nguyÇn ph£i trß thành b­c ¡i thç hÙ cho th¿ gian, làm n¡i qui h°Ûng cho th¿ gian, làm ngôi nhà trú ngå cho th¿ gian, làm con °Ýng cùng ích cho th¿ gian, làm hòn £o lÛn, là ngÍn èn lÛn, làm ng°Ýi h°Ûng ¡o, và làm ch× ¿n chân th­t cho th¿ gian.<a name="_ftnref164" title href="#_ftn164"><font face="CN-Times">[164]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Nh° th¿ thì, BÓ-tát không ph£i là mÙt tâm hÓn tiêu cñc, l«n tránh, lúc nào cing mong trÑn khÏi th¿ gian tìm sñ toàn thiÇn và giác ngÙ cho riêng mình. Ngài là mÙt ng°Ýi céu t¿ th¿ gian h¿t séc hng hái; tích cñc ho¡t Ùng trên th¿ gian b±ng giao ti¿p hng hái à thành tñu k¿t qu£ mong °Ûc. Lòng tñ nguyÇn cça BÓ-tát là do phát khßi tâm bình ³ng (<span class="MsoBody">samaC cittaC utpadya</span>), không khßi tâm phân biÇt (<span class="MsoBody">vicamacitta</span>, tâm b¥t bình ³ng) Ñi vÛi h¿t th£y chúng sinh, giï vïng tâm të (<span class="MsoBody">maitracitta</span>), tâm lãi ích (<span class="MsoBody">hita<sup>o</sup></span>), tâm thiÇn tri théc (<span class="MsoBody">kalyGa<sup>o</sup></span>), tâm không ch°Ûng ng¡i (<span class="MsoBody">nihatamna<sup>o</sup></span>), tâm khiêm h¡ (<span class="MsoBody">apratihata<sup>o</sup></span>), tâm không tÕn não (<span class="MsoBody">avihe­than<sup>o</sup></span>), tâm b¥t h¡i (<span class="MsoBody">avihims<sup>o</sup></span>). BÓ-tát cing coi h¿t th£y chúng sinh nh° là cha, nh° là m¹, nh° là con cái.<a name="_ftnref165" title href="#_ftn165"><font face="CN-Times">[165]</font></a> Të (<span class="MsoBody">maitr+<sup>o</sup></span>), bi (<span class="MsoBody">karuG<sup>o</sup></span>), ai m«n (<span class="MsoBody">anukamp<sup>o</sup></span>), và các të khác, là nhïng të chúng ta th°Ýng g·p trong t¥t c£ các kinh ¡i thëa. Vì em các tâm niÇm ó mà Ñi ãi vÛi h¿t th£y chúng sinh là mÙt °Ûc nguyÇn (<span class="MsoBody">praGidhna</span>) mà h¿t th£y các BÓ-tát ph£i nhiÇt tình hoài bão.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> o¡n Ñi tho¡i d°Ûi ây, giïa Mãn Të Tí (PkrGamai-tryan+putra) và Xá-lãi-ph¥t (Zariputra) trích trong <span class="MsoBody">¡i Bát-nhã</span>,<a name="_ftnref166" title href="#_ftn166"><font face="CN-Times">[166]</font></a> cho chúng ta ý niÇm vÁ lý do t¡i sao BÓ-tát khßi tâm th°¡ng xót h°Ûng ¿n h¿t th£y các lo¡i hïu tình còn ang mê muÙi. Trong tình c£m th°¡ng yêu Óng lo¡i, không có t° t°ßng cÑng cao, ngã m¡n, Ùc oán; nhïng thé t¡o cho ng°Ýi ta t° cách cÑ ch¥p xa cách k» khác. BÓ-tát, dù khác biÇt Thanh vn, Ùc giác, khác biÇt môn hÍc, Ùng lñc, giÛi lu­t, thành ¡t, và minh huÇ, nh°ng v«n không có tâm niÇm cÑng cao. BÓ-tát không hÁ n£y ý ngh) coi nh¹ k» khác; giï thái Ù kính trÍng Ñi vÛi h¿t th£y chúng sinh cing nh° vÛi Ph­t và Nh° Lai.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Mãn Të Tí hÏi Xá-lãi-ph¥t: Ph£i chng BÓ-tát chÉ kính trÍng các BÓ-tát khác mà thôi, không kính trÍng chúng sinh nào khác? </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Xá-lãi-ph¥t: BÓ-tát ph£i kính trÍng h¿t th£y chúng sinh cing y nh° kính trÍng Nh° Lai. BÓ-tát ph£i kính trÍng h¿t th£y các BÓ-tát và h¿t th£y chúng sinh mà không phân biÇt. Bßi vì BÓ-tát ph£i hÍc t­p bÓi d°áng tình c£m khiêm cung và kính trÍng Ñi vÛi h¿t th£y chúng sinh, không nhìn chúng b±ng con m¯t ng¡o m¡n. BÓ-tát ph£i thñc sñ kính trÍng chúng cing y nh° cí chÉ cung kính Ñi vÛi các Nh° Lai. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> BÓ-tát nên ngh) nh° th¿ này: Khi ta chéng ¯c vô th°ãng chính giác, ta s½ giáo hóa h¿t th£y hïu tình b±ng pháp y¿u sâu xa khi¿n chúng o¡n tuyÇt nhïng phiÁn não, chéng ¯c Ni¿t-bàn, hay ¡t céu cánh an l¡c cça bÓ-Á, hay hoàn toàn gi£i thoát khÏi thÑng khÕ cça các con °Ýng dï. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> BÓ-tát nh° th¿ ph£i làm tr×i d­y tâm ¡i bi Ñi vÛi h¿t th£y chúng sinh, gìn giï tâm mình không à m¯c ph£i cÑng cao ngã m¡n, tñ thË. BÓ-tát hãy suy ngh) nh° th¿ này: Ta hãy tu hÍc h¿t th£y các ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o (<span class="MsoBody">upyakau[alya</span>) à làm cho chúng sinh thà nghiÇm Ph­t tính (<i>buddhat</i>) trong tñ tính sâu th³m nh¥t cça mình. NhÝ thà nghiÇm °ãc nh° th¿, t¥t c£ Áu thành Ph­t, và ta s½ b±ng ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o d«n chúng ¿n ch× thà nghiÇm rÑt ráo này, d«n d¯t lên hàng Ëa vË Pháp V°¡ng (Dharmarja). Pháp V°¡ng là Ëa vË cao th°ãng nh¥t và tôn x°ng nh¥t, vì ß ây ng°Ýi ta trß thành là chç tà cça v¡n pháp (<i>dharma</i>). </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Do ó, BÓ-tát hãy kính trÍng h¿t th£y chúng sinh, hãy r£i tâm ¡i bi cùng kh¯p không phân biÇt; vì Pháp thân cça Nh° Lai cùng kh¯p trong h¿t th£y pháp&  </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">&nbsp;</p> <h3 style="line-height: 150%; margin-left: 0; margin-right: 0; margin-bottom: 6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0904"></a> 4. Quán Không b¥t chéng</font></i></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Bây giÝ chúng ta bi¿t r±ng t­p hãp Bát-nhã, ¡i bi và Ph°¡ng tiÇn dñng lên công h¡nh cça BÓ-tát. Nh°ng ß ây là ch× kó cùng cn à bí nhiÇm cça nhân sinh, nó sâu th³m ngoài méc thm dò cça trí nng. Tôi muÑn nói cái bí nhiÇm bao hàm nhïng mâu thu«n mà các tri¿t gia ã không sao hóa gi£i °ãc. Do ó, n× lñc cça tác gi£ cça <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>là không Á ra mÙt m«u mñc lu­n lý cho các kinh nghiÇm cça mình, mà chÉ kà l¡i chúng trong nhïng të h¿t séc gi£n dË tùy kh£ nng. N¿u có sñ tình tiÁm ©n trong nhïng t°Ýng thu­t cça ông, cái ó do b£n ch¥t tiÁm ©n cça kinh nghiÇm, và bÕn ph­n chúng ta là ph£i n× lñc th¥u triÇt chúng b±ng cách nhìn th³ng vào nhïng ch× uyên áo nh¥t cça tâm théc riêng cça mình. Ngh)a là, ph£i Íc <span class="MsoBody"> Bát-nhã </span>qua Ýi sÑng và kinh nghiÇm cá biÇt cça chúng ta, ëng Íc b±ng trí nng. Khi chúng ta c£nh giác nhïng ho¡t Ùng cça tâm hÓn mình, c£nh giác mÙt cách kh©n thi¿t, thâm sâu và kiên nh«n chúng ta th¥y kinh ph¡i bày nÙi dung cça nó tr°Ûc m¯t. B¥t cé khó khn nào mà chúng ta ã g·p ph£i tr°Ûc kia ¿n ây s½ hoàn toàn tiêu tan h¿t. ây không còn nhïng ràng buÙc rÑi r¯m cça lu­n lý, không còn nhïng khúc m¯c khó hiÃu cça trí nng. Y nh° ang th¥y rõ trái táo là trái táo. Trái táo n±m tr°Ûc m¯t, th¥y nó, c§m l¥y nó, chúng ta có thà n và th°ßng théc vË ngÍt cça nó, tìm th¥y sñ thÏa mãn hài lòng. Nhà hóa hÍc, thñc v­t hÍc, khoa hÍc y thu­t, chuyên gia nông hÍc v.v.., có thà tìm th¥y n¡i trái táo nhiÁu v¥n Á ch°a gi£i quy¿t, nên v«n ti¿p tåc th£o lu­n, thí nghiÇm. Nh°ng mÙt ng°Ýi thñc t¿ cça th¿ gian hài lòng vÛi tính hiÇn thñc cça sñ v­t mà y tñ mình xác chéng, không dña vào b¥t cé ai khác, không theo mÙt quá trình phân tích và trëu t°ãng nào, nhïng thé luôn luôn c£n trß tính ch¥t trñc thË cça tri giác và tình c£m.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Nhïng o¡n d°Ûi ây, trích të ph©m  Ph°¡ng tiÇn trong <i>Bát thiên tång </i>(<span class="MsoBody">acmashasrik</span>), §y nhïng khúc m¯c phéc t¡p, b¯t buÙc ph£i v­n dång óc t°ßng t°ãng cça chúng ta ¿n kó cùng mÛi mong vén mß nÕi chúng. Tuy nhiên, vì chúng dñng lên tinh thà cça BÓ-tát h¡nh, nên °ãc trích ra ß ây.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Ph­t nói:  N¿u BÓ-tát muÑn thñc hành Bát-nhã ba-la-m­t, hãy quán (<span class="MsoBody">pratyavekcitavyam</span>). H¿t th£y các pháp<font face="CN-Times"><a name="_ftnref167" title href="#_ftn167">[167]</a> </font>là Không, ph£i em tâm không tán lo¡n (<span class="MsoBody">avikciptay cittasantaty</span>) mà soi vào tñ tính cça chúng. Tuy quán pháp tính Không nh° v­y, nh°ng không nên ß n¡i ó mà thñc chéng Không. <a name="_ftnref168" title href="#_ftn168"><font face="CN-Times">[168]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Theo lÁ lÑi suy t° thông th°Ýng cça chúng ta, tình tr¡ng này không thà có: nhìn v¡n hïu là Không, an trå trong Chính Ënh (<span class="MsoBody">samdhi</span>) cça tính Không, nh°ng không thñc chéng Không. Làm th¿ nào có thÃ?</p> <p class="MsoBody" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0"> Ph­t tr£ lÝi:  Khi BÓ-tát quán th¥y (<span class="MsoBody">pratyavekcate</span>) r±ng h¿t th£y các pháp Áu có ç lý tính cça Không; dù hÍc Không nh°ng ß trong ó không l¥y Không làm (Ñi t°ãng) chéng nghiÇm, vì bi¿t r±ng, ây chÉ là thÝi hÍc, không ph£i thÝi chéng. <a name="_ftnref169" title href="#_ftn169"><font face="CN-Times">[169]</font></a> Nh° th¿ BÓ-tát dëng l¡i ngay tr°Ûc sát na g·t hái k¿t qu£ ích thñc cça Không tam-ma-Ëa mà không toàn nhiên ¯m mình giïa lòng tính Không. °ãc hÙ vÇ bßi công nng cça Bát-nhã ba-la-m­t, BÓ-tát khi chéng Không không xao lãng thñc hành các y¿u tÑ giác ngÙ (các BÓ Á ph§n); và ã diÇt t­n t¥t c£ các tham dåc, mà v«n không trå trong tËch diÇt tuyÇt Ñi. Chính bßi lý do ó, BÓ-tát, khi thñc hành môn gi£i thoát Không tam-ma-Ëa (téc Chính quán vÁ Không), mà không thç chéng Không; khi thñc hành môn gi£i thoát Vô t°Ûng tam-ma-Ëa (<span class="MsoBody">animittasamdhi</span>) mà không thç chéng vô t°Ûng, không trå hïu t°Ûng. Trí tuÇ sâu s¯c, thiÇn cn §y ç, °ãc hÙ trì bßi Bát-nhã ba-la-m­t, BÓ-tát th¥y r±ng Ýi sÑng cça mình lúc b¥y giÝ là thÝi gian hÍc, không ph£i là thÝi gian chéng. Nh° th¿, tuy quán Không mà không thç chéng Thñc t¿ (<span class="MsoBody">bhkta­komi</span>).</p> <p class="MsoBody">Gi£i thích ó hình nh° ch°a ç à gây xác tín n¡i k» phàm phu. Do ó, thí då sau ây, trong ó minh thË chí nguyÇn và tri ki¿n cça BÓ-tát.</p> <p class="MsoBody" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0"> Þ ây, gi£ sí có mÙt ng°Ýi hình nghi tu¥n tú, séc lñc ding mãnh, hng hái và chuyên c§n; vÛi t° cách mÙt chi¿n s), y thông th¡o t¥t c£ các nghÇ thu­t chi¿n ¥u; vÛi t° cách mÙt thân s), y thông minh, éc h¡nh, và lão luyÇn trong mÍi môi tr°Ýng cça cuÙc sÑng; do th¿ y °ãc h¿t th£y nhïng ng°Ýi quen bi¿t ng°áng mÙ vô cùng. MÙt ngày nÍ, y có công vå ph£i giao dËch ß mÙt vùng xa; muÑn i tÛi ây, ph£i v°ãt qua nhïng khu rëng núi man d¡i, ch× ©n thân cça ám trÙm c°Ûp và bÍn sÑng ngoài vòng pháp lu­t. Cha m¹, vã, con và nhïng k» tùy tùng i theo y Áu sã hãi mÙt cuÙc t¥n công cça ám trÙm c°Ûp hung hãn kia. Nh°ng y là mÙt ng°Ýi §y ç trí và ding, b£o hÍ ëng mang nhïng lo sã Ñi vÛi cuÙc i cça mình, vì y bi¿t cách dùng c¡ m°u thç th¯ng bÍn c°Ýng ¡o ó và °a Óng b¡n mình an toàn và Õn thÏa v°ãt qua núi rëng và xuyên qua nhïng chÑn hoang dã. HÍ c£m th¥y tho£i mái vÛi nhïng lÝi oan quy¿t cça y. CuÑi cùng hÍ qua khÏi vùng hiÃm tuyÇt, và an nhiên tÛi ích. ¥y hoàn toàn là do sñ thông minh, tài trí, ßm l°ãc cing nh° quy¿t tâm vô song cça y.<a name="_ftnref170" title href="#_ftn170"><font face="CN-Times">[170]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Cing v­y, tâm ¡i bi cça BÓ-tát h±ng r£i lên kh¯p c£ qu§n sinh; Ngài luôn luôn sµn sàng thñc hành të, bi, hÉ, x£, bình ³ng Ñi vÛi h¿t th£y mÍi loài; Ngài °ãc hÙ trì bßi nng lñc cça Bát-nhã ba-la-m­t (<span class="MsoBody">prajñ-pramitay parig</span><span class="Skt"><span style="font-size: 12.0pt; color: windowtext">[</span></span><span class="MsoBody">hita%</span>); Ngài °ãc trang bË b±ng các ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o; hÓi h°Ûng công éc ¿n sñ chéng ¡t Nh¥t thi¿t trí. Vì lý do ó, BÓ-tát, khi tu t­p pháp Không (<span class="MsoBody">[knya</span>), Vô t°Ûng (<span class="MsoBody">animitta</span>), Vô nguyÇn (<span class="MsoBody">apraGihita</span>), mà không chéng nh­p Thñc t¿ ngay.<a name="_ftnref171" title href="#_ftn171"><font face="CN-Times">[171]</font></a> Trong ph°¡ng diÇn này, BÓ-tát không nh° các hàng Thanh vn và Ùc giác<font face="CN-Times">.<a name="_ftnref172" title href="#_ftn172">[172]</a></font> Vì tâm BÓ-tát h±ng mong làm lãi ích cho h¿t th£y mÍi loài, mong c§u h¿t th£y chéng ¯c giác ngÙ tÑi th°ãng cça Ph­t ¡o.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Cing nh° cánh chim bay giïa b§u trÝi, tuy i giïa h° không mà không n°¡ng tña vào h° không, không r¡i xuÑng m·t ¥t.<a name="_ftnref173" title href="#_ftn173"><font face="CN-Times">[173]</font></a> BÓ-tát tuy hành Không, hÍc Không, mà không thç chéng Thñc t¿ cça Không, vì muÑn thñc hành h¿t th£y Ph­t pháp à làm lãi cho h¿t th£y chúng sinh, và chÉ h°ßng thÍ công h¡nh cça mình khi nào úng lúc.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> L¡i cing nh° tay b¯n lão luyÇn, thu­t b¯n ã tinh thåc mà x£o diÇu, b¯n lên h° không mii tên này ti¿p theo mii tên khác có thà khi¿n cho m×i mii tên sau nâng giï mii tên tr°Ûc, t¥t c£ các mii tên Áu ß mãi giïa h° không.<a name="_ftnref174" title href="#_ftn174"><font face="CN-Times">[174]</font></a> BÓ-tát mong c§u giác ngÙ tÑi th°ãng, °ãc hÙ trì bßi nng lñc cça Bát-nhã ba-la-m­t, mà không thç chéng không Vô tác cça Thñc t¿ (<span class="MsoBody">bhktakomi</span>). BÓ-tát ãi cho ¿n lúc nào h¿t th£y các công trình cça mình Áu °ãc thành tñu, m·c dù trñc ki¿n sâu xa xuyên th¥u cõi Không cça v¡n hïu. Tâm ¡i bi cça BÓ-tát Ñi vÛi h¿t th£y chúng sinh ang i trong tm tÑi, tìm c§u ¡o lý à gi£i thoát chúng ra khÏi vô minh và khÕ låy; ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o cça BÓ-tát °ãc n£y sinh të tình th°¡ng bao dung và giï vïng BÓ-tát i trÍn con °Ýng Bát-nhã ba-la-m­t h¡nh (<span class="MsoBody">prajñpramitcary</span>) tr°Ýng kó và tân khÕ - ¥y là nhïng công nng, xác Ënh BÓ-tát ¡o.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Tuy nhiên nh° th¿, hiÃn nhiên ây là mÙt trong nhïng huyÁn bí lÛn nh¥t trong Ýi sÑng tâm linh cça nhà ¡i thëa - hành trong Không, trå trong Không, ¡t tam-muÙi cça Không, nh°ng không thç chéng Thñc t¿ cça Không. Ph­t ích thân công nh­n r±ng nó là mÙt công trình tÑi ¡i gian nan, mÙt công trình tuyÇt Ñi phi phàm.<font face="CN-Times"><a name="_ftnref175" title href="#_ftn175">[175]</a> </font>Qu£ thñc, nhïng tâm nguyÇn dË kó cça BÓ-tát r±ng không bao giÝ x£ bÏ qu§n sinh, r±ng s½ gi£i thoát chúng ra khÏi vô minh và khÕ låy, ó là cái huyÁn vi ©n m­t. T¥t c£ nhïng ©n m­t và khó th¥u triÇt trong Ýi sÑng cça ¡o Ph­t có thà th¥y n¡i sñ tr×i d­y cça khát vÍng gi£i thoát toàn diÇn ó. Khi tâm cça BÓ-tát ã °ãc xác l­p vïng chãi nh° th¿, ng°Ýi ta nói BÓ-tát ã ¡t tÛi Ëa vË B¥t thoái chuyÃn (<span class="MsoBody">avinivartan+ya</span>).</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Nhân ó, iÁu khá héng thú khi th¥y ra âu là nhïng ph©m tính ·c s¯c cça BÓ-tát, lúc BÓ-tát ã ¡t tÛi Ëa vË hÍc Ph­t này; bßi vì ß ây nêu lên khá rõ tâm lý hÍc vÁ mÙng trong sñ xác Ënh vÁ tâm tr¡ng cça BÓ-tát. Sñ thñc, không chÉ riêng tâm lý gia mÛi Íc sâu vào vô théc. Tâm linh cing hành sñ ngang qua vô théc të cÙi nguÓn sâu và xa h¡n.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Ph­t nói vÛi Tu-bÓ-Á: N¿u BÓ-tát, cho ¿n trong gi¥c mÙng cing không hÁ °a thích Ëa vË Thanh vn và Ùc giác, cing không n£y sinh tâm niÇm thác sinh vào nhïng th¿ giÛi cça Thanh vn và Ùc giác, nh° th¿ là BÓ-tát ¡t tÛi Ëa vË B¥t thoái chuyÃn&  </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> N¿u BÓ-tát trong gi¥c mÙng, th¥y mình ang ngÓi giïa h° không, thuy¿t pháp cho mÍi ng°Ýi, và th¥y tñ thân phóng ¡i quang minh, hóa hiÇn hình t°Ûng T÷ kh°u, ¿n trong các cõi Ph­t ph°¡ng khác, thi hành các Ph­t sñ, nh° thuy¿t pháp, v.v.. ó là BÓ-tát ¡t tÛi Ëa vË B¥t thoái chuyÃn& . </p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%">  N¿u BÓ-tát, trong gi¥c mÙng, th¥y nhïng ho¡t c£nh cça Ëa ngåc ß ó h¿t th£y mÍi loài ang chËu ç mÍi hình théc thÑng khÕ; th¥y nh° th¿, BÓ-tát phát tâm mong thành tñu giác ngÙ tÑi th°ãng, do thành tñu nh° th¿, làm thanh tËnh cõi Ph­t s¡ch h¿t mÍi c¥u nhiÅm và phiÁn não, ngay ¿n cái tên Ëa ngåc cing không còn nghe trong cõi này; ó là BÓ-tát ¡t tÛi Ëa vË B¥t thoái chuyÃn&  <a name="_ftnref176" title href="#_ftn176"><font face="CN-Times">[176]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Nhïng câu hÏi th°Ýng xuyên °ãc gãi lên trong khi Íc <span class="MsoBody">Bát-nhã</span>: Làm th¿ nào mà Trí Bát-nhã, vÑn là soi vào khía c¡nh tuyÇt Ñi cça v¡n hïu téc tính Không, l¡i có thà të ó n£y sinh ¡i bi (<span class="MsoBody">karuG</span>) và Ph°¡ng tiÇn ThiÇn x£o (<span class="MsoBody">upyakau[alya</span>), vÑn chÉ có ý ngh)a trong th¿ giÛi sai biÇt mà thôi? Làm th¿ nào BÓ-tát, vÛi ôi cánh luôn luôn l°ãn cao trên cõi Nh¥t thi¿t trí, l¡i có thà të ó v× cánh quanh m·t ¥t §y nhïng thÑng khÕ, b¥t công, cuÓng d¡i? H¡n th¿ nïa, làm th¿ nào BÓ-tát có thà dëng l¡i chuy¿n bay cuÑi cùng, chuy¿n bay °a ngài ¿n måc tiêu tÑi h­u cça cuÙc hành ¡o, vì trái tim ngài °ãc kêu gÍi trß lui à céu trã h¿t th£y chúng sinh không muÑn vét bÏ chúng l¡i vÛi nhïng nghiÇp ch°Ûng? Làm th¿ nào huÇ nhãn l¡i có thà nhìn vào hai chiÁu h°Ûng ng°ãc nhau cùng lúc? Theo <span class="MsoBody">Bát-nhã</span>, BÓ-tát thành tñu bí nhiÇm này chính bßi ngài h±ng khát khao Bát-nhã trí và Nh¥t thi¿t trí, và tu t­p theo ó.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%">  ây không ph£i là ch× khó khn , nh° lÝi cça Tu-bÓ-Á, m·c dù n¡i khác ã có lÝi tuyên bÑ là nó quá khó.  Cái khó nh¥t là d«n h¿t th£y vô sÑ chúng sinh °a chúng ¿n an trå trong ¡i Bát-ni¿t-bàn (ParinirvGa). BÓ-tát khoác áo giáp tinh ti¿n. Nh°ng chúng sinh (<span class="MsoBody">sarvasattva</span>) vÑn tËch t)nh (<span class="MsoBody">viviktatva</span>) nh° h° không, vô sß ¯c (<span class="MsoBody">anupaladhat</span>), tuyÇt Ñi vô sß liÅu tri.<font face="CN-Times"><a name="_ftnref177" title href="#_ftn177">[177]</a> </font>Dù v­y, BÓ-tát không sã hãi hÍc t­p, không thÑi lui, không chút bË áp £o, hay bË nhåt chí; vì BÓ-tát ang tu t­p Bát-nhã ba-la-m­t& VÛi nhïng ai thñc hành Bát-nhã, ma qu÷ s½ không có c¡ hÙi chen vào công trình cça mình, n¿u ng°Ýi ó quán sát hai sñ kiÇn: 1: Th¥y chân lý r±ng v¡n hïu Áu là Không, và 2. Không lìa bÏ h¿t th£y chúng sinh. °¡ng nhiên không có cách nào nÑi k¿t mâu thu«n ó trë phi kiên quy¿t nh£y xuÑng hÑ th³m cça chính tính Không.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%">&nbsp;</p> <h3 style="line-height: 150%; margin-left: 0; margin-right: 0; margin-bottom: 6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0905"></a> 5. MÙt vài Ñi nghËch quan trÍng</font></i></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Nh° th¿ <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>cung c¥p chúng ta mÙt bÙ gÓm nhïng Ñi nghËch mà chúng ta ph£i kéo ra mÙt tÕng Á cao h¡n të ó, không ph£i b±ng tính cách minh nhiên cça lu­n lý, nh°ng b±ng sinh ho¡t hiÇn thñc cça Ýi sÑng BÓ-tát, ng°Ýi i trên °Ýng vÁ Nh¥t thi¿t trí. MÙt vài Ñi nghËch có ý ngh)a có thà úc k¿t nh° sau:</p> <h3 style="line-height: 150%; margin-left: 0; margin-right: 0; margin-bottom: 6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0905a"></a> a. Bát-nhã trí hay Nh¥t thi¿t trí Ñi ¡i bi hay Ph°¡ng tiÇn.</font></i></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> ây là nghËch Á cn b£n trong <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>và cing trong t¥t c£ các giáo ngh)a khác cça Ph­t giáo ¡i thëa. Tuy nhiên, sñ t°¡ng ph£n chÉ có tính cách khái niÇm, do ó, phù phi¿m, nh° trong t¥t c£ mÍi tr°Ýng hãp khác; bßi trong Ýi sÑng hiÇn thñc cça BÓ-tát, Ñi nghËch này không th¥y có và không gây trß ng¡i nào cho viÇc thi hành h¿t th£y Ph­t sñ. Ho·c chúng ta có thà nói r±ng mÙt ng°Ýi trß thành mÙt BÓ-tát khi nào nhïng khái niÇm có v» mâu thu«n bi¿n m¥t khÏi ¡o tâm cça mình. Ch³ng h¡n, chúng ta Íc trong kinh:<a name="_ftnref178" title href="#_ftn178"><font face="CN-Times">[178]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> BÓ-tát hÍc Thñc hành Bát-nhã là hÍc Nh¥t thi¿t trí. HÍc Nh¥t thi¿t trí là chéng Chân nh°. Bßi vì danh hiÇu  Nh° Lai (<i>tathgata</i>) có ngh)a là vË ã chéng Chân nh°. Và trong Chân nh° ó, không có diÇt t­n (<span class="MsoBody">kcaya</span>), không có hiÇn khßi (<span class="MsoBody">utpda</span>), không có bi¿n m¥t (<span class="MsoBody">nirodha</span>), không có sinh xu¥t (<span class="MsoBody">janaka</span>), không có thË hiÇn (<span class="MsoBody">vibhvana</span>), không nhiÅm (<i>raja</i>), không ly nhiÅm, không hiÇn hïu, nh° h° không, không sß y. Nh°ng do hÍc Bát-nhã ba-la-m­t mà BÓ-tát thành tñu các công h¡nh cça mình, làm n¡i n°¡ng tña cho k» khác, và thñc hiÇn t¥t c£ nhïng gì phát xu¥t të t¥m lòng lân m«n yêu th°¡ng, mÙt tâm tình hoan l¡c, th°¡ng xót bao la Ñi vÛi h¿t th£y chúng sinh. Không nhïng th¿, BÓ-tát còn giúp k» khác tñ tu t­p trong ¡o gi£i thoát, và gìn giï gia tÙc Nh° Lai luôn luôn h°ng thËnh&  </p> <h3 style="line-height:150%; margin-left:0; margin-right:0; margin-bottom:6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0905b"></a> b Tu ThiÁn Ënh (dhyna) không thÍ qu£ ThiÁn</font></i><span style="font-style: normal; font-weight: 400"><a name="_ftnref179" title href="#_ftn179"><font face="CN-Times">[179]</font></a></span></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> BÓ-tát tu t­p Bát-nhã, tuy thñc hành các ThiÁn Ënh, nh°ng không chËu thác sinh vào cõi trÝi ph°Ûc báo cça ThiÁn Ënh. ¤y là do ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o (<span class="MsoBody">upya­kau[alya</span>) vô sinh cça Bát-nhã, chính do ph°¡ng tiÇn ó mà BÓ-tát khi thñc hành các ThiÁn Ënh không tùy theo ó mà thác sinh vào các cõi trÝi cça ThiÁn Ënh thong dong thÍ h°ßng t¥t c£ nhïng thé khoái l¡c ly dåc. Nh°ng BÓ-tát không hÁ muÑn rÝi khÏi th¿ gian khÕ låy này, n¡i các qu§n sinh ang bË giam hãm ràng buÙc. Þ n¡i th¿ gian, nh°ng không bË nhiÅm ô bßi th¿ gian, ¥y là sñ tu t­p cça BÓ-tát. Dù sÑng Ýi sÑng th¿ gian, BÓ-tát v«n §y ç thanh tËnh.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Tu-bÓ-Á hÏi: N¿u h¿t th£y các pháp, tñ tính b£n lai thanh tËnh, không ô nhiÅm  vì là Ph­t pháp thanh tËnh  v­y làm th¿ nào trong mÙt ý ngh)a nào ó, mà BÓ-tát chéng ¯c các pháp thanh tËnh, làm nh° b£n lai BÓ-tát vÑn không thanh tËnh? </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Ph­t áp: úng v­y, úng nh° lÝi ông nói, h¿t th£y các pháp b£n lai thanh tËnh, và BÓ-tát ß trong h¿t th£y các pháp b£n lai tñ tính thanh tËnh ó mà nh° lý tu hÍc Bát-nhã. ¥y là ph°¡ng tiÇn sµn có trong Bát-nhã và phát sinh të Bát-nhã. BÓ-tát soi th¥y thñc t¡i ó, và xa lìa mÍi kinh hãi và khi¿p £m. </p> <h3 style="line-height: 150%; margin-left: 0; margin-right: 0; margin-bottom: 6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0905c"></a> c. BÓ-tát Ñi Thanh vn</font></i></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Trong t¥t c£ các kinh iÃn ¡i thëa, Ñi nghËch này quan trÍng nh¥t, bßi vì Ýi sÑng cça BÓ-tát nghËch h³n l¡i Ýi sÑng cça Thanh vn. Hàng Thanh vn sµn sàng lìa bÏ th¿ gian vì giác ngÙ và gi£i thoát riêng mình, sµn sàng tr£i tai ra nghe khuy¿n cáo cça Ma Cám d×; nó th°Ýng nói:  Nhïng l¡c thú trên các cõi trÝi qu£ th­t vô cùng tuyÇt diÇu và siêu phàm; nhïng l¡c thú tr§n gian này không sao sánh nÕi, vì chúng là nhïng t°Ûng tr¡ng cça vô th°Ýng, khÕ, không, b¡i ho¡i. Ngài ph£i tñ mình tu t­p à h°ßng thÍ nhïng qu£ báo cça h¡nh sa-môn, à không còn chËu ñng nghiÇp qu£ tái sinh nïa. Tuy nhiên, khóa trình cça BÓ-tát l¡i nh¯m ¿n ch× khác, Ngài muÑn v«n ß l¡i vÛi chúng ta, làm các viÇc ích lãi cho chúng ta. Tñ mình hÍc t­p Bát-nhã, BÓ-tát ti¿p nh­n mÍi ti¿n bÙ tâm linh thành tñu të Ýi sÑng cça Thanh vn, nh°ng d¹p bÏ ý t°ßng trå mãi n¡i nhïng k¿t qu£ cça Ýi sÑng ó. BÓ-tát bi¿t r±ng Bát-nhã là m¹ cça h¿t th£y ch° Ph­t và BÓ-tát, và bi¿t r±ng cái thi¿t l­p lý tính cça Ph­t ¡o là Nh¥t thi¿t trí, và thêm nïa, Nh¥t thi¿t trí là Bát-nhã trí và Bát-nhã trí là Nh¥t thi¿t trí vì h× t°¡ng sinh khßi.<font face="CN-Times"><a name="_ftnref180" title href="#_ftn180">[180]</a> </font>Khi bi¿t nh° th¿, Ngài tinh c§n hÍc t­p Bát-nhã. Nh°ng Ngài không hÁ ngh) riêng ¿n mình khi hÍc t­p Bát-nhã, cing không ngh) r±ng mình hÍc t­p Bát-nhã cho riêng mình à chéng ¯c Bát-nhã. H¡nh Bát-nhã cça BÓ-tát không ph£i là chÉ th¥y, nghe, ngh), bi¿t vÁ Bát-nhã; bßi vì ây ích thñc hành Bát-nhã, hÍc Bát-nhã, và tu Bát-nhã.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> T¡i sao? Vì khi các b¡n ngh) r±ng:  ây là tâm ta ,  ây là théc ta ,  Ta kiên tâm , v.v& thì Bát-nhã không còn ó, vì Bát-nhã là vô tâm (<span class="MsoBody">acitta</span>).<a name="_ftnref181" title href="#_ftn181"><font face="CN-Times">[181]</font></a></p> <h3 style="line-height: 150%; margin-left: 0; margin-right: 0; margin-bottom: 6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0905d"></a> d. Thñc Ñi huyÅn</font></i></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Nhìn thoáng qua, <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>hình nh° phç nh­n các thñc t¡i, tuyên bÑ chúng là nhïng hiÇn hïu nh° huyÅn; rÓi Không và nh° huyÅn °ãc dùng nh° Óng ngh)a. Trong viÇc th¥u hiÃu kinh <span class="MsoBody">Bát-nhã</span>, ây có l½ là mÙt trong nhïng iÃm khó nh¥t, nh° th°Ýng xuyên °ãc nêu ra.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Theo kinh,<a name="_ftnref182" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftn182"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 10.0pt; color: windowtext">[182]</span></span></a> h¿t th£y pháp Áu nh° huyÅn, nm u©n nh° huyÅn, vì h¿t th£y các pháp không có ch°Ûng ng¡i, ngh)a là không có tñ thÃ. Không chÉ h¿t th£y các pháp là nh° huyÅn, Ph­t pháp cing nh° huyÅn, Ni¿t-bàn cing nh° huyÅn, cho ¿n có cái gì cao h¡n Ni¿t-bàn, cái ó cing là nh° huyÅn; vì Ni¿t-bàn và nh° huyÅn, không có phân biÇt. Tuy nhiên nh° th¿, ëng hiÃu nh° huyÅn theo ngh)a ó là £o t°ßng hay b¥t thñc nh° khi chúng ta nói r±ng t¥t c£ là mÙng. Theo ngh)a cça ¡o Ph­t, nh° huyÅn có ngh)a r±ng Bát-nhã trí không ß n¡i nm u©n cing không lìa nm u©n, và ph£i tìm Bát-nhã  n¡i nào Tu-bÓ-Á ang hÓi chuyÃn. <a name="_ftnref183" title href="#_ftn183"><font face="CN-Times">[183]</font></a> Chëng nào ng°Ýi ta còn nhìn th¿ giÛi trong m·t t)nh, không có thñc t¡i nào ±ng sau nó, nó là nh° huyÅn; ph£i n¯m th¿ giÛi y nh° nó  ang hÓi chuyÃn , nh° ang bi¿n hành, ang tr£i qua tëng tr¡ng thái cça hïu. Khi v­n hành ó bË dëng l¡i, b¥y giÝ là mÙt tí thi. Khi v­n hành °ãc coi nh° là cái khác vÛi chính nó và ß ngoài nhïng sñ thà biÃu thË hiÇn hïu cça nó, nó không còn ý ngh)a gì h¿t. HiÃu nh° th¿, Nh° thñc tri ki¿n (<span class="MsoBody">yathbhkta</span>), téc là Bát-nhã.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Ng°Ýi ta ai cing sã hãi khi nghe nói r±ng th¿ giÛi là mÙt £o giác, và t°ßng t°ãng r±ng n¿u v­y thì Ýi sÑng cça mình không có giá trË và rÓi hÍ có thà làm b¥t cé thé gì tùy sß thích mà khÏi chËu trách nhiÇm vÁ các hành vi cça mình. ây là mÙt trong nhïng gi£i thích lÇch l¡c vÁ thuy¿t nh° huyÅn (<span class="MsoBody">my-vda</span>). Khi các nhà ¡i thëa nói lên iÁu ó, không ph£i hÍ không bi¿t tÛi mÙt sÑ Ënh lu­t nào ó ang iÁu Ùng nh° huyÅn. Dù cho t¥t c£ nh° huyÅn, v«n có nhïng Ënh lu­t trong ó, và không thé gì trÑn khÏi các Ënh lu­t này. T¥t c£ ph£i phù hãp vÛi chúng. Thuy¿t nh° huyÅn không gi£i phóng mÙt ai ang ß trong ó thoát ra khÏi sñ kiÃm soát cça chúng. ChÉ nhïng ai ã tìm ra mÙt cõi thñc nào ó trong nh° huyÅn, dù v­y v«n không bË tác Ùng, mÛi có thà ch¿ ngñ nó và nhïng Ënh lu­t cça nó. ChÉ nhïng ai ã th¥y °ãc chân lý nh° v­y mÛi có thà tuyên bÑ r±ng t¥t c£ Áu nh° huyÅn.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Cho nên, các nhà ¡i thëa là nhïng ng°Ýi tùy thu­n chân lý tính Không, trå trong Bát-nhã, të chÑi không tìm gÑc rÅ cça mình trong s¯c, thÍ, t°ßng, hành và théc, cing không tìm trong th¿ giÛi hïu vi, hay vô vi. Trå xé ó °ãc gÍi là trå xé vô sß trå. Vì lý do này, trå trong Bát-nhã téc là không trå trong Bát-nhã; trå trong Bát-nhã theo b¥t cé ý ngh)a nào khác, Áu là trå n¡i ch¥p thç và cái ó ph£i tránh n¿u ng°Ýi ta muÑn tñ mình tác chç. Khi có trå iÃm cÑ Ënh, ß âu ó, dù ß trong Bát-nhã, ¥y là mÙt k¿t qu£ nó trói buÙc chúng ta, và chúng ta không còn Ùc l­p trong tri théc, ¡o éc hay tâm linh. <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>nh° th¿ d¡y chúng ta quét s¡ch mÍi trå iÃm cÑ Ënh có thà có, hay quét s¡ch mÍi vÍng t°ßng, ¥y là vô trå xé, hay trå trong tính Không. Ph­t hay BÓ-tát nói ra giáo pháp cça mình të ch× vô trå xé ó; cho nên, trong ó, không có ng°Ýi thuy¿t, không có pháp °ãc thuy¿t cing không có ng°Ýi nghe thuy¿t. ¥y là ý ngh)a cça nh° huyÅn.<a name="_ftnref184" title href="#_ftn184"><font face="CN-Times">[184]</font></a></p> <h3 style="line-height:150%; margin-left:0; margin-right:0; margin-bottom:6pt" align="center"> <i><font size="4" color="#000080" face="CN-Times"><a name="_tvbn_0905e"></a> e. Bát-nhã Ñi phân biÇt</font></i></h3> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Ngay khi mÙt t° duy phân biÇt vëa khßi lên (<span class="MsoBody">saAjñ­syate</span>), chúng ta bÏ l¡i Bát-nhã ±ng sau, dét mình ra khÏi Bát-nhã.<a name="_ftnref185" title href="#_ftn185"><font face="CN-Times">[185]</font></a> Phân biÇt (<span class="MsoBody">vikalpa</span>) hay móng tâm là y¿u tÑ phá ho¡i Bát-nhã, nó ch­n éng dòng th¯ng lãi cça Bát-nhã. Phân biÇt cÑ nhiên phát sinh të Bát-nhã, bßi vì n¿u không, s½ không thà có vÍng t°ßng (<span class="MsoBody">saAjñ</span>). Nh°ng vÍng t°ßng l¡i choán ch× cça Bát-nhã, th¿ mÛi tai h¡i. Nó không ¿m xÉa ¿n Bát-nhã, b¥t ch¥p ho¡t dång cça nó mà có là do Bát-nhã. Thiên ch¥p này bÙc lÙ khá rõ n¡i t°ßng (<span class="MsoBody">saAjñ</span>) khi¿n cho nó luôn luôn éng Ñi nghËch vÛi Bát-nhã, và t¡o ra thç tr°Ûc (<span class="MsoBody">saEga</span>) à gây £nh h°ßng Ùc h¡i cça nó trên toàn thà môi tr°Ýng cça tâm théc. Phân biÇt th­t ra vô h¡i, nh°ng khi nó i ôi vÛi ch¥p tr°Ûc, cÑ ch¥p  và c·p này không dÅ gì v¯ng bóng trong t¥t c£ mÍi tâm théc  nó gây ra nguy h¡i lÛn. Cho nên kinh nói:  Vì có danh (<span class="MsoBody">nma</span>) nên có thç tr°Ûc; vì có t°Ûng (<span class="MsoBody">nimitta</span>) nên có thç tr°Ûc. Danh, gÍi tên, là phân biÇt, do ó nh­n ra t°Ûng d¡ng, và thç tr°Ûc hay ch¥p tr°Ûc hay cÑ ch¥p khßi lên të gÍi tên và nh­n t°Ûng d¡ng ó. Trí nng và phán oán luôn luôn i ôi.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%">  Khi nói s¯c téc Không, ¥y là thç tr°Ûc (<span class="MsoBody">saEga</span>). Khi nói thÍ, t°ßng, hành và théc là không, ó là thç tr°Ûc. Khi nói các pháp trong quá khé hiÇn t¡i, và vË lai nh° là có thñc trong quá khé, hiÇn t¡i và vË lai ó là thç tr°Ûc. Khi tñ nh­n mình là mÙt BÓ-tát vëa mÛi phát tâm c§u vô th°ãng giác ngÙ và do ó ã tích tå r¥t nhiÁu công éc, ó là thç tr°Ûc. Khi tñ nh­n mình là mÙt BÓ-tát ã dày công tu t­p tích tå r¥t nhiÁu công éc, ó là thç tr°Ûc. <a name="_ftnref186" title href="#_ftn186"><font face="CN-Times">[186]</font></a></p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Vì v­y, hành Bát-nhã có ngh)a là không hành theo s¯c, thÍ, t°ßng, hành và théc; nh°ng cé theo ch× không hành mà hành. Hành, nh°ng không hÁ có sß hành: ¥y là Ph°¡ng tiÇn n£y sinh të Bát-nhã là cách miêu t£ BÓ-tát h¡nh cça các nhà ¡i thëa nh° là  <span class="MsoBody">sasaAgat ca saAgat</span>, có ngh)a: ch¥p tr°Ûc và không ch¥p tr°Ûc. Khi ¡t tÛi tâm tr¡ng trong ó không còn có sñ phân biÇt và ch¥p tr°Ûc, chiÁu sâu cça Bát-nhã °ãc nói là ã hoàn toàn th¥u triÇt.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Vì lý do ó, b¯t buÙc ng°Ýi ta ph£i Ënh ngh)a Bát-nhã b±ng nhïng të ngï tñ mâu thu«n, và cuÑi cùng tuyên bÑ nó v°ãt ngoài môi tr°Ýng cça tri théc t°¡ng Ñi, Ñi ãi. Sau ây là mÙt vài të ngï chúng ta th°Ýng g·p b¥t kó âu trong kinh iÃn <span class="MsoBody">Bát-nhã</span>, t¥t c£ nhïng chéng tÏ r±ng có mÙt hÑ cách sâu giïa trí nng và kinh nghiÇm Bát-nhã: 1) B¥t kh£ t° nghì (<span class="MsoBody">acinty</span>); 2) Nan gi£i (<span class="MsoBody">duranubodh</span>); 3) ViÅn ly, lìa xa mÍi nh­n théc (<span class="MsoBody">vivikt</span>); 4) B¥t kh£ liÅu tri, hoàn toàn không thà hiÃu th¥u (<span class="MsoBody">na ka[cid abhisambudhyate</span>); 5) Phi tâm sß tri, phi tâm sß hành, không thà nh­n théc b±ng trí nng, không thà ¡t tÛi b±ng trí nng (<span class="MsoBody">na cittena jñtavy, nacitagaman+y</span>); 6) Phi sß tác tính, không là v­t bË t¡o tác (<span class="MsoBody">ak[ta</span>); bßi vì tác gi£ vÑn là b¥t kh£ ¯c (<span class="MsoBody">kraknupalabdhita</span>); 7) B£n tính phi b£n tính (<span class="MsoBody">prak[ti-aprak[iti</span>), và phi b£n tính b£n tính (<span class="MsoBody">aprak[ti-prak[ti</span>); 8) Nh¥t t°Ûng vô t°Ûng (<span class="MsoBody">ekalakcaGa-alakcaGa</span>), b£n t°Ûng cça v¡n hïu là mÙt T°Ûng nên Không T°Ûng.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> MÙt o¡n trích të kinh <span class="MsoBody">¡i Bát-nhã</span><font face="CN-Times"><a name="_ftnref187" title href="#_ftn187">[187]</a> </font>s½ k¿t thúc ph§n này:</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Xá-lãi-ph¥t hÏi Tu-bÓ-Á: BÓ-tát khi hành Bát-nhã ba-la-m­t, ph£i chng hành pháp kiên cÑ (<span class="MsoBody">sra</span>) hay hành pháp không kiên cÑ? </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Tu-bÓ-Á nói: BÓ-tát không hành pháp kiên cÑ, cing không hành pháp không kiên cÑ. T¡i sao? Bßi vì trong Bát-nhã ba-la-m­t cing nh° trong Nh¥t thi¿t pháp (<i>sarvadharma</i>) không có pháp kiên cÑ. T¡i sao? Bßi vì khi BÓ-tát Ma-ha-tát (Bodhisattva-Mahsattva) thñc hành Bát-nhã ba-la-m­t sâu xa, không nh­n th¥y trong Bát-nhã cing nh° trong Nh¥t thi¿t pháp có pháp nào là không kiên cÑ, hà huÑng là pháp kiên cÑ và kh£ ¯c. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Ngay lúc ó có vô sÑ các thiên th§n të cõi trÝi Dåc và të cõi S¯c giÛi hiÇn ¿n, hÍ ngh): Nhïng chúng sinh nào ß trong BÓ-tát thëa, phát tâm vô th°ãng giác ngÙ, chúng thñc hành Bát-nhã ba-la-m­t sâu xa không °Ûc l°ãng nÕi. Tuy hành nh° th¿, nh°ng hÍ không tñ mình thç chéng thñc t¿, (<span class="MsoBody">bhktakomi</span>), do ó, hÍ lìa bÏ c£nh giÛi cça Thanh vn và Ùc giác. Vì lý do ó, ch° BÓ-tát là nhïng hàng kó diÇu, hay hành °ãc nhïng công viÇc khó hành. Hãy nên kính trÍng sâu xa các Ngài. T¡i sao? Bßi vì m·c dù hÍ thñc hành h¿t th£y pháp tính nh°ng không thç chéng thñc t¿. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Khi bi¿t tâm niÇm cça các thiên th§n này, Tu-bÓ-Á nói: B£o r±ng nhïng ai theo BÓ-tát thëa không tñ mình thç chéng thñc t¿ nên không r¡i vào Ëa vË cça Thanh Vn và Ùc giác, cái ó ch°a có gì là kó diÇu và khó làm. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Cái kó diÇu nh¥t là khó làm nh¥t Ñi vÛi BÓ-tát là th¿ này: dù bi¿t r±ng h¿t th£y pháp và h¿t th£y chúng sinh, trong tñ tính cça chúng, không có gì là hïu và sß ¯c, các Ngài phát BÓ Á tâm vì ích lãi cho vô l°ãng vô sÑ chúng sinh; và, khi m·c khôi giáp tinh t¥n (<span class="MsoBody">v+rya</span>), các Ngài kiÇt t­n n× lñc h°Ûng tÛi sñ gi£i thoát cho h¿t th£y chúng sinh khi¿n cho chúng cuÑi cùng °ãc d«n tÛi Ni¿t-bàn. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> BÓ-tát hÍc nh° v­y là nh° b¯t h° không mà hÍc. T¡i sao? Bßi vì tính cça h° không là viÅn ly (<span class="MsoBody">vivikta</span>), là không (<span class="MsoBody">[knya</span>), là phi kiên cÑ (<span class="MsoBody">asra</span>), và phi sß hïu (<span class="MsoBody">na samvidyate</span>); h¿t th£y chúng sinh cing v­y, tính là viÅn ly, là không, là phi kiên cÑ, là phi sß hïu. Nh°ng BÓ-tát n× lñc giáo hóa chúng sinh, d«n chúng ¿n céu cánh Ni¿t-bàn. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Các Ngài m·c khôi giáp ¡i nguyÇn (<span class="MsoBody">mahpraGidhna</span>) à làm lãi ích h¿t th£y chúng sinh, giáo hóa h¿t th£y chúng sinh. Nh°ng các Ngài th¥y rõ chân th­t r±ng tñ tính cça chúng sinh và nguyÇn cing là viÅn ly, là không, là phi kiên cÑ, là phi sß hïu. Nh­n théc nh° th¿, các Ngài hoàn toàn không kinh, không nhát, không sã. Các ngài thñc hành Bát-nhã ba-la-m­t sâu xa nh° th¿&  </p> <h2 style="line-height: 150%; margin: 12pt 0"><font color="#000080"> <a name="_tvbn_09_III"></a>III TÔNG Y¾U</font></h2> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Bây giÝ ¿n lúc chúng ta tóm t¯t l¡i nhïng gì ã °ãc coi nh° là y¿u tÑ thi¿t l­p nhïng giáo ngh)a cÑt y¿u cça <span class="MsoBody">Bát-nhã</span>:</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">1. Chç ích cça các pháp tho¡i Bát-nhã là tán d°¡ng sñ thñc hành Bát-nhã.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">2. Bát-nhã là mÙt trong sáu Ba-la-m­t (<span class="MsoBody">pramit</span>). VÛi t° cách là bÙ ph­n m¹, të ó phát sinh h¿t th£y ch° Ph­t và BÓ-tát, nó là tinh th§n sÑng Ùng cça các Ba-la-m­t khác. Không có Bát-nhã, các Ba-la-m­t ó v«n thi¿u sinh khí, thi¿u h³n kh£ nng bÓi d°áng các hành vi công éc.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">3. Bát-nhã °a ¿n thành tñu Nh¥t thi¿t trí (<span class="MsoBody">sarvajñat</span>), dñng lên lý tính cça Ph­t ¡o. Nh¥t thi¿t trí °ãc dùng Óng ngh)a vÛi Bát-nhã. Bßi vì chính të Bát-nhã mà ch° Ph­t trong quá khé, hiÇn t¡i và vË lai xu¥t hiÇn, và chính të Nh¥t thi¿t trí mà Bát-nhã phát sinh.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">4. N°¡ng vào Bát-nhã, BÓ-tát nhìn vào tñ tính Không cça h¿t th£y v¡n hïu.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">5. Tính Không không chÉ tr¡ng thái trÑng không. Nó có mÙt ý ngh)a tích cñc, và ích thñc nó là mÙt të ngï tích cñc chÉ cho Nh° tính (<span class="MsoBody">tathat</span>) cça v¡n hïu. Tùy lúc, Chân nh° và tính Không là nhïng khái niÇm có thà dùng l«n lÙn.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">6. Thñc t¿ (<span class="MsoBody">bhktakomi</span>) là mÙt thu­t ngï °ãc dùng trong các kinh iÃn ¡i thëa. Þ ây có thà nói là  Biên t¿ cça Thñc t¡i. <span class="MsoBody">Bhkta</span>: <span class="MsoBody">thñc</span> (hiÇn thñc), và <span class="MsoBody">komi</span>: <span class="MsoBody">t¿</span> (biên t¿). Vì th°Ýng °ãc dùng dÓng ngh)a vÛi tính Không, nó chÉ cho cùng ích biên t¿ cça h¿t th£y thñc t¡i. N¿u tính Không °ãc Óng nh¥t vÛi TuyÇt Ñi, nó có mÙt âm h°ßng l¡nh lùng cça trí nng. Các hàng Thanh vn và Ùc giác, theo các nhà ¡i thëa, cé bË ¯m sâu trong ó vÛi ôi m¯t hoàn toàn khép kín tr°Ûc nhïng thÑng khÕ cça qu§n sinh. HÍ thç chéng Thñc t¿, bßi vì Óng nh¥t nh° th¿ là ch­n éng nhïng rung Ùng cça con tim ang rung c£m tr°Ûc th¿ giÛi sai biÇt và b¥t Õn. Nói cách khác, vÛi con m¯t cça thanh tËnh tuyÇt Ñi, BÓ-tát trñc nh­n Nh° tính (<span class="MsoBody">tathat</span>) cça v¡n hïu, và ó là tính Không, nh°ng con m¯t kia v«n mß, nhìn vào thiên sai v¡n biÇt, ngh)a là nhìn vào th¿ giÛi cça vô minh và khÕ låy. Nói theo chuyên môn, cái ó gÍi là  quán không : <span class="MsoBody">na bhktakomiA skstkaroti</span>, không thç chéng Thñc t¿ ß ó.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">7. T¡i sao, và b±ng cách nào, BÓ-tát l¡i có thà thành tñu °ãc công trình kó diÇu này: ß trong nh°ng không là ß trong? Mâu thu«n này n±m ngay trong tñ thà cça Bát-nhã, vì Bát-nhã không chÉ là cái nhìn trí nng soi vào tính Không cça v¡n hïu; nó là mÙt cái phóng mình cça xúc c£m phóng vào nhïng thñc t¡i ang mß rÙng cho tâm nguyÇn. Bát-nhã nh° th¿ ích thñc là thÑng nh¥t trong ó cái th¥y bi¿t và cái c£m th¥y. Khía c¡nh tình c£m °ãc gÍi là  Ph°¡ng tiÇn ThiÇn x£o (<span class="MsoBody">upya­kau[alya</span>). Bát-nhã ngay trong tñ thà nó tác Ùng Ph°¡ng tiÇn thñc hiÇn mÙt k¿ ho¡ch céu Ù toàn diÇn cho h¿t th£y chúng sinh. Cái lu­n lý mâu thu«n này có thà coi nh° là biÇn chéng pháp cça Bát-nhã.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">8. BiÇn chéng Bát-nhã chi phÑi toàn thà hÇ thÑng t° t°ßng ¡i thëa. BÓ-tát là mÙt tinh th§n sÑng Ùng ang sÑng thñc biÇn chéng này trong cái gÍi là H¡nh Bát-nhã ba-la-m­t (<span class="MsoBody">prajñpramitcary</span>). ¥y là Ýi sÑng là h¡nh (<span class="MsoBody">cary</span>) cça BÓ-tát, không chÉ là thái Ù tuân theo quy °Ûc lu­n lý cça tri¿t gia. Hai nguyên lý mâu thu«n Trí (<span class="MsoBody">prajñ</span>) và Bi (<span class="MsoBody">karuG</span>), cùng sinh ho¡t nhËp nhàng trong nhân cách BÓ-tát. ây là giáo thuy¿t chính y¿u cça Bát-nhã ba-la-m­t.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">9. Ùc gi£ có thà coi trÍng khía c¡nh tri¿t lý cça tính Không hay Chân nh° h¡n là khía c¡nh ¡o éc thñc tiÅn cça nó. Sñ thñc, ó là tr°Ýng hãp cça mÙt vài hÍc gi£ Ph­t giáo. Nh°ng chúng ta ëng bao giÝ nh¯m m¯t tr°Ûc ý ngh)a <span class="MsoBody"> praGidhna</span>, NguyÇn, thÇ nguyÇn cça BÓ-tát, mong giác ngÙ và làm lãi ích cho h¿t th£y qu§n sinh. NguyÇn th°Ýng bË xao lãng vì ch¥t xúc tác quá m¡nh cça tính Không. Tuy nhiên, tính Không là y¿u iÃm cça TiÃu thëa, và theo nh° t¥t c£ các kinh iÃn ¡i thëa nói, chính trong y¿u iÃm ó mà TiÃu thëa éng chÍi th³ng vÛi lý t°ßng BÓ-tát. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">10. Khi Nh¥t thi¿t pháp (<i>sarvadharma</i>), hay h¿t th£y mÍi hiÇn hïu, th°Ýng °ãc coi nh° là Không và vô sß ¯c, t¥t c£ ph°¡ng tiÇn và nguyÇn cça BÓ-tát thñc sñ có v»  giÑng nh° ph¥n ¥u vÛi h° không (<span class="MsoBody">k[a</span>) . ¥y là ý t°ßng khá kinh sã, hay khá tuyÇt vÍng. Kinh sã, bßi vì t¥t c£ nhïng ph¥n ¥u tinh th§n cça chúng ta hình nh° là con sÑ không; tuyÇt vÍng, bßi vì, b¥t kà là nguyÇn hay ph°¡ng tiÇn, t¥t c£ vô minh và khÕ låy trong th¿ gian Áu là nhïng hiÇn t°ãng nh° huyÅn và không thà thÏa mãn mÙt cách thi¿t thñc ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o cça BÓ-tát. ¥y là ch× m§u nhiÇm cça Ýi sÑng tôn giáo, ngh)a là, sinh ho¡t cça Bát-nhã.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">11. BÓ-tát sÑng cái m§u nhiÇm ó; kinh <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>gÍi là cái hi hïu (<span class="MsoBody">[carya</span>). M¯t BÓ-tát xoay vào hai chiÁu Ñi nghËch nÙi t¡i và ngo¡i t¡i; cing v­y, Ýi sÑng cça BÓ-tát ti¿n b°Ûc trong hai chiÁu Ñi nghËch: chiÁu tính Không và chiÁu Nh¥t thi¿t hïu tình (<span class="MsoBody">sarvasattva</span>). BÓ-tát không tr§m mình trong biÃn th°Ýng tËch; vì sñ kiÇn ó trái vÛi b£n tính cça BÓ-tát; mÙt cách nào ó, BÓ-tát v«n chËu bÓng bÁnh trên m·t sóng cça ¡i d°¡ng, cùng chËu ñng sÑ ph­n cça mÙt cánh bèo trên n°Ûc nh¥p nhô. Sµn sàng lÇ thuÙc vào b¡o lñc cça sinh tí (<span class="MsoBody">saAsra</span>), vì bi¿t r±ng nh° th¿ mÛi có thà là mÙt ng°Ýi b¡n tÑt cho h¿t th£y mÍi loài cing ang bË giày vò, béc bách ¿n cùng Ù nh° mình.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">12. H¡nh Bát-nhã ba-la-m­t (<span class="MsoBody">prajñpramitcary</span>) cça BÓ-tát ß ây cing giÑng nh° Vô công dång hành (<span class="MsoBody">anbhoga-cary</span>) trong kinh <span class="MsoBody">Lng-già</span> (<span class="MsoBody">LaEkvatra</span>). C£ hai, không hÁ có tâm niÇm tích tå các công éc cho riêng mình; mÍi l½ thiÇn mà BÓ-tát thñc thi Áu °ãc xoay h°Ûng vÁ (<span class="MsoBody">pariGmana</span>: hÓi h°Ûng) thành tñu tÑi th°ãng cça t¥t c£ các b­c Nh¥t thi¿t trí hay Vô th°ãng Chính ³ng Chính giác (<i>anuttara-samyak-sambodhi</i>); dù v­y, BÓ-tát v«n không ¯c ý d°¡ng d°¡ng, không mang tâm niÇm thành tñu công trình áng tán th°ßng nào c£. ây cing gÍi là Ýi sÑng cça nhïng óa hoa bách hãp giïa cánh Óng.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">13. à hiÃu <span class="MsoBody">Bát-nhã</span>, chúng ta ph£i vét bÏ hoàn toàn nhïng cái nhìn áng mÇnh danh là  bên này , và ph£i i qua bÝ  bên kia (<span class="MsoBody">param</span>). Bên này, cÑ nhiên là th¿ giÛi cça chúng ta, n¡i hoành hành cça nhïng sai biÇt. Thay Õi vË trí, i sang bÝ bên kia, bÝ cça tính Không, Chân nh°, ViÅn ly, và Nh¥t thi¿t trí; ó là mÙt cuÙc cách m¡ng, nói theo ngh)a tr§m trÍng nh¥t. Cách m¡ng nh°ng cing là hiÃn thË. Bát-nhã nhìn v¡n hïu të vË trí mÛi m» ó. Nên ch³ng l¡ gì, nhïng diÅn t£ cing nh° nhïng thuy¿t minh cça nó §y c£ nghËch lý ng°ãc Ýi. Ch³ng thà mong gì khác h¡n.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">14. Khi cuÙc cách m¡ng ó hoàn thành, vË trí cça chúng ta gây nên nhiÁu sñ phéc t¡p khó mà thoát ra khÏi. Bßi vì chúng ta ang t°ßng t°ãng ¿n mÙt l§n quay lui h³n, thì ôi chân chúng ta v«n càng v°Ûng båi lâu Ýi; cé m×i l§n chúng ta n× lñc b°Ûc i, thì con °Ýng cça thanh tËnh tuyÇt Ñi (<span class="MsoBody">atyantavi[uddhi</span>) ã bË v¥y b©n m¥t rÓi. Nói th¿ có ngh)a là, suy lu­n và nói nng mà chúng ta vay m°ãn luôn luôn chÉ l°u tâm ¿n cái nhìn  bên này mà thôi. Chúng ta bË cuÙn vào trong t¥m l°Ûi do chính mình bça ra. Do ó; <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>t­n dång kh£ nng x£o diÇu à b£o vÇ chúng ta tránh khÏi mê cung tñ mình t¡o ra ó. <i>Bát-nhã bát thiên tång</i> (<span class="MsoBody">Acmashasrik</span>) vì v­y, ã triÃn khai thành <i> Bách thiên tång</i> (<span class="MsoBody">Zata­shasrik</span>).</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">15. MÙt trong nhïng lý do t¡i sao các kinh này th°Ýng l·p l¡i quá nhiÁu, trùng tuyên quá nhiÁu, làm mÇt óc các Ùc gi£ tân ti¿n nh° chúng ta, ¥y là do sñ kiÇn r±ng t¥t c£ các kinh iÃn ¡i thëa, nh¥t là Bát-nhã ba-la-m­t, không cÑt ý gãi lên nhïng sñ dÅ dãi cça suy lu­n, cça sñ lãnh hÙi b±ng trí óc; nó gãi lên mÙt lÑi lãnh hÙi khác, mà chúng ta có thà gÍi là b±ng trñc giác. Khi <span class="MsoBody">Bát-nhã ba-la-m­t</span> °ãc Íc b±ng ti¿ng Sanskrit, ti¿ng Trung hoa hay ti¿ng Tây t¡ng, không cÑ g¯ng l°ãm nh·t ý ngh)a lu­n lý cça nó, chÉ mÙt mñc thành tâm và quy¿t Ënh i ngang qua nhïng khÑi trùng l·p, con m¯t Bát-nhã  TuÇ nhãn  d§n d§n mß rÙng và càng lúc càng nhìn th¥u suÑt h¡n. CuÑi cùng, rÓi s½ th¥y, b¥t kà nhïng mâu thu«n, nhïng tÑi tm, nhïng trëu t°ãng, huyÅn ho·c, s½ th¥y sñ thà trong suÑt l¡ lùng vén mß  bên kia cùng vÛi  bên này . ây là sñ phát khßi cça Bát-nhã và sñ hÍc t­p Bát-nhã ba-la-m­t sâu xa. N¡i ó là ch× bí m­t cça sñ tång Íc kinh <span class="MsoBody"> Bát-nhã</span>.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">16. B¥y giÝ, cái bí ©n cça  quán Không b¥t chéng trß thành dÅ hiÃu h¡n. Chëng nào chúng ta còn ß  bên này , thì ch°a dÅ gì ch¥p nh­n n×i hai ý t°ßng Ñi chÍi th³ng nhau và chÑi bÏ l«n nhau. Có, không thà chÑi là không-có; làm, không thà b£o là không-làm; có và không có, làm và không làm, thË và b¥t thË là nhïng thé chÑng Ñi nhau. Giïa hai nhóm t° t°ßng, có mÙt cái hÑ khó v°ãt qua. Tuy nhiên, BÓ-tát ã v°ãt qua cái hÑ ó và ngÓi ß  bên kia , bên ó là c£nh giÛi cça Chân nh°. Þ ây, BÓ-tát th¥y r±ng tr°Ûc kia nhïng gì khó thành tñu thì nay ã thành tñu t°ßng chëng ch³ng có gì phi th°Ýng.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Cái cày n±m trong ôi tay, nh°ng cày ¥t l¡i b±ng tay không. NgÓi trên l°ng ngña, nh°ng trên yên không kõ s), d°Ûi yên không kõ mã. B°Ûc qua c§u, n°Ûc không ch£y mà c§u trôi. Thanh vn v«n còn  bên này , dù ã chéng ¡o, cho nên sñ chéng ¡o ó l¡i khác h³n vÛi kinh nghiÇm cça mình. Ý niÇm ích thñc vÁ tính Không ang c£n trß sñ sÑng thñc cça mình. VÛi BÓ-tát thì tính Không không còn là tính Không, BÓ-tát sÑng thñc Ýi sÑng mình không bË phân vân giïa cái Không hay B¥t Không, giïa Ni¿t-bàn và Sinh tí, giïa Giác ngÙ và Vô minh. Cái ó <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>nói là  ß trong Không tam-ma-Ëa mà không thç chéng Thñc t¿ . Và ¥y là mÙt trong nhïng thái Ù ·c s¯c nh¥t cça BÓ-tát Ñi vÛi cõi Ýi.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">17. Nói r±ng do Ph°¡ng tiÇn nÙi t¡i trong Bát-nhã mà BÓ-tát chËu ñng nhïng khÑn khÕ cça sinh tí à sÑng chung vÛi ám qu§n sinh, ¥y là mô t£ Ýi sÑng hiÇn thñc cça BÓ-tát. Chính vì BÓ-tát chËu ñng cái au khÕ hiÇn thñc ó nên mÛi có thà nh­n bi¿t âu là ý ngh)a cça Ýi sÑng và âu là ý ngh)a cça khÕ au. N¿u không vì cái sÑng thñc ó, t¥t c£  ph°¡ng tiÇn thiÇn x£o cça BÓ-tát ch³ng gì h¡n là mÙt thé trëu t°ãng và là s£n ph©m không hiÇu nng gì ráo. RÓi ra, nhïng thÇ nguyÇn cça BÓ-tát cing không thà v°ãt ngoài °Ûc vÍng sôi bÏng suông. Þ ây có thà nh¯c tÛi nhïng  b£n nguyÇn cça BÓ-tát Pháp T¡ng (Bodhisattva Dharmakra), làm nÁn t£ng cho pháp môn TËnh Ù Ý t°ßng cÑt y¿u °ãc trình bày trong nhïng b£n nguyÇn này là nói BÓ-tát s½ không chéng ¡o giác ngÙ tÑi th°ãng cho tÛi lúc h¿t th£y chúng sinh th£y Áu qua h³n ¿n  bên kia . Bßi vì Ngài ã tu t­p t¥t c£ Ph­t pháp tr£i qua vô sÑ ki¿p, nên ã ç y¿u tÑ Ã giác ngÙ rÑt ráo. Nh°ng Ngài không thà quy¿t tâm bÏ l¡i nhïng chúng sinh ang au khÕ. Cho nên Ngài không khéng nh­n thÍ h°ßng k¿t qu£ cça công h¡nh mình trong mÙt thÝi gian. ¥y ích thñc là l­p tr°Ýng cça BÓ-tát trong <span class="MsoBody">Bát-nhã</span>, và thñc sñ cing là cça t¥t c£ các BÓ-tát, khác h³n vÛi Thanh vn và Ùc giác.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">18.Tính cách ·c dË cça BÓ-tát ¡o tÏ ra r±ng ¡o Ph­t ã të bÏ ch¿ Ù Tng lï ©n tu cça nó. MÙt tôn giáo s¯p ¿n ch× nguy hiÃm vì chÉ dành riêng cho ph§n tí °u tú b¥y giÝ ã °ãc chïa trË tinh th§n tr°ßng gi£ cñc oan này, nó hoàn toàn không phù hãp vÛi tinh th§n cça ng°Ýi sáng l­p.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">19. <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>chÉ iÃm Ýi sÑng kh°Ûc të, Ýi sÑng viÅn ly (<span class="MsoBody">viviktavihra</span>) cça BÓ-tát thñc sñ có ngh)a là gì? VÛi Thanh vn, kh°Ûc të hay viÅn ly có ngh)a là bÏ th¿ gian mà i, bÏ Ýi sÑng thành thË, bÏ Ýi sÑng chung ång vÛi Óng lo¡i trong xã hÙi; cho nên hÍ chuÓn khÏi ám ông, sÑng n¡i hoang dã t°ßng r±ng ó là n¡i an toàn xa lánh nhïng nhiÅu nh°¡ng th¿ sñ.<a name="_ftnref188" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftn188"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 10.0pt; color: windowtext">[188]</span></span></a> Nh°ng Ýi sÑng viÅn ly cça nhïng ng°Ýi thñc hành <span class="MsoBody"> Bát-nhã, </span><span class="Skt"> <span style="font-size: 12.0pt; color: windowtext; font-style: normal">thñc</span></span> hành tâm nguyÇn ¡i bi và të ái Ñi vÛi Óng lo¡i b±ng cách sÑng vÛi chúng, sÑng giïa chúng, và sÑng vì chúng. ViÅn ly b±ng cái thân này không, ch³ng có ngh)a lý gì. BÓ-tát viÅn ly, khi nhìn th¥y b£n tính Không cça v¡n hïu. Tinh th§n ¡i chúng, ¡i Óng, t¡o nên tinh thà cho Ýi sÑng cça BÓ-tát.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">VÛi tinh th§n ó, °ãc các hành gi£ cça Bát-nhã ba-la-m­t gieo r£i mÙt cách hng say và c£ quy¿t, Ph­t giáo ¡i thëa ã lan rÙng trên kh¯p Á châu. Ng°Ýi ta nghi ngÝ r±ng hình nh° Ph­t giáo trong hình théc gÍi là nguyên thçy cça nó cing ã tëng có kh£ nng °ãc sñ kiÇn này. Sáu Ba-la-m­t ích thñc là nhïng ph¡m trù sinh ho¡t cça ¡i thëa, và nhïng môn Ç cça <span class="MsoBody">Bát-nhã </span>ã tách riêng ph¡m trù Bát-nhã ra à cho sáu Ba-la-m­t có mÙt nguyên lý chÉ ¡o thÑng nh¥t. BÑ thí, trì giÛi, nh«n nhåc, tinh ti¿n, và thiÁn Ënh b¥y giÝ mÛi có mÙt ý ngh)a quy¿t Ënh °ãc g¯n ch·t vào sñ thñc thi cça chúng.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Các ngành M­t giáo cÑ nhiên °ãc khích lÇ bßi sñ bành tr°Ûng cça giáo ngh)a Bát-nhã ba-la-m­t, nh¥t là t¡i Trung hoa. Nhïng tinh hoa trong tôn giáo, là Ýi sÑng ché không ph£i là tri¿t lý. Và Ýi sÑng ó, mà ¡i thëa gÍi là BÓ-tát h¡nh (<span class="MsoBody">bodhisattvacary</span> hay <span class="MsoBody">prajñ-pra­mitcary</span>), là mÙt iÁu ©n m­t huyÁn bí v) ¡i. Khi mÙt ng°Ýi Ñi diÇn vÛi cái ©n m­t ó, mÙt ngày nào ó trong cuÙc Ýi cça mình, thì Ýi y ng­p tràn ý ngh)a ©n m­t hoàn toàn v°ãt ngoài kh£ nng trí théc. Không thà diÅn t£ b±ng lý lu­n, nên cuÑi cùng rÓi cách t°Ýng thu­t thà tài °ãc trao tay cho ThiÁn s°.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Còn nhiÁu chç iÃm nïa, mà tôi muÑn khai triÃn të <span class="MsoBody">Bát-nhã</span>, nh°ng vì tôi ngh) r±ng nhïng gì °ãc nói trên ây ã cho Ùc gi£ mÙt cái nhìn ¡i c°¡ng vÁ chç ý cça Kinh, v­y xin k¿t thúc ph§n này, mÙt l§n nïa, b±ng nhïng trích d«n të các ThiÁn s°, mong r±ng chúng cing s½ minh thË tinh th§n M­t giáo trong tông chÉ cça Bát-nhã ba-la-m­t:</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> MÙt hôm, mÙt gi£ng s° ¿n ki¿m Måc Châu.<a name="_ftnref189" title href="#_ftn189"><font face="CN-Times">[189]</font></a> Châu hÏi: </p> <p class="MsoBody"> Nghe nói th§y có thà gi£ng b£y bÙ kinh lu­n, ph£i v­y không? </p> <p class="MsoBody">Gi£ng s°:  B©m, úng v­y. </p> <p class="MsoBody">Måc Châu không nói gì h¿t, °a g­y lên ánh gi£ng s°.</p> <p class="MsoBody">Gi£ng s°:  N¿u không vì Ngài, b©m Hòa th°ãng, tôi ã hoang phí Ýi mình rÓi. </p> <p class="MsoBody">Måc Châu:  Ông nói gì th¿? </p> <p class="MsoBody">Gi£ng s° s¯p mß miÇng nói thì bË S° giáng cho mÙt g­y nïa.</p> <p class="MsoBody">Gi£ng s°:  Xin t¡ ân huÇ tái diÅn cça Hòa th°ãng. </p> <p class="MsoBody">Måc Châu:  Ông nói khôn ngoan, nh°ng viÇc Tng thì ch°a làm xong âu nhá! </p> <p class="MsoBody" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0"> MÙt th§y tng hÍc gi£ hÏi Nam D°¡ng Trung QuÑc s°:<a name="_ftnref190" title href="#_ftn190"><font face="CN-Times">[190]</font></a>  Tông chÉ cça Ngài truyÁn nhïng gì? </p> <p class="MsoBody">S° hÏi v·n l¡i:  Tông cça th§y truyÁn nhïng gì? </p> <p class="MsoBody">Th§y tng hÍc gi£:  Tôi truyÁn ba Kinh và nm Lu­n. </p> <p class="MsoBody">S°:  Qu£ nhiên! Th§y là s° tí con. </p> <p class="MsoBody">Th§y tng hÍc gi£ cung kính làm lÅ, vëa s¯p sía b°Ûc ra thì s° gÍi gi­t lui l¡i, b£o:  HÍc tng! </p> <p class="MsoBody">Th§y tng hÍc gi£:  D¡, b©m Hòa th°ãng .</p> <p class="MsoBody">S°:  Cái gì ó?.</p> <p class="MsoBody">Th§y tng hÍc gi£ không áp.</p> <p class="MsoBody" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0"> Qu£ng HuÇ Liên<a name="_ftnref191" title href="#_ftn191"><font face="CN-Times">[191]</font></a> hÏi mÙt gi£ng s°:  Nghe nói th§y giÏi vÁ ba Kinh và nm Lu­n. úng v­y không? </p> <p class="MsoBody">Gi£ng s°:  Không dám. </p> <p class="MsoBody">S° dñng cây g­y lên và hÏi:  Cái này gi£ng nh° th¿ nào? </p> <p class="MsoBody">Gi£ng s° l°áng lñ, téc thì Qu£ng HuÇ giáng mÙt g­y.</p> <p class="MsoBody">Gi£ng s°:  Sao nóng n£y dï v­y? </p> <p class="MsoBody">S°:  Cái thé gi£ng s° l°Ýng g¡t nh° ông sÑng trên nhïng chuyÇn l¯m lÝi cça ng°Ýi ta! Ông ã nói gì? </p> <p class="MsoBody">Gi£ng s° không áp.</p> <p class="MsoBody">S° b£o ông l¡i g§n mÙt chút. Ông l¡i g§n. Qu£ng HuÇ v½ mÙt °Ýng trên ¥t và nói:  Cái này có trong Kinh hay Lu­n nào không? </p> <p class="MsoBody">Gi£ng s°:  Không có trong Kinh Lu­n nào c£. </p> <p class="MsoBody">S°:  MÙt béc t°Ýng s¯t không k½ hß! Lui vÁ Gi£ng °Ýng i! </p> <p class="MsoBody">MÙt thÝi gian, gi£ng s° ó trß l¡i tham Qu£ng HuÇ, vëa chào hÏi.</p> <p class="MsoBody">Qu£ng HuÇ:  Ông ß âu tÛi? </p> <p class="MsoBody">Gi£ng s°:  Vëa chào hÏi ó. </p> <p class="MsoBody">S°:   Ông ngh) ch× này là cái gì? Gã kia. </p> <p class="MsoBody">Nói xong, S° xô ông ta ngã xuÑng. Vëa tr×i d­y, ông nói ngay:  HiÃu rÓi! HiÃu rÓi! </p> <p class="MsoBody">S° n¯m l¥y ông và hÏi:  Ó qu÷, ông nói gì? Nói ngay không ch§n chÝ! </p> <p class="MsoBody">Gi£ng s° tát cho S° mÙt cái.</p> <p class="MsoBody">S° v«n hÏi:  Lão gà mÝ, ông làm th¿ à làm gì? Nói téc kh¯c! </p> <p class="MsoBody">Gi£ng s° cung kính làm lÅ.</p> <p class="MsoBody">S° k¿t lu­n:  N¿u con không h¡n cha, dòng hÍ nhà nay tuyÇt diÇt trong mÙt Ýi. </p> <p class="MsoBody" align="center" style="text-align: center; margin: 3.0pt 0cm"> ***</p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Thái Nguyên Phu,<a name="_ftnref192" title href="#_ftn192"><font face="CN-Times">[192]</font></a> tr°óc tiên là mÙt nhà Ph­t hÍc qu£ng bác. Nhân lúc gi£ng kinh <span class="MsoBody">Ni¿t-bàn</span> trong thÝi gian ß D°¡ng châu, mÙt ThiÁn tng b×ng ¿n ngå cùng chùa và nghe gi£ng. Phu khßi sñ gi£ng vÁ Pháp thân, b§t chãt ThiÁn tng b­t c°Ýi ha h£. Sau ó, Phu mÝi th§y tng uÑng trà và hÏi:  Sß hÍc cça tôi không qu£ng bác l¯m, nh°ng tôi bi¿t tôi ã trình bày trung thñc ngh)a kinh phù hãp vÛi vn tñ. Sau khi th¥y Th°ãng nhân c°Ýi bài gi£ng cça tôi, tôi nh­n ra là nh¥t Ënh có sai l§m âu ó. Xin Th°ãng nhân hoan hÉ chÉ giáo. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">ThiÁn tng:  Tôi chÉ không nín c°Ýi °ãc lúc ó mà thôi, bßi vì bài gi£ng cça Tòa chç vÁ Pháp thân hoàn toàn sai l¡c. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Phu hÏi:  Sai ch× nào? </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Th§y tng b£o s° l·p l¡i bài gi£ng, téc thì Phu b¯t §u nh° th¿ này:</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm"> Pháp thân nh° h° không không cùng t­n, tr£i rÙng kh¯p c£ m°Ýi ph°¡ng, ng­p tràn c£ tám h°Ûng, bao hàm c£ hai thái cñc, trÝi và ¥t, ho¡t dång tùy theo các duyên, áp éng t¥t c£ mÍi c¡ c£nh, không âu là không hiÃn thË&  </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Th§y tng nói:  Tôi không nói r±ng lÑi trình bày cça Tòa chç hoàn toàn sai l¡c nh°ng ó không ph£i là nói vÁ Pháp thân. Ñi vÛi pháp nh° là pháp, Tòa chç không hiÃu gì h¿t. </p> <p class="MsoBody">Phu:  N¿u v­y, xin chÉ cho bi¿t nó là gì. </p> <p class="MsoBody">Th§y tng:  Tòa chç có tin tôi không? </p> <p class="MsoBody">Phu :  T¡i sao không? </p> <p class="MsoBody" style="margin-top: 3.0pt">Th§y tng:  N¿u qu£ tình nh° v­y, Tòa chç hãy d¹p bÏ viÇc diÅn gi£ng i mÙt thÝi gian, rút lui vào th¥t kho£ng m°Ýi ngày; ngÓi th³ng l°ng, yên l·ng, t­p trung t° t°ßng, vét h¿t t¥t c£ nhïng phân biÇn thiÇn hay ác, và nhìn vào trong th¿ giÛi nÙi tâm cça mình. </p> <p class="MsoBody" style="margin-top: 3.0pt">Phu theo lÝi khuyên mÙt cách nhiÇt thành, tr£i qua suÑt êm ¯m mình trong t° duy sâu th³m. TrÝi vëa hëng sáng, s° b×ng nghe ti¿ng sáo, Ùt nhiên bëng tâm tÏ ngÙ. S° ch¡y th³ng ¿n n¡i th§y tng trú ngå và gõ cía.</p> <p class="MsoBody">Th§y tng :  Ai ó? </p> <p class="MsoBody">Phu:  Tôi. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Th§y tng c¥t ti¿ng chíi rça khçng khi¿p:  Hòa th°ãng ó °? Tôi muÑn Hòa th°ãng nhìn th¥y Pháp à thëa truyÁn. T¡i sao l¡i nh­u nh¹t say s°a rÓi ngáy suÑt êm ngoài °Ýng? </p> <p class="MsoBody" style="margin: 0; ; text-align:justify; line-height:150%"> Phu:  ThiÁn s°, nghe ây. Tr°Ûc kia, tôi gi£ng b±ng cái miÇng cça cha m¹ tôi cho<font face="CN-Times">.<a name="_ftnref193" title href="#_ftn193">[193]</a></font> Bây giÝ không còn cái miÇng ó nïa. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Th§y tng:  Bây giÝ hãy i i. Tr°a rÓi trß l¡i g·p tôi. </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Nhân ó Thái Nguyên Phu làm bài kÇ nh° sau:</p> <p class="MsoBody" style="text-indent:3cm"><i>Ta nhÛ ngày nào ch°a tÏ ngÙ</i></p> <p class="MsoBody" style="text-indent:3cm"><i>M×i l§n nghe sáo d¡ buÓn lây</i></p> <p class="MsoBody" style="text-indent:3cm"><i>¢o t°ßng qua rÓi trên gÑi mÙng</i></p> <p class="MsoBody" style="text-indent:3cm"><i>M·c tình tài tí iÇu buông l¡i</i></p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">o¡n d°Ûi ây s½ là mÙt k¿t lu­n thích nghi cho tri¿t hÍc cça Bát-nhã:</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">TriÇu Châu, trên b°Ûc °Ýng hành c°Ûc, tham ki¿n ¡i Të Hoàn Trung, hÏi:  Thà cça Bát-nhã là gì? </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">¡i Të l·p l¡i:  Thà cça Bát-nhã là gì? </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">Téc thì TriÇu Châu c°Ýi lÛn và bÏ i.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">MÙt thÝi gian sau, ¡i Të th¥y TriÇu Châu ang quét sân. ¡i Të hÏi:  Thà cça Bát-nhã là gì? </p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">TriÇu Châu liÇng cây chÕi, c°Ýi lÛn và bÏ i. ¡i Të liÁn trß vÁ ph°¡ng tr°ãng.</p> <p class="MsoBody" style="margin: 3.0pt 0cm">&nbsp;</p> <hr align="left" width="30%"> <div style="mso-element: footnote" id="ftn156"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn156" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref156"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="font-size: 10.0pt; color: windowtext; vertical-align:baseline"> [</span><font size="3"><span style="color: windowtext; vertical-align:baseline">156]</span></font></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">TiÃu ph©m</span></span>, 58b.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn157"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn157" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref157"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [157]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">Acma</span></span>, p. 352; <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext"> Ph­t m«u</span></span>, 49b (T8n228, tr. 646a24). </font> </div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn158"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn158" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref158"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [158]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">¡i Bát-nhã</span></span>, quyÃn 587 (tr. 37a2)</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn159"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn159" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref159"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [159]</font></span></span></a><font size="3" face="CN-Times"> <span lang="ZH-TW">N`ÕlzzN®Xæ[›– </span>không sã pháp Không, cing không chéng Thñc t¿. TS</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn160"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn160" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref160"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [160]</font></span></span></a><font face="CN-Times"><span lang="DE"><font size="3"> HuyÁn Trang, q 413, ph©m  Tam-ma-Ëa. </font> </span><font size="3"> (T7n220, tr.72c6)</font></font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn161"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn161" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref161"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [161]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> L°ãc trích <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">Ph­t m«u</span></span>, quyÃn 20, ph©m  ThiÇn tri théc. </font> </div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn162"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn162" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref162"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [162]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">Ph­t m«u</span></span>, quyÃn 14, ph©m  Thí då (<span class="Footskt"><span style="color: windowtext">aupamya</span></span>). ¡i thÃ, có 4 thí då °ãc nêu; ß ây chÉ d«n 2. Cf. <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">¡i Bát-nhã</span></span>, quyÃn 548 (tr. 819c26).</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn163"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn163" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref163"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [163]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">¡i Bát-nhã</span></span>, q. 548, tr. 820b20<span lang="ZH-TW">UOåNEe0Õl>r‚Y/fEe0</span>H<span lang="ZH-TW">à</span> d<span lang="ZH-TW">)</span> cÑ? Pháp nh) nh° thË cÑ.  Vì sao v­y? Vì pháp nh) nh° thË. </font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn164"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn164" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref164"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [164]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">Ph­t m«u</span></span>, quyÃn 14, ph©m  HiÁn Thánh (tr. 635b17). Cf. <span class="Footskt"> <span style="color: windowtext">¡i Bát-nhã</span></span>, quyÃn 548, ph©m  Thiên tán; tr. 821a5.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn165"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn165" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref165"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [165]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Ibid., quyÃn 15 (nguyên b£n Anh, quyÃn 16), ph©m  Chân nh° (tr. 640c15); <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">Acma</span></span>, p. 321.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn166"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn166" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref166"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [166]</font></span></span></a><font size="3" face="CN-Times"> HuyÁn Trang, quyÃn 587 (nguyên b£n Anh: 387), HÙi 12  TËnh giÛi ba-la-m­t-a ph§n , tr. 36a21.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn167"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn167" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref167"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [167]</font></span></span></a><font size="3" face="CN-Times"> Téc là nm u©n: s¯c, thÍ, t°ßng, hành, théc.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn168"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn168" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref168"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [168]</font></span></span></a><font size="3" face="CN-Times"> </font> <font face="CN-Times"> <span class="Footskt"><span style="color: windowtext"><font size="3">na [knyatm skctkaroti</font></span></span><span class="Skt"><span style="font-size: 12.0pt; color: windowtext">. </span></span></font><font face="CN-Times" size="3">Cf. <span class="Footskt"><span style="color: windowtext"> Ph­t m«u</span></span>, quyÃn 18, ph©m  ThiÇn x£o ph°¡ng tiÇn (T8n228, tr. 649a14); <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">¡i Bát-nhã</span></span>, quyÃn 550 (tr. 834a17). TS</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn169"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn169" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref169"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [169]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext"> parijayasyyam klo nyaA kla% skctkriyy</span></span>. </font> </div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn170"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn170" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref170"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [170]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Cf. <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">¡i Bát-nhã</span></span>, ibid., tr. 834b12. TS</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn171"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn171" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref171"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [171]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">Na tveva bhktakomim skctkaroti</span></span>. Trong suÑt Kinh, <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">bhktakomi</span></span> (thñc t¿) °ãc dùng nh° Óng ngh)a vÛi <span class="Footskt"> <span style="color: windowtext">[knyat</span></span>. Ngh)a en là  giÛi h¡n cça hiÇn thñc. Të này có âm h°ßng r¥t hiÇn ¡i.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn172"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn172" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref172"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [172]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Cf. <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext"> GaGavykha</span></span> mô t£ hai thëa là <span class="Footskt"> <span lang="DE" style="color: windowtext">bhktakom+praticmhit</span></span> (an trå thñc t¿) và <span class="Footskt"> <span lang="DE" style="color: windowtext">atyanta[ntanicmhEgat</span></span> (thông ¡t t¥t cánh tËch t)nh). Xem <span class="Footskt"> <span lang="DE" style="color: windowtext">ThiÁn lu­n</span></span> III, thiên lu­n 2, vÁ lý t°ßng BÓ tát ¡o trong Hoa nghiêm.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn173"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn173" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref173"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [173]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Cf. <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">¡i Bát-nhã</span></span>, ibid., tr. 834c27. TS</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn174"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn174" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref174"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [174]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Ibid., tr. <span class="Footskt"> <span lang="DE" style="color: windowtext">835a03</span></span>. TS</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn175"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn175" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref175"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [175]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">Acmashasrik</span></span>, p. 375:  B¥y giÝ, Ph­t nói vÛi Tu-bÓ-Á: úng th¿, úng th¿! ¥y thñc là khó khn; ¥y thñc là vô cùng khó khn, BÓ-tát Ma-ha-tát tu t­p tính Không, trå n¡i Tánh Không, ¡t Không tam-ma-Ëa, nh°ng không thç chéng Thñc t¿. T¡i sao? Bßi vì BÓ tát phát ¡i nguyÇn tÑi th¯ng (<span class="Footskt"><span style="color: windowtext">praGidhnavi[ec%</span></span>) không rÝi bÏ chúng sinh; nguyÇn d«n chúng ¿n gi£i thoát céu cánh. Sau khi phát nhïng ¡i nguyên ó, BÓ tát b°Ûc vào các Tam-ma-Ëa Gi£i thoát môn, là Không, Vô t°Ûng và Vô nguyÇn; nh°ng b¥y giÝ BÓ tát không l¥y ó mà thç chéng Thñc t¿, vì BÓ tát °ãc trang bË §y ç (<span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">samanvgata</span></span>) b±ng Ph°¡ng tiÇn ThiÇn x£o. °ãc hÙ trì bßi Ph°¡ng tiÇn ThiÇn x£o, BÓ tát bi¿t rõ lúc nào nên thç chéng Thñc t¿, tr°Ûc khi thành tñu h¿t th£y Ph­t pháp. BÓ tát quy¿t tâm không thÍ h°ßng k¿t qu£ hành Không cça mình cho ¿n khi h¿t th£y chúng sinh thoát khÏi triÁn ph°ãc và thÑng khÕ. (Cf. <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">¡i Bát-nhã</span></span>, ibid., tr. 835a15).</font></p> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <font size="3" face="CN-Times">o¡n khác (ibid, p. 28):  Xá-lãi-ph¥t hÏi Tu-bÓ-Á: N¿u tôi hiÃu úng lÝi Ngài thì BÓ tát vÑn không sinh; n¿u không sinh, làm sao £m phå công viÇc n·ng nhÍc làm lãi ích chúng sinh nh° th¿? Tu-bÓ-Á áp: Tôi không nói BÓ tát ngh) ó là công trình thành tñu và khó thñc hiÇn. N¿u th¿, có vô sÑ chúng sinh, và BÓ tát s½ không thà làm lãi ích cho chúng. Trái l¡i, BÓ tát ph£i th¥y công trình ó dÅ và thích, ngh) r±ng h¿t th£y chúng sinh Áu là cha m¹ con cái cça mình; vì ó là con °Ýng làm lãi ích vô l°ãng vô sÑ chúng sinh. (Ibid., quyÃn 538, tr. 768a24).</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn176"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn176" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref176"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [176]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">Ph­t m«u</span></span>, 43b, quyÃn 19, ph©m  ThiÇn x£o ph°¡ng tiÇn (2) , tr. 651a11.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn177"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn177" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref177"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [177]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> t<span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">e ca sattv atyantatay na samvidhyante</span></span>. </font> </div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn178"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn178" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref178"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [178]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">Ph­t m«u</span></span>, 59b (quyÃn 21, tr. 658b16); HuyÁn Trang, quyÃn 552, 56bff (tr. <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">846a24</span></span>); C°u-ma-la-th­p, 77a-b (T8n227, tr. 574a4). B£n HuyÁn Trang khác nhiÁu vÛi 2 b£n kia ß ch× nó phç Ënh nhïng iÁu b£n La-th­p kh³ng Ënh. Tôi (Suzuki) °a ra k¿t lu­n cça riêng mình.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn179"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn179" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref179"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [179]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> HuyÁn Trang, quyÃn 552, 57b (tr. 847a10); <span class="Footskt"> <span lang="DE" style="color: windowtext">Ph­t m«u</span></span>, 60a (quyÃn 21, tr. 658c27); <span class="Footskt"> <span lang="DE" style="color: windowtext">TiÃu ph©m</span></span>, 77b (quyÃn 8, tr. 574a29).</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn180"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn180" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref180"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [180]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Xem C°u-ma-la-th­p, <span class="Footskt"> <span lang="DE" style="color: windowtext">TiÃu ph©m</span></span>, 60b, 63b, 64b, 78b, v.v. (quyÃn 5, tr. 557c7).</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn181"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn181" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref181"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [181]</font></span></span></a><font size="3" face="CN-Times"> Ibid., 46b.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn182"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn182" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref182"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [182]</font></span></span></a><font size="3" face="CN-Times"> Ibid., 47, 49a, và t£n m¡n.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn183"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn183" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref183"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [183]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext"> Prajñpramit Kau[ika bodhisattvena mahsattvenyucmata% bhkte% parivartd gavecitavy</span></span>. Acma, p. 44.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn184"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn184" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref184"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [184]</font></span></span></a><font size="3" face="CN-Times"> Xem ibid., 49a, v.v.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn185"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn185" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref185"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [185]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">Acma</span></span>, pp. 189-190.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn186"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn186" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref186"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [186]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Acma, p. 190; <span class="Footskt"> <span lang="DE" style="color: windowtext">Ph­t m«u</span></span>, 25b.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn187"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn187" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref187"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [187]</font></span></span></a><font size="3" face="CN-Times"> HuyÁn Trang, quyÃn 558, 61a.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn188"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn188" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref188"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [188]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">Acma</span></span>, p. 394; <span class="Footskt"><span style="color: windowtext">Ph­t m«u</span></span>, 55a.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn189"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn189" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref189"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [189]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Xem <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">CÕ Tôn túc ngï låc</span></span>, quyÃn 6.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn190"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn190" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref190"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [190]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Xem <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext"> ThiÁn lâm lo¡i tå</span></span>, quyÃn 8.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn191"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn191" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref191"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [191]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> <span class="Footskt"><span lang="DE" style="color: windowtext">ThiÁn lâm lo¡i tå</span></span>, quyÃn 8.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn192"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn192" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref192"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [192]</font></span></span></a><font face="CN-Times" size="3"> Phu Th°ãng tÍa, <span class="Footskt"> <span lang="DE" style="color: windowtext">ThiÁn lâm lo¡i tå</span></span>, quyÃn 8.</font></div> <div style="mso-element: footnote" id="ftn193"> <p class="MsoFootnoteText" style="line-height: 150%; margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <a name="_ftn193" title style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single" href="#_ftnref193"> <span class="MsoFootnoteReference"> <span style="color: windowtext; vertical-align:baseline"><font size="3"> [193]</font></span></span></a><font size="3" face="CN-Times"> iÁu này có ngh)a r±ng giáo ngh)a céu cánh cça ¡i thëa cÑt °ãc chéng nghiÇm ché không ph£i là Á tài cho trí óc phân tích. Cing nên l°u ý sñ thay Õi thái Ù n¡i ThiÁn tng khi Thái Nguyên Phu thñc sñ nhìn th¥y Pháp thân. V­y, chúng ta th¥y nhïng nh­n xét có v» vô ngh)a này, nhïng lÝi nhi¿c m¯ng hay châm bi¿m cay nghiÇt vÑn th°Ýng g·p trong vn hÍc ThiÁn tông là k¿t qu£ t¥t nhiên cça mÙt cuÙc cách m¡ng tâm linh x£y ra ngay lúc ngÙ.</font></div><!-- #EndEditable --></td> </tr> </table> <p style="margin-top: 0; margin-bottom: 0pt" align="right"> <a target="_self" href="#top"> <img border="0" src="../../images/top1.gif" width="18" height="15"></a></p> <table border="0" width="100%" id="table2" cellspacing="0" cellpadding="0"> <tr> <td> <p style="margin-top: 0; margin-bottom: 0pt" align="center"> <font face="Microsoft Sans Serif" size="1"> <span style="text-decoration: none"> <a href="mailto:bantuthuphathoc@x-mail.net"> <span style="text-decoration: none; font-weight: 700"> <font color="#800000">BAN TU TH¯ PH¬T HÌC</font></span></a></span></font><font face="Microsoft Sans Serif" style="font-size: 9pt" color="#800000"> </font></p></td> </tr> <tr> <td> <p align="right" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <font face="Microsoft Sans Serif" color="#808080" size="1"> C­p nh­t : <!--webbot bot="Timestamp" S-Type="EDITED" S-Format="%d/%m/%Y" startspan -->15/09/2009<!--webbot bot="Timestamp" i-checksum="12649" endspan --></font></p> </td> </tr> </table> </body> <!-- #EndTemplate --> </html>